Trường đào tạo giáo viên: Đừng chỉ nhìn chữ 'sư phạm'

Giáo viên trường Tiểu học Hoàng Mai, phường Hoàng Mai, Hà Nội. Ảnh minh họa: Đinh Hà.

Phó thủ tướng Lê Tiến Châu vừa có yêu cầu Bộ GD&ĐT rà soát, sắp xếp mạng lưới cơ sở đào tạo giáo viên theo hướng thu gọn đầu mối, chấm dứt đào tạo sư phạm ở những trường không phải trường sư phạm, kém chất lượng. Cùng với đó là yêu cầu chuẩn hóa chương trình, chuẩn đầu ra, đổi mới tuyển sinh, kiểm định và theo dõi sinh viên sau tốt nghiệp.

Chỉ đạo này thu hút sự chú ý của dư luận, đặt ra nhiều câu hỏi về ranh giới giữa "trường sư phạm" và "trường ngoài sư phạm", cũng như căn cứ để xác định một cơ sở được đào tạo giáo viên.

Tránh hiểu cơ học khái niệm "trường ngoài sư phạm"

Trao đổi với Tri thức - Znews, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, nhận định chỉ đạo của Chính phủ rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay, bởi chất lượng giáo viên quyết định chất lượng giáo dục trong nhiều năm sau đó.

Tinh thần của chủ trương là thu gọn để tập trung nguồn lực cho những nơi đào tạo tốt; kết quả cuối cùng phải là giáo viên được chuẩn bị tốt hơn và các địa phương tuyển được đúng người mình cần.

Tuy nhiên, bà Nga cho rằng điểm khó trong chủ trương là xác định đúng đối tượng sắp xếp. Bởi cụm từ "trường ngoài sư phạm" rất dễ bị hiểu một cách cơ học theo tên gọi - trường có chữ "sư phạm" thì mặc định được đào tạo, còn trường không có chữ “sư phạm” thì phải dừng lại.

Cách hiểu này có thể dẫn tới những quyết định thiếu chính xác, bởi thực tế nhiều đại học đa ngành đã đầu tư rất nghiêm túc cho khối sư phạm, trong khi tên gọi của một trường không thể tự nó bảo chứng cho chất lượng của mọi chương trình.

Về mặt pháp lý, Luật Giáo dục đại học quy định riêng việc phê duyệt chương trình thuộc ngành đào tạo giáo viên và giao Bộ trưởng GD&ĐT quyết định số lượng tuyển sinh các ngành này. Như vậy, pháp luật đã có sẵn cơ chế quản lý theo cấp độ chương trình, thay vì quản lý chung chung theo tên trường.

Do đó, bà Nga cho rằng cần phân biệt tên gọi, định hướng phát triển của một trường với điều kiện và chất lượng của từng chương trình đào tạo giáo viên. “Chủ trương thu gọn mạng lưới cần được cụ thể hóa bằng tiêu chí công khai, quyết định đúng thẩm quyền và lộ trình phù hợp”, bà Nga nhấn mạnh.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội. Ảnh: NVCC.

Cơ sở nào tiếp tục đào tạo giáo viên?

Từ những phân tích trên, theo đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga, việc xác định một cơ sở có nên tiếp tục đào tạo giáo viên trước hết phải căn cứ vào quy hoạch mạng lưới cơ sở giáo dục đại học và sư phạm đã được phê duyệt, chức năng và định hướng phát triển của cơ sở, cùng các điều kiện pháp lý đối với từng ngành, từng chương trình đào tạo.

“Điều kiện để tiếp tục đào tạo không chỉ dựa vào việc 'đã từng được cấp phép'. Cần đánh giá lại chất lượng thực tế một cách độc lập, minh bạch”, bà Nga nói.

Từ đó, đại biểu đề nghị xem xét ít nhất 4 nhóm căn cứ:

• Năng lực đào tạo: Đội ngũ giảng viên cơ hữu, chuyên môn về khoa học giáo dục, cơ sở vật chất, chương trình và điều kiện thực hành tại trường học.
• Kết quả đầu ra: Năng lực dạy học của sinh viên tốt nghiệp, phản hồi của trường sử dụng giáo viên, tỷ lệ vào nghề và khả năng thích ứng sau khi vào nghề.
• Nhu cầu thực tế theo môn học, cấp học và vùng miền, được dự báo trên số học sinh và nhu cầu tuyển dụng của địa phương.
• Khả năng đóng góp lâu dài: Nghiên cứu giáo dục, bồi dưỡng giáo viên đang công tác và hỗ trợ các trường phổ thông giải quyết vấn đề thực tiễn.

Từ kết quả rà soát, cơ sở đáp ứng tốt thì tiếp tục đào tạo với quy mô phù hợp; nơi có năng lực ở một số ngành thì xem xét theo từng ngành, không kết luận chung cho cả trường; nơi không đáp ứng yêu cầu thì dừng tuyển sinh hoặc sắp xếp theo đúng quy định, kèm phương án bảo vệ người học.

“Tôi nghĩ tiêu chí thuyết phục nhất vẫn là cơ sở ấy có đào tạo được những giáo viên mà nhà trường và học sinh thực sự cần hay không”, bà Nga nói.

Thu gọn đầu mối có làm hẹp đường vào nghề?

Một vấn đề khác được đặt ra là nếu tập trung đào tạo giáo viên tại một số trường sư phạm, liệu con đường trở thành giáo viên có bị thu hẹp, đồng thời hạn chế cơ hội tham gia nghề dạy học của những người giỏi từ các ngành khác, nhất là với những môn học mới?

Trước lo ngại này, bà Nga cho rằng cần phân biệt rõ giữa “nơi chịu trách nhiệm đào tạo nghiệp vụ, bảo đảm chuẩn nghề nghiệp” với “nguồn nhân lực có thể bước vào nghề dạy học”. Tập trung nguồn lực cho các cơ sở có năng lực không đồng nghĩa với việc chỉ những ai học ngành sư phạm từ năm thứ nhất mới được đứng lớp.

Thực tế, giáo dục phổ thông đang rất cần những người vững kiến thức chuyên môn, đồng thời biết tổ chức hoạt động học tập cho học sinh. Với một số môn học và lĩnh vực mới, người tốt nghiệp các ngành phù hợp là nguồn bổ sung quý. Tuy nhiên, giỏi chuyên môn chưa tự động tạo nên năng lực sư phạm; muốn đứng lớp, họ phải được bồi dưỡng, thực hành và đánh giá nghiêm túc về kỹ năng dạy học.

Do đó, bà Nga cho rằng mô hình phù hợp là có những cơ sở đào tạo giáo viên đủ mạnh giữ vai trò bảo đảm chuẩn chất lượng; đồng thời duy trì những con đường vào nghề linh hoạt, được kiểm soát bằng cùng một yêu cầu nghiêm túc về năng lực đứng lớp.

“Như vậy, việc sắp xếp mạng lưới sẽ nâng chuẩn nghề giáo mà vẫn mở cửa cho người thực sự có năng lực và tâm huyết”, đại biểu Quốc hội nói.