Trọng Đại và cái bẫy từng nuốt chửng nhiều thần đồng bóng đá

Nguyễn Trọng Đại từng là một trong những gương mặt nổi bật nhất của thế hệ U19 Việt Nam giành vé dự U20 World Cup 2017. Anh mang băng thủ quân ở vòng chung kết U19 châu Á 2016, đóng vai trò quan trọng trong hành trình lịch sử ấy, trước khi Quang Hải được chọn làm đội trưởng U20 Việt Nam tại World Cup trên đất Hàn Quốc.

Gần một thập niên trôi qua, sự nghiệp của những cầu thủ cùng thế hệ rẽ theo nhiều hướng khác nhau. Quang Hải, Hoàng Đức, Tiến Linh hay Đình Trọng đều có giai đoạn trở thành trụ cột ở cấp CLB hoặc đội tuyển, trong khi Trọng Đại không đi được xa như kỳ vọng ban đầu.

Nhưng câu chuyện ấy không nên được nhìn như một phiên tòa dành cho một cầu thủ từng được kỳ vọng. Bóng đá thế giới có quá nhiều trường hợp tương tự để hiểu rằng một tài năng trẻ không thành công có thể bắt nguồn từ hàng loạt nguyên nhân: chấn thương, lựa chọn nghề nghiệp, môi trường, áp lực, đời sống cá nhân và cả việc nổi tiếng khi chưa đủ trưởng thành.

Nổi tiếng trước khi kịp trưởng thành

Không ai minh họa cho sức ép của danh tiếng sớm rõ hơn Freddy Adu.

Năm 2004, Adu bước vào MLS khi mới 14 tuổi. Nike ký hợp đồng quảng cáo với anh, Pele xuất hiện bên cạnh cậu bé trong những chiến dịch thương mại và truyền thông Mỹ nhanh chóng biến Adu thành niềm hy vọng có thể thay đổi vị thế bóng đá nước này.

Ở tuổi mà phần lớn cầu thủ vẫn sống trong học viện, Adu đã phải làm quen với sân vận động đông khán giả, hợp đồng lớn và những cuộc so sánh với Pele. Danh tiếng của anh tăng nhanh hơn quá trình hoàn thiện chuyên môn.

Adu vẫn có những khoảnh khắc đáng nhớ ở cấp độ trẻ, nhưng bước tiến tiếp theo không diễn ra như kỳ vọng. Anh sang Benfica năm 18 tuổi rồi liên tục thay đổi môi trường, trải qua 13 CLB tại 9 quốc gia trong khoảng 14 năm.

Nhìn lại Adu, sẽ quá đơn giản nếu cho rằng một cầu thủ từng được gọi là "Pele nước Mỹ" thất bại chỉ vì không đủ giỏi. Khi được đưa lên sân khấu quá sớm, anh phải học cùng lúc cách trở thành cầu thủ chuyên nghiệp và cách sống như một ngôi sao.

20 năm sau, bóng đá Mỹ có thêm Cavan Sullivan, cũng ra mắt MLS ở tuổi 14. Điểm khác biệt nằm ở môi trường xung quanh. Hệ thống học viện, đội dự bị và lộ trình phát triển cầu thủ tại MLS đã hoàn thiện hơn rất nhiều so với thời Adu, giúp những tài năng trẻ có thêm lớp bảo vệ trước sức ép từ bên ngoài.

Balotelli không thể phát huy hết tiềm năng.

Mario Balotelli lại là một câu chuyện khác. Anh không phải thần đồng thất bại, bởi từng vô địch Champions League, Premier League và góp mặt trong trận chung kết Euro 2012. Tuy nhiên, sự nghiệp của tiền đạo Italy vẫn luôn tạo cảm giác rằng tài năng của anh có thể đưa mình đi xa hơn thế.

Balotelli nổi tiếng khi còn rất trẻ tại Inter Milan, sau đó chuyển sang Manchester City và trở thành một trong những tiền đạo được chú ý nhất châu Âu. Cùng với những bàn thắng là hàng loạt tranh cãi, vấn đề kỷ luật và những lần thay đổi CLB khiến sự nghiệp của anh liên tục bị ngắt quãng.

Ở tuổi 36, chính Balotelli mô tả hành trình của mình là một sự nghiệp "rất hỗn loạn", đồng thời thừa nhận bản thân giờ trưởng thành hơn nhiều so với trước.

Khoảng cách giữa Adu và Balotelli rất lớn. Một người gần như không bao giờ đạt tới đẳng cấp từng được dự báo, người còn lại vẫn sở hữu sự nghiệp mà phần đông cầu thủ chuyên nghiệp phải mơ ước. Điểm chung nằm ở chỗ danh tiếng đến rất sớm, trong khi khả năng quản trị cuộc sống không phải lúc nào cũng phát triển với cùng tốc độ.

Không phải cú rơi nào cũng vì ăn chơi

Adriano là ví dụ rõ nhất cho việc một sự nghiệp không thể được giải thích chỉ bằng vài hình ảnh ngoài sân cỏ.

