Năm học 2026-2027 tiếp tục chứng kiến sự phân hóa rõ rệt về học phí đại học. Ví dụ, với nhóm ngành Công nghệ thông tin, mức thu tại các trường dao động từ khoảng 18 triệu đồng đến gần 90 triệu đồng/năm. Trong khi đó, học phí chương trình chuẩn nhóm ngành Kinh tế tại các trường công lập phổ biến 20-35 triệu đồng/năm, còn một số chương trình tiên tiến, chất lượng cao có mức thu cao hơn đáng kể.
Không chỉ chênh lệch giữa các trường, học phí một số ngành còn tăng mạnh so với năm trước. Điển hình là học phí các ngành đào tạo sức khỏe tăng mạnh, thậm chí có ngành tăng gấp đôi so với năm học trước.
Diễn biến này khiến việc chọn trường, chọn ngành không còn đơn thuần dựa trên năng lực học tập và sở thích. Với nhiều gia đình, học phí trở thành một trong những yếu tố quyết định con có thể theo học trường nào.
Học phí trở thành tiêu chí chọn trường
Quang Minh, học sinh lớp 12 tại Hà Tĩnh, là một trong số đó. Xác định theo đuổi ngành Công nghệ thông tin từ lâu, nên khi tìm hiểu các trường đại học, nam sinh ưu tiên những cơ sở có chương trình đào tạo tốt, chú trọng thực hành và liên kết với doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi bắt đầu tham khảo học phí năm học 2026-2027, em nhận ra mình cần cân nhắc thêm khả năng tài chính của gia đình.
"Ban đầu, em chủ yếu quan tâm trường có ngành Công nghệ thông tin tốt ở TP.HCM và Hà Nội. Nhưng khi xem học phí, em phải tính thêm khả năng tài chính của gia đình. Có trường em rất thích nhưng mức học phí khá cao, nếu tính cả 4 năm, số tiền không nhỏ", Minh chia sẻ với Tri Thức - Znews.
 |
| Sinh viên ngành Khoa học máy tính tại TP.HCM. Ảnh: Phương Lâm. |
Nam sinh cho biết trước đây em thường nghĩ chỉ cần thi đỗ đại học, cha mẹ sẽ cố gắng lo liệu. Nhưng khi thử tính tổng chi phí khóa học, Minh bắt đầu cân nhắc lại danh sách trường dự định đăng ký. Hiện tại, danh sách nguyện vọng dự tính của nam sinh đã có thêm một số trường ở Huế, Đà Nẵng vì học phí thấp hơn.
Minh vẫn muốn theo đuổi ngành học yêu thích nhưng có thể thay đổi thứ tự nguyện vọng, ưu tiên những trường có mức học phí phù hợp hơn. Em cũng đang tìm hiểu chính sách học bổng, hỗ trợ học phí và vay vốn sinh viên để giảm áp lực cho gia đình.
Tương tự, Thục Lam (học sinh tại Đồng Nai) cũng bắt đầu đối diện với bài toán tương tự dù còn hơn một năm nữa mới bước vào kỳ tuyển sinh đại học. Nữ sinh yêu thích lĩnh vực kinh tế, đang tìm hiểu các ngành như Marketing, Quản trị kinh doanh và Kinh tế quốc tế.
Trước đây, khi nghĩ đến đại học, Lam thường quan tâm trường có danh tiếng, nhiều hoạt động ngoại khóa và cơ hội giao lưu quốc tế. Gần đây, học phí trở thành một trong những thông tin em chủ động tìm kiếm.
Nữ sinh cho biết cha mẹ cũng thường hỏi về những trường em dự định đăng ký, mức học phí và khả năng chi trả của gia đình. Điều này khiến Lam nhận ra lựa chọn đại học không chỉ là quyết định của riêng người học. Em không muốn từ bỏ ngành mình yêu thích nhưng cũng không muốn gia đình phải chịu áp lực tài chính kéo dài.
Thực tế hiện nay, cùng một ngành học, thí sinh có thể đứng trước nhiều lựa chọn với mức thu rất khác nhau. Chênh lệch học phí giữa các trường, các hệ đào tạo cho thấy ngay cả khi đã xác định được ngành học, học sinh vẫn phải cân nhắc giữa mong muốn của bản thân và điều kiện tài chính. Với những gia đình có ngân sách hạn chế, trường có học phí cao có thể không còn là lựa chọn ưu tiên, dù phù hợp với năng lực và sở thích của người học.
