Yan Bowen (Trung Quốc) từng thử đăng ký thẻ tín dụng khi mới vào đại học. Ngân hàng từ chối vì cô chưa có thu nhập ổn định, càng củng cố suy nghĩ rằng thẻ tín dụng dành cho “những người có thu nhập ổn định”.
Song, đến năm 22 tuổi, Yan vẫn rơi vào cảnh nợ tiền. Tháng 10 năm ngoái, cô phát hiện nợ khoảng 3.000 NDT, cao hơn cả khoản trợ cấp sinh hoạt mỗi tháng. Yan phải cắt giảm chi tiêu, làm thêm và vay mượn bạn bè để trả nợ.
Khoản nợ đến từ những ứng dụng mà cô sử dụng hàng ngày để đặt đồ ăn, mua thực phẩm và sắm sửa trực tuyến. Các nền tảng này đều cung cấp lựa chọn trả sau hoặc chia nhỏ khoản thanh toán.
Dù vậy, Yan cho rằng hạn mức tương đối thấp của các dịch vụ tín dụng trên ứng dụng giúp cô kiểm soát rủi ro. “Nó giữ rủi ro ở mức có thể kiểm soát, không đủ lớn để khiến bố mẹ tôi sốc. Thẻ tín dụng đồng nghĩa với rủi ro cao hơn”, cô nói với Sixth Tone.
Yan không phải trường hợp cá biệt. Đến cuối tháng 3/2026, Trung Quốc có khoảng 687 triệu thẻ tín dụng và thẻ kết hợp đang lưu hành, giảm khoảng 120 triệu thẻ so với mức đỉnh năm 2022, theo dữ liệu từ ngân hàng trung ương.
 |
| Các ứng dụng mua sắm, giao đồ ăn và video ngắn được ghi nhận xuất hiện trên điện thoại của một người tiêu dùng trẻ ở Thượng Hải. Ảnh: VCG. |
Trong số 12 người từ 20-26 tuổi được Sixth Tone phỏng vấn vào tháng 7, có 9 người chưa từng sở hữu thẻ tín dụng. Nhiều người không hiểu rõ cách thức hoạt động của thẻ và lo nhất chuyện quên thanh toán. Những người sử dụng thẻ thường có mục đích cụ thể, chẳng hạn du lịch nước ngoài hoặc quản lý dòng tiền.
Hơn 60 trung tâm thẻ tín dụng tại Trung Quốc đóng cửa trong năm 2025, theo People’s Daily. Một số ngân hàng cũng sáp nhập hoạt động thẻ và ứng dụng độc lập vào các dịch vụ bán lẻ rộng hơn.
Tuy nhiên, số dư nợ trên thẻ ngân hàng vẫn tương đối ổn định. Jiang Jiajun, phó giáo sư tại Trường Kinh tế thuộc Đại học Phúc Đán, cho rằng điều này phản ánh việc nhiều thẻ bị hủy thực chất là thẻ không hoạt động.
Vay tiền nằm ngay trong ứng dụng
Những lợi thế truyền thống của thẻ tín dụng như hạn mức cao, thời gian miễn lãi dài hay nhiều ưu đãi có thể không còn hấp dẫn với Gen Z. Yan lần đầu tiếp xúc với hình thức vay tiền thông qua một mã giảm giá giao đồ ăn. Năm 2 đại học, ứng dụng tiêu dùng Meituan tặng cô ưu đãi chưa đến 1 NDT nhưng yêu cầu kích hoạt dịch vụ trả sau. Cô đồng ý.
Sau đó, Yan đăng ký Huabei, dịch vụ tín dụng của Ant Group trên Alipay, và Baitiao, sản phẩm tương tự của JD.com. “Chúng rất tiện. Ngay cả khi đi du lịch, khách sạn cũng cho phép bạn ở trước rồi trả tiền sau”, Yan nói với Sixth Tone.
