Tại sao cảnh báo tour do KOL, KOC 'gom khách, thu tiền' dịp 2/9?

Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo Khoa Du lịch học, nguyên Trưởng khoa Du lịch học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Trong công văn chuẩn bị điều kiện phục vụ khách du lịch dịp nghỉ lễ Quốc khánh 2/9, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam khuyến cáo du khách về những rủi ro khi tham gia các tour du lịch tự phát hoặc chương trình do cá nhân KOL, KOC (những người có tầm ảnh hưởng trên mạng) quảng bá, tổ chức nhưng không đảm bảo các điều kiện theo quy định pháp luật.

Hiện chưa có tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là KOL, KOC, dẫn đến nhiều trường hợp tự phong. Những người có sức ảnh hưởng dựa vào lượng follower (người theo dõi), tương tác, lượt xem trên các kênh nền tảng mạng xã hội (Facebook, TikTok) chuyển sang giới thiệu, bán tour du lịch. Họ "gom khách", "thu tiền", sau đó trực tiếp tổ chức chuyến đi.

PGS.TS Phạm Hồng Long cho rằng không nên đánh đồng KOL, KOC với các hoạt động tổ chức tour tự phát. Theo ông, những người có sức ảnh hưởng vẫn giữ vai trò quan trọng trong quảng bá, hỗ trợ và thúc đẩy du lịch.

"Tuy nhiên, du khách cần tỉnh táo trước những chiêu trò của một số người tự nhận là KOL, KOC, đồng thời xác minh kỹ chương trình, giá cả, dịch vụ, tư cách pháp nhân, hợp đồng, hóa đơn và các điều khoản thanh toán trước khi giao dịch", ông nói với Tri Thức - Znews.

Du khách chụp ảnh tại cồn Thới Sơn - địa điểm du lịch đang được chú ý tại tỉnh Đồng Tháp, cuối tháng 7. Ảnh: Phương Lâm.

"Ma trận" KOL, KOC

Theo PGS.TS Phạm Hồng Long, ranh giới giữa một người tự nhận mình là KOL, KOC và một người thực sự có sức ảnh hưởng hiện rất khó xác định. Chỉ cần sở hữu một lượng người theo dõi nhất định trên mạng xã hội, một cá nhân có thể tự nhận mình là KOL hoặc KOC.

Thực tế, một số cá nhân trong nhiều lĩnh vực khác, ví dụ nhiếp ảnh, cũng tổ chức phototour bằng cách tập hợp nhóm khoảng 10-15 người và thu phí cho chương trình du lịch kết hợp chụp ảnh.

Du khách cần tỉnh táo trước những chiêu trò của một số người tự nhận là KOL, KOC.

Trong khi đó, khách hàng không phải lúc nào cũng có đủ cơ sở để đánh giá mức độ ảnh hưởng thực sự của một người, cũng như xác định người đó có đủ tư cách tổ chức, cung cấp dịch vụ du lịch hay không. Khoảng trống này dễ đẩy du khách vào một "ma trận" thông tin và niềm tin khi lựa chọn tour.

Tuy nhiên, ông Long cho rằng không nên đánh đồng KOL, KOC với các tour tự phát. Nhiều người có sức ảnh hưởng hợp tác với doanh nghiệp lữ hành có giấy phép, sử dụng sức ảnh hưởng để giới thiệu sản phẩm và đưa khách về cho doanh nghiệp vận hành. Đây là mô hình có thể mang lại hiệu quả cho hoạt động quảng bá du lịch.

Du khách đổ về Tràng An, Vũng Tàu, Sầm Sơn, Huế dịp nghỉ lễ 30/4-1/5. Ảnh: Đinh Hà, Quỳnh Danh, Quỳnh Trang, Quốc Anh.

Ngược lại, khi một cá nhân tự xây dựng chương trình, báo giá, gom khách, thu tiền và trực tiếp tổ chức chuyến đi, cần xác định rõ chủ thể kinh doanh cũng như trách nhiệm pháp lý với khách hàng. Một số KOL, KOC có tên tuổi và phía sau là doanh nghiệp có tư cách pháp lý đầy đủ, nhưng khách hàng vẫn cần xác minh thông tin trước khi giao dịch.

Sức ảnh hưởng của KOL, KOC tự thân không phải là rủi ro. Rủi ro chỉ xuất hiện khi sức ảnh hưởng đó được sử dụng để trực tiếp tổ chức và cung cấp dịch vụ du lịch mà không làm rõ tư cách pháp lý của chủ thể đứng ra kinh doanh.

