Tin vui dành cho các nhà nghiên cứu khoa học, công nghệ

Sinh viên trường Đại học Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định về quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo do Bộ tài trợ, đặt hàng.

Thông tư mới được xây dựng nhằm thay thế Thông tư số 15/2024/TT-BGDĐT ngày 20/11/2024, trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia cùng Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025.

Thúc đẩy nghiên cứu đi vào thực tiễn

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là mở rộng phạm vi áp dụng sang các cơ sở giáo dục đại học tư thục. So với Thông tư số 15/2024/TT-BGDĐT, dự thảo lần này quy định toàn diện hơn về quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, từ tài trợ, đặt hàng, thẩm định, giao nhiệm vụ đến tổ chức thực hiện, chấm dứt, thanh lý và đánh giá kết quả.

Các quy định không chỉ áp dụng với các đơn vị trực thuộc Bộ GD&ĐT mà còn với cơ sở giáo dục đại học tư thục, các tổ chức và cá nhân có liên quan.

Điểm mới này cho thấy cách tiếp cận trong quản lý hoạt động khoa học, công nghệ đang được mở rộng. Thay vì tập trung chủ yếu vào việc quản lý một đề tài, dự thảo hướng tới quản lý cả quá trình từ nghiên cứu, phát triển công nghệ đến đổi mới sáng tạo và đưa kết quả vào thực tiễn.

Đáng chú ý, bên cạnh nhiệm vụ khoa học và công nghệ, dự thảo bổ sung nhiệm vụ đổi mới sáng tạo. Đây là loại hình nhiệm vụ hướng tới đổi mới công nghệ, phát triển quyền sở hữu trí tuệ, nâng cao năng suất, chất lượng và hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo.

Việc bổ sung nhóm nhiệm vụ này tạo thêm cơ sở pháp lý cho những hoạt động nằm ở giai đoạn sau của quá trình nghiên cứu, khi kết quả khoa học cần được hoàn thiện để ứng dụng, chuyển giao hoặc thương mại hóa.

Một thay đổi khác là dự thảo phân loại cụ thể các loại hình nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời quy định sản phẩm tương ứng với từng nhóm.

Đối với nghiên cứu cơ bản, sản phẩm được yêu cầu có công bố khoa học trên các tạp chí quốc tế có uy tín và hỗ trợ đào tạo nghiên cứu sinh. Đây vẫn là hướng quan trọng để phát triển tri thức mới, nâng cao năng lực nghiên cứu và đào tạo nguồn nhân lực khoa học chất lượng cao.

Trong khi đó, với nghiên cứu ứng dụng và phát triển công nghệ, yêu cầu được đặt vào các công nghệ, quy trình, sản phẩm, giải pháp hoặc mô hình có khả năng ứng dụng, chuyển giao hoặc thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Điều này cho thấy định hướng rõ hơn trong việc đưa khoa học từ phòng thí nghiệm ra đời sống. Một công trình nghiên cứu không chỉ được đánh giá ở kết quả học thuật mà còn được kỳ vọng tạo ra sản phẩm hoặc giải pháp có khả năng giải quyết những vấn đề thực tế.

Đối với nhiệm vụ đổi mới sáng tạo, dự thảo mở rộng sự tham gia của khu vực ngoài trường đại học. Hội đồng xét tài trợ, đặt hàng và Tổ thẩm định có thể có doanh nghiệp, nhà đầu tư, chuyên gia về đổi mới sáng tạo.

Dự thảo cũng ưu tiên những nhiệm vụ có sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức, nhà đầu tư, quỹ đầu tư hoặc chuyên gia có kinh nghiệm về ứng dụng, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, công nghệ.

Cách tiếp cận này hướng tới thúc đẩy mô hình hợp tác giữa nhà trường - nhà khoa học - doanh nghiệp - nhà đầu tư. Khi doanh nghiệp và nhà đầu tư tham gia sớm hơn, các nhóm nghiên cứu có thêm cơ hội xác định nhu cầu của thị trường, hoàn thiện sản phẩm và tìm đầu ra cho kết quả nghiên cứu.

