 |
Một đợt El Nino có cường độ đặc biệt mạnh đang nhanh chóng hình thành ở vùng nhiệt đới Thái Bình Dương. Giới khoa học nhận định hiện tượng này nhiều khả năng sẽ phá vỡ những kỷ lục về cường độ và đã bắt đầu tác động đến các hình thái thời tiết trên toàn cầu.
Phần lớn các mô hình khí hậu đều dự báo El Nino lần này nhiều khả năng sẽ lập đỉnh cường độ mạnh nhất kể từ năm 1950. Dẫu vậy, mức độ thiệt hại đối với đời sống, kinh tế và cộng đồng không gia tăng theo tỷ lệ thuận tuyến tính. Bản chất của El Nino là một hiện tượng khí hậu rất phức tạp, với mức độ ảnh hưởng phụ thuộc chặt chẽ vào vị trí địa lý cũng như thời điểm trong năm. Thậm chí, ngay cả khái niệm "El Nino mạnh nhất" cũng cần được xem xét và đánh giá một cách toàn diện, chính xác.
Ngày 5/8, Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) cảnh báo đợt El Nino diễn biến phức tạp có nguy cơ đẩy thêm ít nhất 49 triệu người vào cảnh mất an ninh lương thực cấp tính trước thời điểm cuối năm 2027. Trước tình hình này, cơ quan thuộc Liên Hợp Quốc cho biết đang gấp rút đẩy mạnh các biện pháp chuẩn bị và phương án ứng phó tại những khu vực yếu thế.
Hiểu đúng về El Nino
El Nino là một pha nóng trong chu kỳ khí hậu tự nhiên, xuất hiện khi nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nhiệt đới cao đột biến. Lượng nhiệt khổng lồ giải phóng vào khí quyển sẽ làm đảo lộn các hình thái thời tiết toàn cầu.
Ông Jeffrey Shaman, nhà nghiên cứu khí hậu và sức khỏe cộng đồng tại Đại học Columbia, ví những tác động này giống như những gợn sóng lan tỏa khi gõ vào một chiếc chuông: sự thay đổi ở Thái Bình Dương có thể ảnh hưởng đến thời tiết ở những khu vực rất xa.
 |
| El Nino có thể gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan cho một số khu vực. Ảnh: Washington Post. |
Dù cường độ của El Nino được xác định dựa trên mức độ ấm lên của vùng biển chuẩn tại Thái Bình Dương nhiệt đới, chỉ số này không phản ánh trực tiếp điều gì sẽ xảy ra tại từng quốc gia hay từng địa phương.
Các nhà nghiên cứu cũng lưu ý rằng El Nino càng mạnh không đồng nghĩa thiên tai sẽ càng nghiêm trọng. Vì vậy, thế giới sẽ không chứng kiến những trận "đại hồng thủy" hay siêu bão xảy ra đồng loạt ở khắp nơi như trong các bộ phim thảm họa.
Thay vào đó, cường độ El Nino càng lớn thì xác suất xuất hiện những tác động khí hậu đặc trưng - hay còn gọi là các "liên kết từ xa" (teleconnections) - càng cao. Những tác động này có thể bao gồm hạn hán kéo dài ở một số khu vực, trong khi những nơi khác lại phải đối mặt với mưa lớn và ngập lụt nghiêm trọng.
Theo các chuyên gia, El Nino và La Nina là hai yếu tố quan trọng nhất giúp dự báo khí hậu theo mùa. Tín hiệu El Nino rõ nét giúp tăng độ chính xác của dự báo, tạo "khoảng thời gian vàng" để các quốc gia chủ động ứng phó với nắng nóng, thiên tai và nguy cơ mất an ninh lương thực.
Thế giới sẽ chịu tác động ra sao?
Trả lời phỏng vấn với CNN, ông Jeffrey Shaman cho biết việc sớm nhận diện những tác động tiềm tàng của El Nino - như hạn hán tại Indonesia và Australia, mùa mưa gió mùa ở Ấn Độ yếu hơn bình thường hay tình trạng khô hạn và mưa lớn bất thường tại nhiều khu vực ở châu Phi - tạo ra "khoảng thời gian vàng" để các chính phủ xây dựng phương án ứng phó và tăng khả năng chống chịu của xã hội.
Tại Mỹ, El Nino thường mang đến mùa đông ôn hòa hơn ở các bang phía bắc, trong khi khu vực miền nam có xu hướng đón lượng mưa cao hơn mức trung bình vào mùa thu và mùa đông.
Hiện tượng này cũng thường làm giảm tần suất bão trên Đại Tây Dương, nhưng lại khiến số lượng bão và siêu bão trên Thái Bình Dương nhiệt đới gia tăng. Đối với phần lớn lãnh thổ Mỹ, đây được xem là một trong những tác động mang tính tích cực.