Giữa những năm 2000, tiền đạo Brazil thuộc nhóm chân sút đáng sợ nhất thế giới. Sức mạnh, tốc độ cùng cái chân trái dữ dội giúp anh được xem như người có thể kế tục Ronaldo ở tuyển Brazil, còn tại Inter Milan, biệt danh "Hoàng đế" phản ánh đúng vị thế Adriano từng có.

Sau đó, phong độ của Adriano sa sút nhanh chóng. Những câu chuyện về rượu bia, tiệc tùng và việc tập luyện thiếu ổn định xuất hiện ngày một nhiều, khiến người ta dễ đi đến kết luận rằng anh tự phá hỏng sự nghiệp.

Adriano từng là một trong những tiền đạo hay nhất thế giới, nhưng chính anh sau này thừa nhận cái chết của cha khiến mình rơi vào khủng hoảng, uống rượu nhiều và dần mất tình yêu với bóng đá.

Nhiều năm sau, Adriano kể một câu chuyện phức tạp hơn. Cha anh qua đời vì đau tim vào tháng 8/2004, chỉ ít ngày sau một trong những giai đoạn hạnh phúc nhất sự nghiệp. Adriano thừa nhận từ thời điểm ấy, tình yêu dành cho bóng đá thay đổi, bản thân rơi vào trầm cảm, uống rượu nhiều và không còn muốn tập luyện như trước.

Những vấn đề kỷ luật không vì thế mà biến mất, nhưng chúng cần được đặt trong đúng hoàn cảnh. Một cầu thủ có thể sở hữu thể chất phi thường và kỹ năng xuất chúng, nhưng vẫn là một con người phải đối diện với mất mát theo cách rất bình thường.

Dele Alli cũng từng bị nhìn qua một lăng kính tương tự.

Ở tuổi 21, Dele đã hai lần giành giải Cầu thủ trẻ hay nhất Premier League, trở thành trụ cột của Tottenham và tuyển Anh. Anh từng được xem là một trong những tiền vệ tấn công sáng giá nhất châu Âu trước khi sự nghiệp đột ngột lao dốc.

Trong nhiều năm, sự sa sút ấy thường được gắn với câu chuyện về thái độ hoặc lối sống. Phải đến cuộc trò chuyện với Gary Neville năm 2023, công chúng mới hiểu rằng Dele mang theo những tổn thương rất sâu từ thời thơ ấu, sau đó còn phải điều trị vấn đề sức khỏe tinh thần và chứng phụ thuộc thuốc ngủ.

Điều đó không có nghĩa mọi trách nhiệm nghề nghiệp đều có thể được bỏ qua. Nhưng câu chuyện của Dele cho thấy sự nghiệp một cầu thủ hiếm khi chỉ có một nguyên nhân, càng không thể dễ dàng tóm lại bằng hai chữ "ăn chơi".

Câu chuyện của Dele Alli cho thấy không phải mọi sự nghiệp sa sút đều có thể giải thích bằng lối sống; đằng sau cú rơi của cựu sao Tottenham là những tổn thương cá nhân mà công chúng chỉ biết nhiều năm sau đó.

Bóng đá hiện đại lại đang khiến bài toán ấy khó hơn. Các CLB săn cầu thủ trẻ ngày càng sớm, mức phí dành cho những tài năng tuổi teen cũng tăng mạnh. Chỉ riêng Premier League trong 5 năm gần đây đã thực hiện khoảng 100 thương vụ dành cho cầu thủ tuổi teen, cao hơn đáng kể các giải lớn khác ở châu Âu.

Một cầu thủ 18 tuổi vì thế có thể sở hữu hợp đồng lớn, hàng trăm nghìn người theo dõi trên mạng xã hội và mức độ nổi tiếng vượt xa kinh nghiệm sống của chính mình. Tài năng giúp họ bước nhanh vào bóng đá đỉnh cao, nhưng không tự động dạy họ cách đối mặt với tiền bạc, thất bại, áp lực hay những lựa chọn ngoài sân.

Những cầu thủ như Cristiano Ronaldo hay Lionel Messi đôi khi khiến thế giới quên mất điều đó. Họ nổi tiếng từ rất sớm nhưng duy trì được đỉnh cao trong thời gian dài nhờ tài năng đặc biệt, môi trường phù hợp và khả năng kiểm soát sự nghiệp hiếm có. Không phải cầu thủ trẻ nào cũng có đầy đủ những điều kiện ấy.

Nhìn lại một tài năng từng được kỳ vọng như Trọng Đại vì thế không nhất thiết phải để tìm xem anh đã sai ở đâu. Điều đáng quan tâm hơn là bóng đá có thể làm gì để một cầu thủ trẻ không phải tự mình học mọi thứ sau khi danh tiếng đã đến.

Bởi phát hiện một tài năng trẻ chưa bao giờ là phần khó nhất. Giúp tài năng ấy trưởng thành, đi qua những cám dỗ, cú sốc và thất bại để giữ được sự nghiệp lâu dài mới là bài toán mà không phải CLB hay nền bóng đá nào cũng giải được.