Chiều 8/11, được cho phép nói lời sau cùng trước khi nghị án, bị cáo Phó Đức Nam (tức Mr Pips) gửi lời xin lỗi tới tất cả bị hại. Bị cáo mong được khắc phục hậu quả sớm nhất và xin được hưởng khoan hồng ở án 30 năm tù thay vì mức chung thân như Viện Kiểm sát đề nghị trước đó.
Mr Pips nói bản thân bị bệnh, xin được thường xuyên thăm khám trong thời gian trong tù. Trước khi kết thúc lời nói sau cùng, bị cáo Phó Đức Nam nói bản thân sắp tới phải chấp hành một bản án dài, không biết có ai yêu thương không? Nếu có, bị cáo xin được kết hôn trong tù.
 |
| Tiến sĩ, Luật sư Nguyễn Hà An, Giám đốc công ty Luật Cabin Law. |
Pháp luật hiện hành quy định như thế nào về trường hợp người đang thi hành án phạt tù thực hiện đăng ký kết hôn?
Theo Tiến sĩ, Luật sư Nguyễn Hà An, Giám đốc công ty Luật Cabin Law, xét về quyền đăng ký kết hôn của người đang thi hành án phạt tù, khoản 1 Điều 44 Bộ luật Hình sự năm 2015, sửa đổi, bổ sung năm 2017, quy định về việc tước một số quyền công dân như sau:
"Điều 44. Tước một số quyền công dân. Công dân Việt Nam bị kết án phạt tù về tội xâm phạm an ninh quốc gia hoặc tội phạm khác trong những trường hợp do Bộ luật này quy định, thì bị tước một hoặc một số quyền công dân sau đây: a) Quyền ứng cử đại biểu cơ quan quyền lực Nhà nước; b) Quyền làm việc trong các cơ quan Nhà nước và quyền phục vụ trong lực lượng vũ trang nhân dân".
Như vậy, quyền nhân thân, trong đó có quyền tự do kết hôn của người đang thi hành án phạt tù, không bị tước bỏ theo quy định của Bộ luật Hình sự và cũng không bị cấm theo khoản 2 Điều 5 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Người đang thi hành án phạt tù muốn đăng ký kết hôn phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện kết hôn theo quy định tại Điều 8 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
Đồng thời, theo quy định tại Điều 17 và Điều 18 Luật Hộ tịch năm 2014, UBND xã/phường là cơ quan thực hiện đăng ký kết hôn; hai bên nam, nữ phải cùng có mặt khi đăng ký kết hôn.
Việc đăng ký kết hôn là thủ tục không thể ủy quyền, mà bắt buộc cả hai bên phải có mặt để thực hiện. Mặc dù pháp luật không tước quyền kết hôn của những người đang chấp hành hình phạt tù, nhưng họ đang chịu sự quản lý, ràng buộc của Nhà nước. Đồng thời, các quy định bắt buộc về thủ tục đăng ký kết hôn đã vô hình trung làm hạn chế quyền đăng ký kết hôn của họ.
Tuy nhiên, điểm d khoản 3 Điều 38 Luật Thi hành án hình sự năm 2025 quy định như sau:
"Điều 38. Thực hiện trích xuất phạm nhân. Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam ra lệnh trích xuất phạm nhân trong trường hợp sau: d) Phục vụ trưng cầu giám định hoặc tham gia thực hiện quyền, nghĩa vụ khác của phạm nhân theo quy định của pháp luật".
Như vậy, phạm nhân có thể căn cứ vào quy định tại điểm d khoản 3 Điều 38 Luật Thi hành án hình sự năm 2025 để đề nghị trích xuất nhằm thực hiện quyền đăng ký kết hôn hợp pháp của mình. Tuy nhiên, việc đề nghị có được chấp thuận hay không còn phụ thuộc vào tính cần thiết, điều kiện tổ chức thực hiện, yêu cầu bảo đảm an ninh, an toàn và quyết định của cơ quan có thẩm quyền.
 |
| Bị cáo Phó Đức Nam (tức Mr Pips). Ảnh: Đinh Hà. |
Trường hợp Phó Đức Nam muốn đăng ký kết hôn thì thủ tục thực hiện như thế nào?
Tiến sĩ, Luật sư Nguyễn Hà An, Giám đốc công ty Luật Cabin Law cho rằng hiện nay, Phó Đức Nam đang bị tạm giam để xét xử và chưa bị kết án. Vì vậy, nếu hiện tại Phó Đức Nam muốn đăng ký kết hôn thì có thể căn cứ quy định tại khoản 4 Điều 5 Thông tư số 57/2026/TT-BCA ngày 15/05/2026:
"Điều 5. Quản lý người bị tạm giữ, người bị tạm giam khi trích xuất. Trường hợp người bị tạm giữ, người bị tạm giam không thể ủy quyền để thực hiện một số quyền, nghĩa vụ theo quy định của pháp luật, thì Thủ trưởng cơ sở giam giữ quyết định trích xuất sau khi được sự đồng ý của cơ quan đang thụ lý vụ án và bố trí lực lượng áp giải, quản lý".
Như vậy, đối với việc thực hiện quyền đăng ký kết hôn - thủ tục không thể ủy quyền - Phó Đức Nam có thể làm đơn đề nghị Thủ trưởng cơ sở giam giữ trích xuất để thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn. Việc trích xuất này phải được sự đồng ý của cơ quan đang thụ lý vụ án.
Trường hợp một người đang thi hành án phạt tù đăng ký kết hôn với một người không phải chấp hành án phạt tù khác gì với trường hợp cả hai người đăng ký kết hôn đều đang thi hành án phạt tù?
Về nguyên tắc, không có sự khác biệt về điều kiện và thủ tục đăng ký kết hôn giữa hai trường hợp. Tuy nhiên, trong trường hợp cả hai người đăng ký kết hôn đều đang thi hành án phạt tù tại 2 trại giam khác nhau, thì cần có sự phối hợp giữa 2 trại giam/cơ sở giam giữ, nhằm bảo đảm cả hai người cùng được trích xuất và có mặt tại cùng một thời điểm để thực hiện thủ tục đăng ký kết hôn.
Sách về Pháp luật
Cuốn sách "Bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo trong xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự ở Việt Nam" sẽ góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận, thực tiễn bảo đảm quyền bào chữa của bị cáo trong hoạt động xét xử sơ thẩm các vụ án hình sự của TAND hiện nay.