"Nếu El Nino càng mạnh, khả năng những tác động khí hậu đặc trưng của hiện tượng này xuất hiện cũng sẽ càng cao", ông Shaman nhận định.
 |
| Dữ liệu vệ tinh cho thấy các bất thường về nhiệt độ mặt nước biển - tức những khu vực có nhiệt độ cao hơn hoặc thấp hơn mức trung bình của cùng thời kỳ trong năm. Biểu đồ: CNN. |
Ông Nathaniel Johnson, chuyên gia dự báo khí hậu theo mùa của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), cho biết một El Nino đặc biệt mạnh nhiều khả năng sẽ trở thành yếu tố chi phối chính đối với các hình thái thời tiết theo mùa, lấn át ảnh hưởng của nhiều dao động khí hậu khác trên toàn cầu.
Ông cũng cho rằng một El Nino đạt mức kỷ lục có thể khiến một số tác động trở nên mạnh hơn bình thường, dù điều này không phải lúc nào cũng xảy ra.
El Nino có thể đẩy Trái Đất tới những kỷ lục nóng mới
Một trong những tác động điển hình của El Nino là làm gia tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu, khi lượng nhiệt bổ sung từ hiện tượng này chồng lên xu hướng nóng lên do biến đổi khí hậu mà con người gây ra.
Các nhà khí tượng cho biết El Nino thường đạt cường độ mạnh nhất vào cuối năm, nhưng ảnh hưởng đối với nhiệt độ trung bình toàn cầu lại thường rõ rệt hơn trong năm tiếp theo. Theo WMO, lượng nhiệt tích tụ trong đại dương cần thời gian để truyền vào khí quyển, vì vậy tác động của El Nino thường kéo dài thêm nhiều tháng sau khi hiện tượng đạt đỉnh, Reuters cho biết.
Đây cũng là lý do giới khoa học nhận định không chỉ năm 2026 mà cả năm 2027 đều có khả năng thiết lập những kỷ lục mới về nhiệt độ toàn cầu nếu El Nino tiếp tục duy trì ở mức rất mạnh như các mô hình hiện nay dự báo. Trên thực tế, nhiệt độ bề mặt đại dương toàn cầu đã liên tục lập kỷ lục trong ít nhất hai tháng qua.
 |
| Với dự báo El Nino lần này sẽ đạt cường độ kỷ lục, các nhà khoa học cho rằng năm 2026 và 2027 nhiều khả năng sẽ trở thành những năm nóng nhất từng được ghi nhận. Ảnh: Reuters. |
Theo dự báo mới nhất của Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), gần như mọi khu vực trên thế giới đều sẽ ghi nhận nền nhiệt cao hơn trung bình trong giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 10. El Nino mạnh được xem là nguyên nhân quan trọng dẫn đến xu hướng này.
Dù vậy, các nhà khoa học cho rằng El Nino không phải là yếu tố duy nhất gây ra các "vòm nhiệt" cực đoan đã khiến Mỹ và châu Âu trải qua những đợt nắng nóng chết người cùng hàng loạt vụ cháy rừng trong mùa hè vừa qua.
Trước dự báo trên, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres cảnh báo: "El Nino đang mạnh lên, tiếp thêm nhiên liệu cho một hành tinh vốn đã bốc cháy".
Phát biểu tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York, ông nhấn mạnh: "Chúng ta đang bước vào vùng lãnh thổ chưa từng được khám phá".
Theo các chuyên gia, việc nhận biết sớm một đợt El Nino cường độ mạnh sẽ giúp các thành phố chuẩn bị kế hoạch ứng phó với nắng nóng hoặc mưa lớn cực đoan, hỗ trợ nông dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng và giúp các tổ chức cứu trợ kịp thời điều phối nguồn cung lương thực đến các vùng yếu thế.
Bên cạnh đó, các địa phương vốn thường khô hạn trong những năm El Nino cũng cần ưu tiên xây dựng phương án bảo đảm nguồn nước.
"Với độ tin cậy rất cao của các dự báo hiện nay, đây chính là thời điểm để chuẩn bị", ông Shaman nhấn mạnh.
Những cuốn sách hay về biến đổi khí hậu
“Những kiến thức cơ bản về biến đổi khí hậu”, “Băng - Những câu chuyện ly kỳ từ một thế giới đang dần biến mất”, “Thảm họa khí hậu - Chúng ta đã có gì và làm gì để ứng phó?”,... nằm trong số những cuốn sách giúp độc giả có cái nhìn trực diện và bao quát hơn khi nói đến vấn đề môi trường và biến đổi khí hậu.
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