Qua đó, dự thảo hướng tới hạn chế tình trạng kết quả nghiên cứu chỉ dừng ở công bố khoa học hoặc được lưu giữ trong phòng thí nghiệm mà chưa được chuyển thành sản phẩm, công nghệ hay giải pháp phục vụ xã hội.

Dự thảo mới mở rộng phạm vi áp dụng sang các cơ sở giáo dục đại học tư thục. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Nhà khoa học được chủ động hơn

Một trong những điểm đáng chú ý khác của dự thảo là quy định về việc điều chỉnh nhiệm vụ theo hướng tăng quyền chủ động cho tổ chức chủ trì.

Trong quá trình nghiên cứu, với những nghiên cứu mới hoặc có tính thử nghiệm, kết quả ban đầu có thể khiến nhóm nghiên cứu phải thay đổi cách tiếp cận, phương pháp hoặc một số nội dung triển khai.

Theo đó, những nội dung lớn như chủ nhiệm nhiệm vụ, mục tiêu, nội dung và kết quả cuối cùng, thời gian, tổng kinh phí, quyền sở hữu trí tuệ... thuộc nhóm phải thực hiện thủ tục điều chỉnh.

Với những nội dung khác không thuộc nhóm này, tổ chức chủ trì được chủ động quyết định và chịu trách nhiệm. Đơn vị phải giải trình, đồng thời cập nhật thông tin trên nền tảng số hoặc báo cáo cơ quan quản lý trong thời hạn 7 ngày.

Quy định này được kỳ vọng giúp các nhóm nghiên cứu linh hoạt hơn trong quá trình triển khai, đặc biệt khi xuất hiện những vấn đề mới mà kế hoạch ban đầu chưa thể dự liệu.

Đáng chú ý, dự thảo quy định thêm về việc rủi ro dẫn đến kết quả không đạt mục tiêu đề ra có thể được chấp nhận trong quá trình thực hiện nhiệm vụ.

Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động khoa học và đổi mới sáng tạo, bởi nghiên cứu luôn tồn tại yếu tố không chắc chắn. Không phải mọi giả thuyết đều được chứng minh, không phải thử nghiệm nào cũng tạo ra sản phẩm như kỳ vọng và không phải công nghệ nào cũng có thể thương mại hóa.

Nếu kết quả không đạt mục tiêu ban đầu luôn bị xem là thất bại, các nhà khoa học có thể có xu hướng lựa chọn những đề tài an toàn, ít rủi ro thay vì thử nghiệm những hướng nghiên cứu mới.

Vì thế, cơ chế chấp nhận rủi ro được đưa vào dự thảo nhằm tạo cơ sở để khuyến khích nghiên cứu mới, nghiên cứu có tính thử nghiệm và các hoạt động đổi mới sáng tạo. Đồng thời, quy định này hướng tới việc phân biệt giữa rủi ro khoa học với những vi phạm trong quản lý hoặc tổ chức thực hiện nhiệm vụ.

Song song với việc tăng tính chủ động cho tổ chức chủ trì, dự thảo cũng đẩy mạnh số hóa trong quản lý nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Theo đó, hồ sơ đăng ký có thể được gửi thông qua cổng dịch vụ công trực tuyến hoặc nền tảng số quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia.

Trong quá trình triển khai, tổ chức chủ trì có trách nhiệm cập nhật tình hình thực hiện nhiệm vụ trên nền tảng số, số hóa hồ sơ và công khai quy trình, kết quả thực hiện trên trang thông tin điện tử của đơn vị.

Việc số hóa được kỳ vọng góp phần giảm các khâu hành chính, tăng tính minh bạch và giúp cơ quan quản lý, tổ chức chủ trì cũng như các bên liên quan thuận tiện hơn trong theo dõi tiến độ, kết quả nhiệm vụ.