TP.HCM có thể tăng 110 ngày nắng nóng, quy hoạch cần tính trước rủi ro

Nắng nóng kéo dài, mưa lớn gây ngập, triều cường cản trở thoát nước và nguy cơ thiếu nước trong mùa khô đang đặt ra những thách thức lớn đối với các đô thị.

Tại TP.HCM, kịch bản biến đổi khí hậu mới cho thấy những rủi ro này có thể gia tăng trong tương lai, đòi hỏi thành phố phải tính toán khả năng chống chịu ngay từ khâu quy hoạch và đầu tư hạ tầng.

Nguy cơ thêm 110 ngày nắng nóng

Theo kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam phiên bản năm 2025 do Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố, dưới kịch bản phát thải khí nhà kính cao, đến cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm tại khu vực nội đô TP.HCM có thể tăng 3,5-3,7°C so với thời kỳ cơ sở 1995-2014. Đáng chú ý, số ngày có nhiệt độ trên 35°C có thể tăng thêm 90-110 ngày, trong khi lượng mưa năm tăng khoảng 15-30%.

Người dân TP.HCM tìm cách tránh nóng. Ảnh: Lương Ý.

Đây là kết quả mô phỏng cho cuối thế kỷ theo kịch bản phát thải cao, không phải dự báo số ngày nắng nóng của năm tới. Tuy nhiên, mức tăng được đưa ra cho thấy quy mô thách thức mà TP.HCM có thể phải đối mặt nếu nhiệt độ toàn cầu tiếp tục tăng và quá trình đô thị hóa làm trầm trọng thêm những bất lợi về nhiệt.

Theo TS Nguyễn Hữu Quyền, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, số liệu quan trắc tại trạm Tân Sơn Hòa cho thấy tốc độ gia tăng số ngày nắng nóng tại TP.HCM thuộc nhóm cao nhất, khoảng 15 ngày mỗi thập kỷ.

“Trong những năm xuất hiện El Nino, số ngày nắng nóng thường có xu hướng gia tăng. Thậm chí, TP.HCM từng ghi nhận những đợt nắng nóng kéo dài liên tục tới 35 ngày trong các giai đoạn này”, ông Quyền cho biết.

Không chỉ số ngày nắng nóng, mức độ nóng lên giữa khu vực nội đô và ngoại đô cũng có sự khác biệt. Theo ông Quyền, hiện tượng đảo nhiệt đô thị thường thể hiện rõ hơn tại những nơi tập trung nhiều công trình xây dựng, có mật độ đô thị hóa cao. Các bề mặt xây dựng hấp thụ và giữ nhiệt có thể khiến khu vực nội đô nóng hơn vùng ven, làm gia tăng áp lực lên sức khỏe và sinh hoạt của người dân.

El Nino thường gắn với các đợt nóng kéo dài hơn tại nhiều trạm. Nguồn: Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển.

Kịch bản năm 2025 đã đi sâu hơn vào tác động kết hợp giữa biến đổi khí hậu và đô thị hóa. Theo PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, Viện trưởng Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, độ phân giải của kịch bản trên phạm vi cả nước là 10 x 10 km, trong khi tại Hà Nội và TP.HCM được nâng lên 3 x 3 km.

“Cách tiếp cận này giúp tính toán rõ hơn ảnh hưởng của quá trình đô thị hóa, sự khác biệt giữa khu vực đô thị và nông thôn, cũng như các quá trình khí hậu quy mô nhỏ và vừa”, bà Ngà cho biết.

Độ phân giải chi tiết hơn giúp nhận diện rõ hơn sự khác biệt về điều kiện khí hậu giữa các khu vực trong đô thị, từ đó cung cấp thêm cơ sở cho việc quy hoạch không gian, xác định khu vực có nguy cơ cao và lựa chọn giải pháp thích ứng.

Theo ông Nguyễn Hồng Nguyên, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường TP.HCM, số ngày có chỉ số WBGT vượt 32°C tại thành phố có thể tăng từ khoảng 100 ngày lên khoảng 185 ngày mỗi năm vào cuối thế kỷ trong các kịch bản trung bình đến cao.

WBGT là chỉ số đánh giá mức độ căng thẳng nhiệt đối với cơ thể, có tính đến các yếu tố như nhiệt độ, độ ẩm, bức xạ nhiệt và gió. Vì vậy, nhiệt độ không khí chưa phản ánh đầy đủ mức độ nguy hiểm mà người dân có thể gặp phải khi làm việc hoặc di chuyển ngoài trời trong điều kiện nóng ẩm.

Khi những ngày nóng nguy hiểm gia tăng, người lao động ngoài trời, người cao tuổi, trẻ nhỏ và những nhóm dễ bị tổn thương có thể chịu nhiều rủi ro hơn. Điều này cũng đặt ra yêu cầu đối với thiết kế công trình, không gian công cộng, cây xanh và các giải pháp giảm nhiệt trong đô thị.

PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà chia sẻ tại hội thảo công bố Kịch bản biến đổi khí hậu cho Việt Nam, bản cập nhật năm 2025 tại TP.HCM.

PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà cho biết hiện chưa có đủ bằng chứng để khẳng định biến đổi khí hậu làm thay đổi tần suất xuất hiện của El Nino. Dù vậy, xu hướng nóng lên toàn cầu có thể làm tăng nhiệt độ nền, khiến nhiệt độ trong những năm El Nino cao hơn so với mức trung bình nhiều năm.

