U23 bay cao, tuyển Trung Quốc lại chạm đáy

Bóng đá Trung Quốc đang trải qua hai câu chuyện rất khác nhau.

U23 Trung Quốc vừa giành HCĐ ASIAD sau khi vượt qua Uzbekistan trên chấm luân lưu, qua đó trở lại bục huy chương đại hội sau 28 năm. Trước đó, đội U23 còn vào chung kết giải châu Á và giành ngôi á quân, thành tích tốt nhất lịch sử.

Ở cấp U17, Trung Quốc cũng vào chung kết châu Á hồi tháng 5 và chỉ thua Nhật Bản 2-3. Trong cùng một năm, các đội trẻ liên tục mang về kết quả tích cực, tạo cảm giác bóng đá nước này cuối cùng cũng tìm lại hướng đi sau thời gian dài sa sút.

Nhưng ở ĐTQG, bức tranh hoàn toàn khác.

Sau chiến thắng 3-0 trước Maldives tại Trùng Khánh, tuyển Trung Quốc thua liền New Zealand 0-3, Palestine 0-5 và Tajikistan 0-1. Ba trận, không ghi bàn và thủng lưới 9 lần. Hai trong số này còn là những thất bại đầu tiên trong lịch sử trước Palestine và Tajikistan.

Khoảng cách giữa U23 và ĐTQG vì thế không chỉ nằm ở kết quả. Nó cho thấy bóng đá Trung Quốc đang có những lứa cầu thủ trẻ tốt hơn trước, nhưng chưa chắc đã sở hữu một nền lực lượng đủ mạnh để tạo ra thay đổi ngay ở cấp cao nhất.

Thành công ở đội trẻ chưa thể chuyển thẳng lên ĐTQG

Sau trận thua Palestine 0-5, Tân Hoa Xã đưa ra nhận xét đáng chú ý: những gì U23 và U17 làm được tạo ra hy vọng, nhưng “hy vọng không đồng nghĩa với sức chiến đấu tức thời”.

Cách nhìn ấy khá sát với thực tế của tuyển Trung Quốc lúc này.

Trong đợt FIFA Days vừa qua, tám cầu thủ gồm Yang Xi, Zhu Chenjie, Baihelamu Abuduwaili, Zhang Yuning, Liu Haofan, Wang Yudong, Li Hao và Mao Weijie được điều sang đội dự ASIAD. Trong số này có những cầu thủ đã giữ vai trò quan trọng ở ĐTQG như Zhu Chenjie hay Zhang Yuning.

Việc thiếu một nhóm trụ cột rõ ràng ảnh hưởng đến HLV Shao Jiayi. Nhưng điều đáng nói nằm ở chỗ khi những người này vắng mặt, Trung Quốc gần như không có lớp thay thế đủ tốt để duy trì chất lượng đội hình.

The Paper cho biết tám cầu thủ lần đầu được triệu tập trong đợt này, bảy người thuộc lứa U21, trong khi Zhao Songyuan thậm chí vẫn đủ tuổi chơi cho U17. Việc đưa cầu thủ trẻ lên tuyển không có gì bất thường, nhưng ba thất bại liên tiếp cho thấy khoảng cách giữa một cầu thủ có tiềm năng và một cầu thủ sẵn sàng chơi bóng ở cấp ĐTQG vẫn còn khá xa.

U23 Trung Quốc liên tiếp tạo dấu ấn ở châu Á, trong khi ĐTQG lại trải qua FIFA Days đầy thất vọng.

Một nền bóng đá mạnh không chỉ cần 11 cầu thủ tốt nhất. Quan trọng hơn, khi một nhóm trụ cột vắng mặt, những người phía sau phải đủ khả năng giữ cho đội tuyển không sụp xuống.

Trung Quốc đã không làm được điều ấy tại Trùng Khánh.

Tân Hoa Xã thậm chí mô tả chiều sâu lực lượng của bóng đá Trung Quốc là “mỏng như giấy”. Cách diễn đạt có phần gay gắt, nhưng phản ánh đúng điều ba trận vừa qua bộc lộ: Trung Quốc có một số cầu thủ trẻ đáng chờ đợi, song số người đủ sức bước ngay lên ĐTQG chưa nhiều.

Nhà bình luận Liu Jianhong cũng cảnh báo không nên để tấm HCĐ ASIAD tạo ra cảm giác quá lạc quan. Theo ông, thành tích của U23 đem lại hy vọng, nhưng chưa đủ để thay đổi thực lực và hiện trạng của bóng đá Trung Quốc, nhất là khi hệ thống đào tạo trẻ hoàn chỉnh vẫn chưa thực sự hình thành.

Nói cách khác, bóng đá Trung Quốc có thể đang sở hữu một vài lứa cầu thủ tốt hơn trước. Điều ấy không đồng nghĩa cả nền bóng đá đã mạnh lên.

U23 biết mình phải chơi thế nào

Điểm khác biệt giữa U23 và ĐTQG không chỉ nằm ở con người.

Dưới thời Antonio Puche, U23 Trung Quốc có cách chơi khá rõ ràng. HLV người Tây Ban Nha không cố xây dựng một đội bóng kiểm soát và áp đặt bằng kỹ thuật, bởi ông hiểu cầu thủ Trung Quốc chưa đủ khả năng làm điều ấy trước các đối thủ hàng đầu châu Á.

Ông Puche lựa chọn hệ thống 5-3-2, ưu tiên phòng ngự, giữ cự ly đội hình và chờ cơ hội phản công. Cách chơi không phải lúc nào cũng đẹp mắt, nhưng cầu thủ biết mình phải làm gì.