Lối đi nào để giảm gánh nặng học phí
Việc học phí trở thành tiêu chí chọn trường không chỉ là câu chuyện riêng của từng gia đình. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy điều kiện kinh tế có mối liên hệ đáng kể với khả năng tiếp cận giáo dục đại học
Năm 2025, Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) từng đề cập đến sự phụ thuộc ngày càng lớn của hệ thống giáo dục đại học Việt Nam vào nguồn thu học phí. Tổ chức này cho biết học phí chiếm khoảng 55% nguồn tài chính của giáo dục đại học Việt Nam, trong khi tại các quốc gia OECD, ngân sách chính phủ đóng góp khoảng 2/3 nguồn tài chính cho bậc học này.
OECD nhận định mức chi công thấp và sự phụ thuộc lớn vào học phí tạo ra những hạn chế tài chính đáng kể đối với các hộ gia đình thu nhập thấp. Tổ chức này cũng cảnh báo Việt Nam đang đối diện khoảng cách 67% về tỷ lệ nhập học đại học giữa nhóm học sinh thuộc 20% hộ gia đình có thu nhập cao nhất và nhóm 20% có thu nhập thấp nhất.
 |
| Học phí tăng khiến thí sinh phải cân nhắc lựa chọn nguyện vọng đại học. Ảnh minh họa: Phương Lâm. |
Những dữ liệu trên cho thấy khả năng tiếp cận đại học không chỉ phụ thuộc vào năng lực học tập hay kết quả tuyển sinh. Điều kiện kinh tế gia đình cũng có thể quyết định người trẻ có đủ khả năng theo đuổi chương trình đào tạo mong muốn hay không.
Trước áp lực chi phí, một trong những giải pháp được OECD nhấn mạnh là kết hợp chính sách học phí với các hình thức hỗ trợ tài chính phù hợp. Theo báo cáo Education at a Glance 2025, các quốc gia có nhiều mô hình tài chính giáo dục đại học khác nhau, từ miễn hoặc thu học phí thấp đi kèm hỗ trợ rộng rãi; hoặc thu học phí cao nhưng ít hỗ trợ. Một số nước lựa chọn mức học phí cao nhưng đồng thời triển khai hệ thống học bổng, trợ cấp và vay vốn sinh viên để giảm gánh nặng cho người học.
Điều này cho thấy đánh giá khả năng tiếp cận đại học không thể chỉ nhìn vào mức học phí. Chính sách hỗ trợ tài chính, điều kiện vay vốn và mức độ bao phủ học bổng cũng là những yếu tố quan trọng để sinh viên có thể tiếp tục theo học.
Tại Việt Nam, trước tình hình học phí phân hóa và có chương trình tăng mạnh, Bộ GD&ĐT đã yêu cầu các cơ sở giáo dục đại học rà soát việc xác định và thu học phí năm học 2026-2027. Theo khảo sát của Bộ trên 988 chương trình đào tạo, có 586 chương trình, tương đương 59,3%, có mức học phí tính đủ chi phí đào tạo cao hơn mức trần hiện hành.
Ngày 26/10/2026, Bộ GD&ĐT ban hành Công văn 7526/BGDĐT-KHTC, yêu cầu các trường rà soát, chấn chỉnh việc thu học phí, công khai mức thu và lộ trình điều chỉnh từng năm. Đáng chú ý, các cơ sở đào tạo phải công khai dự kiến học phí toàn khóa trước khi tuyển sinh, xét tuyển để thí sinh và phụ huynh có cơ sở tính toán.
Bộ cũng yêu cầu các trường thực hiện thu học phí định kỳ hàng tháng, tối đa 10 tháng mỗi năm. Việc thu gộp theo học kỳ hoặc cả năm chỉ được thực hiện khi người học tự nguyện. Cùng với đó, các cơ sở đào tạo cần công khai chính sách học bổng, miễn giảm và hỗ trợ sinh viên có hoàn cảnh khó khăn.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
