Trung Quốc biến phim ngắn AI thành ngành xuất khẩu?

Một sự dịch chuyển âm thầm đang diễn ra trong hoạt động xuất khẩu dịch vụ của Trung Quốc, khi những năng lực từng giúp nước này thống trị sản xuất hàng hóa bắt đầu được áp dụng vào lĩnh vực nội dung giải trí.

Thặng dư thương mại hàng hóa 1.200 tỷ USD của Trung Quốc trong năm ngoái đã khiến thế giới tập trung vào xe điện, pin, tấm pin mặt trời và tình trạng dư thừa công suất công nghiệp. Tuy nhiên, một thay đổi ít được chú ý hơn đang diễn ra trong lĩnh vực dịch vụ.

Trong 7 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu dịch vụ của Trung Quốc tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước. Riêng xuất khẩu các dịch vụ văn hóa và giải trí cá nhân tăng tới 57,8%. Trung Quốc vẫn thâm hụt thương mại dịch vụ và lĩnh vực này còn cách rất xa khả năng thay thế ngành sản xuất. Nhưng khác với hàng hóa, dịch vụ số có thể mở rộng ra toàn cầu mà không cần nhà máy, container hay cảng biển.

Phim ngắn do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra là một trong những ví dụ sớm nhất cho xu hướng này, SCMP cho biết.

Nữ diễn viên huyền thoại Joey Wong trở lại màn ảnh - thông qua công nghệ tái tạo hình ảnh bằng AI. Ảnh: SCMP.

Đưa tư duy sản xuất vào ngành giải trí

Trung Quốc đã công nghiệp hóa phim ngắn (microdrama), với những tập phim thường chỉ dài 1-3 phút, tiết tấu nhanh, liên tục tạo bước ngoặt và kết thúc ở những tình huống cao trào. Định dạng này được thiết kế cho việc xem trên smartphone và giữ người dùng liên tục chuyển sang tập tiếp theo.

Doanh thu ngành phim ngắn của Trung Quốc tăng từ dưới 1 tỷ nhân dân tệ năm 2020 lên khoảng 100 tỷ nhân dân tệ vào năm ngoái. Thị trường nội địa đã hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh gồm nhà sản xuất, nền tảng phân phối, quảng cáo và mô hình thanh toán.

Đáng chú ý, các nền tảng đang đưa ra một mô hình sản xuất nội dung dựa trên dữ liệu người xem, bản địa hóa nhanh, tiếp thị theo hiệu quả và ngày càng phụ thuộc vào AI.

Các nhà máy Trung Quốc từng tạo lợi thế bằng cách rút ngắn chu kỳ sản phẩm, giảm chi phí, sản xuất nhiều phiên bản và nhanh chóng mở rộng những sản phẩm bán chạy. AI cho phép các nhà sản xuất nội dung áp dụng logic tương tự vào ngành giải trí.

Các nhà làm phim sản xuất các phim ngắn AI với chi phí thấp hơn nhiều so với sản xuất phim người thật đóng. Ảnh: CNN.

Trong 8 tháng đầu năm 2026, Trung Quốc sản xuất khoảng 430.000 phim ngắn, gấp 13 lần tổng số của cả năm 2025. Hơn 90% số sản phẩm mới có sự tham gia của AI.

Chi phí sản xuất cũng giảm mạnh. Theo Reuters, trong nửa đầu năm 2026, chi phí sản xuất một phút microdrama AI tại Trung Quốc giảm từ khoảng 5.000 nhân dân tệ xuống chỉ còn vài trăm nhân dân tệ. Một số địa phương còn cung cấp điện toán, mô hình AI và hỗ trợ về hạ tầng để thu hút các nhà sản xuất.

Hiện, Trung Quốc đã hình thành một hệ sinh thái có khả năng biến sản phẩm do AI tạo ra thành nội dung thương mại trong thời gian ngắn và ở quy mô lớn.

Phim ngắn đặc biệt phù hợp với mô hình này vì được xây dựng để thử nghiệm liên tục. Nhà sản xuất có thể nhanh chóng biết khán giả có tiếp tục xem hay không ngay từ những tập đầu, sau đó tăng ngân sách cho những nội dung có dấu hiệu thành công và dừng những dự án không đạt kỳ vọng.

Chi phí thấp cũng cho phép các nhà sản xuất chấp nhận nhiều rủi ro hơn. Thay vì dành hàng tháng phát triển một số dự án tốn kém, họ có thể tung ra hàng loạt nội dung, theo dõi phản ứng của người xem rồi tập trung nguồn lực cho những sản phẩm nổi bật.

Tuy nhiên, tỷ lệ thành công vẫn rất thấp. Trong nửa đầu năm 2026, chỉ một phần nhỏ trong hơn 221.900 chương trình AI mới trên Douyin vượt mốc 100 triệu lượt xem. Điều này cho thấy AI có thể giúp giảm giá thành sản xuất, nhưng chưa thể biến mọi nội dung thành một sản phẩm ăn khách.