Rủi ro

Chuyên gia cho rằng trước hết cần nhìn nhận việc KOL, KOC tự tổ chức tour dưới góc độ pháp luật. Xây dựng, bán, tổ chức và thực hiện chương trình du lịch phải thuộc về những doanh nghiệp có đăng ký kinh doanh phù hợp. Đại lý du lịch cũng là đơn vị có chức năng kinh doanh nhưng chủ yếu được quảng bá, và bán chương trình.

Trong khi đó, doanh nghiệp kinh doanh lữ hành hoặc doanh nghiệp kinh doanh du lịch mới được xây dựng, bán, tổ chức và thực hiện chương trình du lịch.

KOL, KOC với tư cách cá nhân có năng lực hành vi và có thể tổ chức tour nhờ các mối quan hệ, kết nối trên mạng xã hội, nhưng không có chức năng kinh doanh du lịch. Do đó, khi một tour được tổ chức bởi chủ thể không có chức năng kinh doanh du lịch, vấn đề pháp lý có thể phát sinh ngay từ đầu.

Du khách quốc tế đi xích lô trong phố cổ Hà Nội. Kỳ nghỉ lễ 2/9 năm ngoái, Hà Nội dẫn đầu cả nước về lượng khách và tổng doanh thu du lịch. Ảnh: Đinh Hà.

Một cá nhân tự nhận mình là KOL, KOC rồi tổ chức tour cũng có thể khiến khách hàng mất cảnh giác. Nếu không nhận thức đầy đủ, khách có thể đặt tour, chuyển tiền hoặc thanh toán nhưng sau đó bị lừa đảo.

Ngay cả khi chuyến đi vẫn diễn ra, rủi ro chưa dừng lại. Các vấn đề liên quan bảo hiểm du lịch, chất lượng dịch vụ hoặc những tình huống bất khả kháng vẫn có thể phát sinh.

Khi dịch vụ đi lại, lưu trú, vận chuyển, vui chơi giải trí, mua sắm hoặc các dịch vụ khác không đáp ứng yêu cầu, hoặc hành trình gặp tình huống bất khả kháng như thời tiết xấu, bão, lũ, khách hàng có thể phải tự chịu trách nhiệm với sự tin tưởng mà mình đã đặt nhầm chỗ.

"Tầm ảnh hưởng của những người tự xưng là KOL, KOC có thể khiến người khác gieo nhầm lòng tin", ông Long nói, cho rằng những rủi ro này thể hiện rõ nếu nhìn từ cả phía cung và cầu du lịch.

Làm méo mó môi trường cạnh tranh

Khi khách hàng tin tưởng KOL, KOC, đặt tour nhưng trải nghiệm thực tế không như kỳ vọng, hệ quả không chỉ nằm ở mối quan hệ giữa khách hàng và người tổ chức mà còn lan sang môi trường du lịch nói chung.

Trước hết là cạnh tranh không lành mạnh. Doanh nghiệp tổ chức tour chuyên nghiệp phải thực hiện đầy đủ quy trình và trách nhiệm từ đầu đến cuối. Trong khi đó, một số KOL, KOC có thể tận dụng các mối quan hệ cá nhân để tổ chức tour.

Những tour này không nhất thiết đều kém chất lượng. Thậm chí, nhờ các mối quan hệ, người tổ chức có thể có được mức giá tốt hơn. Nhưng khi giá tour phụ thuộc vào tầm ảnh hưởng và các mối quan hệ của cá nhân đứng ra tổ chức, thị trường có thể xuất hiện một kiểu cạnh tranh khác với những doanh nghiệp đang thực hiện đầy đủ các quy trình và trách nhiệm của mình.

Du khách kéo đến "phố cà phê đường tàu" Hà Nội sáng 11/8. Ảnh: Đan Châu.

Ở góc độ quản lý nhà nước, hoạt động tổ chức tour tự phát còn có thể dẫn đến thất thu nguồn thu, ít nhất là về thuế và khó khăn trong việc quản lý hoạt động kinh doanh của các chủ thể.

Các doanh nghiệp tổ chức tour, đặc biệt vào dịp lễ, Tết, khi chương trình càng đông khách thì nguồn thu cho Nhà nước càng lớn. Nếu hoạt động này chuyển sang những cá nhân tổ chức tự phát, một phần nguồn thu đáng kể có thể bị thất thu.