“Xu hướng nóng lên toàn cầu có thể làm gia tăng mức nhiệt độ nền, khiến nhiệt độ trong những năm El Nino cao hơn so với mức trung bình nhiều năm”, bà Ngà nhận định.

Đối với khu vực phía Nam, nguy cơ đáng lưu ý không chỉ là nhiệt độ tăng mà còn là lượng mưa thiếu hụt, dòng chảy từ thượng nguồn suy giảm và xâm nhập mặn gia tăng. Những yếu tố này có thể tác động đến khả năng tích trữ nước, sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân.

Với TP.HCM, yêu cầu bảo đảm nguồn nước cần được tính đến cùng các phương án ứng phó nắng nóng. Khi nhiệt độ tăng, lượng nước bốc hơi cũng có thể tăng, trong khi nguồn cung chịu ảnh hưởng bởi điều kiện mưa và dòng chảy trên lưu vực. Việc chuẩn bị không chỉ liên quan đến các cơ sở sản xuất mà còn đến đơn vị cấp nước và nhu cầu sinh hoạt của người dân.

Nắng nóng kéo dài làm gia tăng áp lực lên đời sống người dân TP.HCM, đặc biệt tại những khu vực có mật độ xây dựng cao, ít cây xanh.

Đưa kịch bản khí hậu vào quy hoạch đô thị

Nếu nắng nóng tạo sức ép kéo dài lên sức khỏe và nguồn nước, mưa lớn kết hợp triều cường lại đặt ra bài toán cấp bách đối với hệ thống thoát nước và hạ tầng đô thị.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hồng, Phó Phân viện trưởng Phân viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, những đợt mưa lớn gần đây chịu tác động của các nhiễu động nhiệt đới, có nơi ghi nhận lượng mưa trên 100 mm.

Tháng 9 và tháng 10 là giai đoạn trọng tâm của mùa mưa nên mưa thường xuyên trong thời kỳ này là diễn biến theo mùa. Tuy nhiên, dưới tác động của biến đổi khí hậu, một số đợt có thể ghi nhận lượng mưa lớn hơn.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Hồng, về dài hạn kịch bản biến đổi khí hậu năm 2025 cho thấy lượng mưa năm tại khu vực nội đô TP.HCM có thể tăng 15-30% vào cuối thế kỷ theo kịch bản phát thải cao. Các chỉ số mưa cực đoan cũng cần được xem xét để đánh giá nguy cơ ngập lụt, thay vì chỉ dựa vào tổng lượng mưa cả năm.

Theo các chuyên gia, hiệu ứng đảo nhiệt đô thị khiến khu vực tập trung nhiều công trình, mặt đường bê tông hấp thụ nhiệt phải đối mặt với nguy cơ gia tăng nhiệt độ.

Theo quy định của Luật Khí tượng thủy văn năm 2015, kịch bản biến đổi khí hậu được cập nhật và công bố định kỳ 5 năm một lần. Phiên bản năm 2025 sử dụng các kịch bản phát thải thấp, trung bình và cao, đồng thời đánh giá rủi ro theo các ngưỡng nóng lên toàn cầu 1,5°C, 2°C, 3°C và 4°C.

Theo PGS.TS Phạm Thị Thanh Ngà, việc xây dựng nhiều kịch bản giúp các cơ quan quản lý chủ động đánh giá rủi ro và lựa chọn phương án thích ứng theo những mức độ nóng lên khác nhau. Đây không phải dự báo chắc chắn về một tương lai duy nhất, mà là cơ sở để tính đến những khả năng có thể xảy ra trong quá trình phát triển.

“Nhờ đó, chúng ta có thể đánh giá tốt hơn nguy cơ xuất hiện các hiện tượng cực đoan tại đô thị, như nắng nóng, đảo nhiệt đô thị, hạn hán và mưa lớn với cường độ cao. Đây là nguồn thông tin quan trọng phục vụ xây dựng kế hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu và quy hoạch phát triển không gian đô thị trong tương lai”, bà Ngà cho biết.

Mức biến đổi nhiệt độ trung bình năm so với thời kỳ cơ sở tại TP. HCM theo kịch bản phát thải cao.

Với TP.HCM, những cảnh báo về nắng nóng, mưa cực đoan và nguy cơ thiếu nước cần được chuyển hóa thành các quyết định cụ thể. Hạ tầng thoát nước cần được tính toán theo điều kiện mưa và triều; quy hoạch đô thị cần chú ý đến khu vực thấp trũng, không gian xanh và khả năng giảm nhiệt; hệ thống cấp nước cần có phương án chủ động trước những thời kỳ khô hạn.

PGS.TS Nguyễn Văn Hồng cho rằng kịch bản mới giúp thành phố có cơ sở đánh giá rủi ro và tác động của biến đổi khí hậu đối với kinh tế - xã hội.

“Đặc biệt, TP.HCM cần chú trọng các giải pháp liên quan đến hệ thống thoát nước, hạ tầng đô thị và bảo đảm nguồn cung cấp nước. Đây đều là những vấn đề quan trọng cần được tính toán trong quá trình xây dựng các phương án ứng phó với biến đổi khí hậu”, ông Hồng nhấn mạnh.