Mô hình xuất khẩu mới

Sự phát triển nhanh của phim ngắn cũng đang thay đổi cách các nền tảng giải trí Trung Quốc tiếp cận thị trường quốc tế.

iQIYI là một ví dụ. Trong nửa đầu năm 2026, lượng người xem trên nền tảng quốc tế của hãng tăng 130% so với cùng kỳ, với phim dài tập và microdrama cùng đóng vai trò thúc đẩy tăng trưởng. iQIYI cũng tăng cường phụ đề, lồng tiếng và các hoạt động tương tác với khán giả địa phương để mở rộng độ phủ.

Dữ liệu được Chambers and Partners dẫn từ Trung tâm Nghiên cứu Phát triển thuộc Cục Phát thanh Truyền hình Quốc gia Trung Quốc cho thấy doanh thu của các ứng dụng phim ngắn Trung Quốc ở nước ngoài đạt khoảng 3,24 tỷ USD trong năm 2025, tăng khoảng 195% so với năm trước. Riêng trong quý I/2026, doanh thu đã đạt khoảng 1 tỷ USD. Hiện có hơn 800 ứng dụng microdrama của Trung Quốc hoạt động tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Những con số này cho thấy phim ngắn không còn chỉ là một trào lưu nội địa. Các nền tảng đang thử nghiệm cách đưa mô hình nội dung này đến những thị trường khác bằng bản địa hóa, lồng tiếng, điều chỉnh nhân vật và thay đổi cách tiếp thị.

Một biên tập viên đang thêm phụ đề cho một phim ngắn AI tại Trung Quốc. Ảnh: VCG.

AI càng làm quá trình đó nhanh hơn. Một nội dung có thể được dịch, lồng tiếng và điều chỉnh cho từng thị trường với chi phí thấp hơn nhiều so với sản xuất lại từ đầu.

Điều này tạo ra một mô hình xuất khẩu khác với hàng hóa truyền thống. Một microdrama có thể vượt biên giới thông qua một ứng dụng mà không cần container để vận chuyển, không cần kho bãi và chi phí phân phối thêm cho mỗi người xem gần như bằng 0.

Số lượng phải đi kèm chất lượng

Dẫu vậy, tốc độ tăng trưởng quá nhanh cũng bắt đầu kéo theo những vấn đề mới. Bắc Kinh đang tìm cách đưa ngành phim ngắn trở lại quỹ đạo chất lượng, đề cao tính sáng tạo và tăng cường bảo vệ bản quyền.

Trong năm nay, Trung Quốc triển khai một loạt biện pháp quản lý nhằm kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất và phân phối microdrama AI.

Quy định về quản lý phát triển phim ngắn chính thức có hiệu lực từ ngày 1/9 đã thiết lập khung quản lý từ khâu sáng tạo, sản xuất, đăng ký, kiểm duyệt đến phát hành. Theo quy định, microdrama sử dụng AI để tạo hoặc sản xuất nội dung phải được gắn dấu hiệu nhận diện rõ ràng ở mỗi tập.

Cơ quan quản lý cũng nhấn mạnh quan điểm “AI chỉ là công cụ, con người mới là người sáng tạo”, đồng thời yêu cầu các nền tảng tăng cường trách nhiệm kiểm duyệt và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Các nhà cung cấp dịch vụ phải kiểm tra nội dung trong suốt quá trình sản xuất, phát hành, đồng thời bảo đảm việc sử dụng hình ảnh hoặc giọng nói của cá nhân có sự cho phép phù hợp.

Một cảnh trong phim ngắn AI Trung Quốc. Nguồn: YouTube.

Song song với quy định dành riêng cho microdrama, Trung Quốc triển khai chiến dịch “Thanh lãng - Chấn chỉnh sự hỗn loạn trong các ứng dụng AI” trên phạm vi toàn quốc. Chiến dịch kéo dài 4 tháng tập trung xử lý những vấn đề như ghi nhãn nội dung AI không đúng quy định, tạo thông tin giả, “biến tấu” tác phẩm kinh điển, nội dung bạo lực và dung tục, giả mạo người khác, xâm phạm quyền lợi trẻ vị thành niên và sử dụng AI để tạo nội dung rác.

Đến đầu tháng 9, riêng tại lĩnh vực microdrama, nhà chức trách cho biết đã gỡ 68.000 tác phẩm và yêu cầu các nền tảng xử lý hơn 1.200 tài khoản, hơn 90% nội dung trong các vụ việc này liên quan đến microdrama được sản xuất bằng AI, theo China Daily.

Dù vậy, Trung Quốc không có chủ trương loại bỏ AI khỏi ngành. Thay vào đó, mục tiêu là loại bỏ những sản phẩm kém chất lượng và tạo thêm không gian cho các tác phẩm có giá trị nội dung.

Nhà chức trách cũng đặt mục tiêu thúc đẩy khoảng 1.000 phim ngắn chất lượng cao trong năm nay, tập trung vào đời sống đương đại, văn hóa địa phương và những chủ đề có khả năng tiếp cận khán giả quốc tế.

Một nhà làm phim AI nói: “Trước đây, cuộc đua là xem ai táo bạo nhất; còn giờ đây, cuộc đua là xem ai làm ra sản phẩm tinh tế nhất”.