Dù có tiền trong tài khoản, đôi khi Yan vẫn chọn trả sau hoặc trả góp thay vì nhìn số dư giảm xuống. Những khoản nợ nhỏ tích tụ trên nhiều ứng dụng khiến cô không biết tổng số tiền mình nợ cho đến khi hóa đơn hàng tháng đến.
Khoản nợ lớn nhất hiện tại của Yan đến từ chiếc laptop trị giá 6.500 NDT. Để được hưởng ưu đãi dành cho sinh viên, cô phải thanh toán qua Baitiao và chia thành 6 kỳ, mỗi kỳ hơn 1.000 NDT. Đến ngày 5/8, cô vẫn còn nợ hơn 5.600 NDT.
 |
| Thẻ tín dụng dần mất ưu thế với người trẻ Trung Quốc. Ảnh: VCG. |
Khác với thẻ tín dụng cần một quy trình đăng ký riêng, tín dụng trên ứng dụng được tích hợp trực tiếp vào những dịch vụ mà người trẻ sử dụng hàng ngày. Hạn mức thường thấp hơn và khoảng cách giữa việc mua sắm và vay tiền cũng ngắn hơn.
Jiang gọi đây một phần là hiệu ứng “mental accounting” - cách con người chia các khoản chi tiêu thành những nhóm khác nhau trong đầu. Những khoản mua nhỏ, thường xuyên qua Huabei có thể được xem như một phần của “lối sống tiện lợi” thay vì “nợ tài chính”.
Trong khi đó, thẻ tín dụng khiến việc vay tiền trở nên rõ ràng hơn. “Chúng khiến người dùng nhận thức rõ rằng họ đang vay tiền, từ đó tự nhiên tạo ra sự dè chừng. Hai hình thức này nằm trong những ‘ngăn tâm lý’ hoàn toàn khác nhau với người trẻ”, Jiang nói với Sixth Tone.
Khi thu nhập tăng và nhu cầu chi tiêu lớn hơn, một số người trẻ bắt đầu nhìn thẻ tín dụng theo cách khác. Wang Xuanren (23 tuổi) làm việc trong lĩnh vực tài chính tại Nam Kinh. Cô đăng ký chiếc thẻ tín dụng đầu tiên và duy nhất vào năm 2024 trước một chuyến đi nước ngoài.
Khi đó, Wang có hơn 500.000 NDT tiền gửi kỳ hạn tại ngân hàng nên được duyệt ngay trong ngày. Hiện cô chủ yếu dùng thẻ để mua đồ điện tử và hàng xa xỉ. Với những món đồ trị giá 40.000-50.000 NDT, trả góp giúp Wang chia khoản chi lớn thành các khoản nhỏ hơn mỗi tháng.
“Tôi luôn giữ nhiều tiền mặt. Dùng thẻ tín dụng trong thời gian miễn lãi về cơ bản là vay tiền của người khác rồi trả lại sau”, cô nói.
 |
| Những chiếc thẻ tín dụng lấy cảm hứng từ anime được trưng bày tại gian hàng của Ngân hàng Thương mại Trung Quốc trong khuôn khổ triển lãm ChinaJoy 2026. Ảnh: VCG. |
Ngược lại, Zheng Yuxin (21 tuổi) sinh viên tại Thượng Hải, không muốn sử dụng bất kỳ hình thức tín dụng nào. Năm 2023, Zheng kích hoạt Huabei sau khi đồng ý với màn hình cấp quyền và hoàn tất xác minh khuôn mặt. Sau đó, dịch vụ này trở thành phương thức thanh toán mặc định, khiến những khoản mua sau đó được tính vào Huabei mà cô không chủ động lựa chọn.
Zheng chỉ nhận ra khi khoảng 100 NDT bị trừ khỏi tài khoản ngân hàng vào ngày thanh toán. “Nhìn tiền biến mất một cách bất ngờ khiến tôi có cảm giác trống rỗng và bất an”, cô nói với Sixth Tone. Từ đó, cô đặt ra nguyên tắc đơn giản: chỉ mua khi đã có tiền.