Beijing Youth Daily từng phân tích rằng chính việc chấp nhận giới hạn về kỹ thuật giúp HLV Puche xây dựng được một hệ thống phù hợp hơn với năng lực thực tế của cầu thủ Trung Quốc.

Bình luận viên Wang Qinbo của Titan Sports cũng cho rằng thành công của U23 không thể giải thích đơn giản bằng may mắn. Tại VCK U23 châu Á, Trung Quốc giữ sạch lưới bốn trận trên đường vào bán kết. Đến ASIAD, nền tảng phòng ngự tiếp tục giúp đội tiến sâu.

Quan trọng hơn, U23 có một bộ khung và cách chơi đủ rõ để cầu thủ tin vào nó.

Thành công của các đội trẻ mang đến hy vọng, nhưng chưa đủ để che đi những vấn đề còn tồn tại ở tuyển Trung Quốc.

The Paper cũng dùng U23 để so sánh với ĐTQG. Theo tờ báo này, hệ thống năm hậu vệ cùng cách chơi phòng ngự phản công của HLV Puche đã trở thành đặc điểm dễ nhận ra ở U23. Trong khi đó, sau hơn nửa năm dưới thời Shao Jiayi, tuyển Trung Quốc vẫn chưa cho thấy mình muốn trở thành một đội bóng như thế nào.

Ba thất bại vừa qua làm vấn đề rõ hơn.

Khi sử dụng hàng thủ bốn người trước New Zealand và Palestine, Trung Quốc thủng tám bàn. Đến trận gặp Tajikistan, Shao Jiayi chuyển sang 5-4-1 để gia cố phòng ngự. Đội bớt bị kéo giãn, nhưng đổi lại gần như mất quyền kiểm soát tuyến giữa và rất khó đưa bóng lên phía trên.

Football News cho rằng bốn trận tại Trùng Khánh thậm chí không mang lại một quá trình thử nghiệm chiến thuật đủ hiệu quả. HLV có thể thử người, thay sơ đồ hay tìm phương án mới, nhưng sau cả đợt tập trung, Trung Quốc vẫn chưa có nhiều câu trả lời rõ ràng.

Dù vậy, việc U23 thành công không có nghĩa giải pháp đơn giản là đưa HLV Puche lên thay Shao Jiayi.

Dongfang Sports Daily từng nhắc rằng chính HLV Puche cũng chịu nhiều chỉ trích trước khi có thành tích. Trung Quốc kiên nhẫn với HLV người Tây Ban Nha, cho ông đủ thời gian làm việc với một nhóm cầu thủ tương đối ổn định, rồi mới bắt đầu thu được kết quả.

Shao Jiayi cũng cần thời gian. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ ĐTQG hiện chỉ còn vài tháng trước Asian Cup 2027. Ở giai đoạn này, việc xác định đội đang yếu ở đâu là chưa đủ. HLV còn phải tìm được cách giải quyết.

Nhà báo kỳ cựu Ma Dexing cũng cho rằng Trung Quốc không thể tiếp tục giải thích những thất bại bằng hai chữ “thử nghiệm”. Theo ông, ở cấp ĐTQG, không có trận đấu nào hoàn toàn chỉ để thử người. Một cầu thủ khoác áo tuyển quốc gia vẫn phải chơi với yêu cầu cao nhất, bất kể đó là giao hữu hay giải chính thức.

Ba trận thua liên tiếp vì vậy không chỉ là câu chuyện về kết quả.

Chúng cho thấy U23 Trung Quốc hiện có những thứ ĐTQG chưa làm được: một cách chơi phù hợp với chất lượng cầu thủ, bộ khung tương đối ổn định và sự thống nhất giữa HLV với những người trên sân.

Chuỗi ba trận thua liên tiếp khiến tuyển Trung Quốc chịu nhiều chỉ trích, trái ngược với đà tiến bộ của U23 trong năm 2026.

U23 cũng chưa sở hữu một thế hệ đặc biệt vượt trội. Thành công của đội trẻ Trung Quốc đến nhiều từ khả năng tổ chức, việc hiểu giới hạn của mình và tối ưu những gì đang có.

Ngôi á quân U23 châu Á, ngôi á quân U17 châu Á hay tấm HCĐ ASIAD vì thế vẫn là những tín hiệu tích cực. Nhưng sẽ quá sớm nếu xem các kết quả ấy như bằng chứng rằng bóng đá Trung Quốc đã thực sự trở lại.

ĐTQG mới là thước đo khó hơn. Ở cấp độ này, cầu thủ phải đối đầu những đối thủ già dặn hơn, tốc độ cao hơn và ít mắc sai lầm hơn. Khi chỉ một nhóm trụ cột vắng mặt đã khiến chất lượng đội tuyển giảm mạnh, Trung Quốc vẫn chưa thể nói rằng họ đã có chiều sâu đủ tốt.

Ba thất bại tại Trùng Khánh không phủ nhận thành công của U23. Ngược lại, chúng giúp đặt những kết quả ấy về đúng vị trí.

Bóng đá Trung Quốc đang có một số tín hiệu tốt ở cấp trẻ, nhưng từ những tín hiệu ấy đến một ĐTQG đủ sức cạnh tranh ở châu Á vẫn còn một quãng đường dài. Cách họ nối được hai cấp độ với nhau mới quyết định những thành tích trong năm 2026 là khởi đầu cho một giai đoạn đi lên, hay chỉ là vài điểm sáng trong lúc đội tuyển quốc gia vẫn loay hoay tìm đường trở lại.

Tuyển Trung Quốc không thiếu hy vọng, họ đang thiếu khả năng biến hy vọng thành sức mạnh của ĐTQG