Tầm ảnh hưởng của những người tự xưng là KOL, KOC có thể khiến người khác gieo nhầm lòng tin.

Bên cạnh đó, môi trường kinh doanh cũng có thể bị bóp méo. Những vụ lừa đảo hoặc tranh chấp phát sinh khi tour được tổ chức không tốt, dẫn đến các bên "bóc phốt" nhau, có thể tạo ra ác cảm đối với môi trường du lịch.

Những người trong ngành và các doanh nghiệp tổ chức chương trình du lịch một cách nghiêm túc cũng có thể bị ảnh hưởng về hình ảnh, dù không liên quan đến những hoạt động này. Đặc biệt, tổ chức tour thiếu kiểm soát còn có thể làm gia tăng nguy cơ mất an toàn cho hành trình, từ phía cung ứng dịch vụ đến khách du lịch.

Du khách cần làm gì?

Theo PGS.TS Phạm Hồng Long, du khách không nên quyết định giao dịch chỉ dựa vào độ nổi tiếng, lượng người theo dõi hay hình ảnh của một KOL, KOC trên mạng xã hội. Quan trọng hơn là phải biết ai thực sự đứng ra tổ chức tour và chủ thể đó có đủ tư cách, chức năng kinh doanh du lịch hay không.

Với những trường hợp cá nhân trực tiếp tổ chức, du khách cần kiểm tra thông tin về chủ thể đứng ra kinh doanh, đồng thời yêu cầu các giấy tờ liên quan như hợp đồng, hóa đơn và giấy phép tổ chức, thực hiện chương trình du lịch. Những tour được tổ chức tự phát có thể không đáp ứng đầy đủ các yêu cầu này.

Du khách quốc tế ngồi xuồng tham quan cồn Thới Sơn (phường Thới Sơn, tỉnh Đồng Tháp). Ảnh: Phương Lâm.

Tuy nhiên, có hợp đồng hay hóa đơn cũng chưa đồng nghĩa giao dịch đã an toàn. "Có trường hợp người tổ chức có hợp đồng, có hóa đơn nhưng những giấy tờ đó lại không đảm bảo đầy đủ ý nghĩa về mặt pháp lý", ông nói.

Do đó, điều cần thiết là kiểm tra cả nội dung tour, giá cả, dịch vụ và trách nhiệm của các bên, thay vì chỉ nhìn vào hình thức giao dịch. Các dịch vụ như ăn uống, lưu trú, đi lại, vui chơi, giải trí, mua sắm cũng cần được xác định rõ trước khi đặt tour.

Dưới góc độ quản lý, ông Long đánh giá khuyến cáo của Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam trước kỳ nghỉ lễ 2/9 là cần thiết, nhất là khi nhu cầu du lịch tăng cao. Tuy nhiên, cảnh báo trên môi trường mạng không thể thay thế việc kiểm tra thực tế.

Theo chuyên gia, trong các đợt cao điểm, cơ quan quản lý địa phương có thể rà soát những khâu trực tiếp cấu thành một chương trình du lịch, từ vận chuyển, lưu trú đến các dịch vụ đi kèm. Hoạt động kiểm tra phương tiện vận chuyển, cơ sở lưu trú, đơn vị vui chơi, giải trí, mua sắm cũng có thể giúp nhận diện các chương trình tour và chủ thể đứng phía sau.

TP.HCM bắn pháo hoa 15 phút tại hai bên bờ sông Sài Gòn, ngày 2/9/2025. Ảnh: Khương Nguyễn.

PGS.TS Phạm Hồng Long cho rằng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam cần chỉ đạo cơ quan du lịch các địa phương tăng cường hoạt động kiểm tra, giám sát các hoạt động liên quan. Kiểm tra phải đi cùng xử phạt, trong đó những trường hợp vi phạm cần được xử lý và thông tin đủ rõ để tạo sức răn đe.

Trong bối cảnh giao dịch du lịch ngày càng diễn ra trên nền tảng số, xác minh thông tin càng trở nên cần thiết. Một cá nhân có thể chỉ được biết đến qua mạng xã hội nhưng vẫn dễ dàng tạo dựng niềm tin để khách hàng chuyển tiền.

"Danh tiếng trên mạng không đồng nghĩa với tư cách pháp lý để tổ chức và cung cấp dịch vụ du lịch", chuyên gia nhấn mạnh.