Thẻ tín dụng mất vị trí
Từ ngày 30/9, Trung Quốc sẽ yêu cầu tách bạch rõ hơn giữa thanh toán và vay tiền trực tuyến. Các nhà cung cấp dịch vụ thanh toán phi ngân hàng sẽ không được đưa khoản vay vào như một lựa chọn thanh toán hoặc quảng bá sản phẩm cho vay thông qua dịch vụ thanh toán. Jiang cho rằng quy định mới sẽ giúp người dùng nhận biết rõ hơn khi một giao dịch thông thường trở thành khoản vay.
Tuy nhiên, thói quen có thể thay đổi theo tuổi tác. Thu nhập cao hơn, nhu cầu đi lại và các khoản chi lớn hơn có thể khiến hạn mức cao và thời gian miễn lãi của thẻ tín dụng trở nên hữu ích. “Cùng một nhóm người, 10 năm nữa có thể hình thành những thói quen hoàn toàn khác”, Jiang nói.
 |
| Khách hàng trẻ mua sắm ở Thượng Hải (Trung Quốc). Ảnh minh họa: Wall Street Journal. |
Zhang Xinyun (24 tuổi) hiện thất nghiệp và vẫn dè chừng thẻ tín dụng sau khi chứng kiến người thân vật lộn với nợ thẻ từ khi còn nhỏ. Với Zhang, chi tiêu trước luôn đi kèm những cám dỗ xấu. Tuy nhiên, cô thừa nhận thẻ tín dụng có thể hữu ích khi đi làm hoặc kinh doanh, đặc biệt trong quản lý dòng tiền và đi du lịch nước ngoài.
Jiang cho rằng ngân hàng không thể chỉ chờ người trẻ tự thay đổi. Theo cô, họ cần cải thiện sự tiện lợi, tận dụng fintech và tạo ra những trường hợp sử dụng phù hợp với người tiêu dùng trẻ.
Tại ngân hàng nơi Zhao Wei làm việc ở Thẩm Dương, tìm khách hàng mở thẻ là một phần công việc. Năm ngoái, cô thậm chí tự mở chiếc thẻ đầu tiên để hỗ trợ chỉ tiêu.
Theo Zhao, nhiều khách hàng lo lắng việc chậm thanh toán sẽ ảnh hưởng đến lịch sử tín dụng. Những người khác không cần thẻ khi thanh toán di động và tín dụng trên ứng dụng đã gắn chặt với đời sống hàng ngày thông qua WeChat Pay, Alipay và Huabei.
Các ngân hàng đưa ra nhiều ưu đãi, từ tín dụng chi tiêu, quà tặng gia dụng, khám sức khỏe, phòng chờ sân bay, phiếu xăng, cà phê đến hoàn tiền. Ngân hàng của Zhao gần đây còn cho phép khách hàng in ảnh thú cưng lên thẻ và giảm giá khi mua sản phẩm cho vật nuôi.
Nhưng Zhao nghĩ rằng những quyền lợi trên chưa đủ hấp dẫn. “Thẻ tín dụng đang bị những sản phẩm tiện lợi hơn vượt lên. Nếu không thể tạo mối liên hệ chặt chẽ hơn với đời sống hàng ngày, việc chúng trở nên lỗi thời là điều có thể xảy ra”, cô nói với Sixth Tone.
3 ác mộng tài chính thường trực của người trẻ
Nhiều người trẻ hiện phải đối mặt với 3 vấn đề tài chính chính: thiếu hụt tiền bạc do chi tiêu vượt kế hoạch trước các cám dỗ mua sắm trực tuyến; lâm vào nợ nần vì sử dụng thẻ tín dụng và các hình thức vay tiêu dùng dễ dãi; và làm việc quần quật nhưng không đạt được mục tiêu tài chính đề ra. Để giải quyết những vấn đề này, cuốn sách Làm chủ tiền bạc từ khi còn đi học của TS Vũ Minh Tú cung cấp các phương pháp quản lý tài chính cá nhân hiệu quả, giúp người trẻ kiểm soát chi tiêu, tránh nợ nần và đạt được mục tiêu tài chính.
