32 tuổi, công việc ổn định tại Hà Nội, một mối tình 5 năm - Mai Hà có mọi thứ để yên tâm, ngoại trừ một quyết định: liệu có nên kết hôn, sinh con lúc này hay không.

"Tôi thấy cuộc sống hiện tại đang rất tốt. Làm việc, hẹn hò, du lịch, rất tự do và thoải mái. Nhìn cuộc sống của đồng nghiệp có chồng, có con, tôi thấy vất vả quá. Nhưng nếu vài năm nữa tôi thay đổi suy nghĩ, muốn có con thì lại lo lúc đó mình đã quá lớn tuổi", Hà chia sẻ.

Chưa sẵn sàng làm mẹ ở hiện tại, nhưng cũng sợ lỡ mất thời điểm sinh con lý tưởng trong tương lai - sự giằng co ấy khiến Hà vẫn chưa thể đưa ra quyết định.

Câu chuyện của Hà không hiếm gặp ở phụ nữ đô thị. Đặc biệt, khi bước sang tuổi 35, nhiều người bắt đầu tự hỏi: đây có phải là "vạch đỏ" của khả năng sinh sản.

Bước qua 35 tuổi, cơ thể phụ nữ thay đổi thế nào?

Trao đổi với Tri Thức - Znews, bác sĩ Mai Xuân Phương, nguyên Phó vụ trưởng Vụ Truyền thông - Giáo dục, Tổng cục Dân số (nay là Cục Dân số, Bộ Y tế), cho biết cần nhìn nhận tuổi 35 một cách chính xác.

"35 tuổi không phải là một 'vạch đỏ' để nói rằng phụ nữ qua tuổi này thì mang thai sẽ nguy hiểm", bác sĩ Phương nói.

Theo ông, 35 tuổi là một mốc được y khoa sử dụng để nhận diện nhóm phụ nữ có nguy cơ cao hơn đối với một số vấn đề trong thai kỳ so với người trẻ hơn. Tuy nhiên, mức độ nguy cơ không chỉ phụ thuộc vào tuổi mà còn liên quan tình trạng sức khỏe, bệnh nền, tiền sử sản khoa và nhiều yếu tố khác của từng người.

Về khả năng sinh sản, những thay đổi bắt đầu được ghi nhận từ khoảng tuổi 30 và rõ hơn từ giữa tuổi 30. Phụ nữ sinh ra với số lượng trứng hữu hạn. Theo thời gian, số lượng trứng giảm dần, đồng thời chất lượng trứng cũng suy giảm.

Điều này khiến khả năng thụ thai giảm theo tuổi, trong khi nguy cơ sảy thai và phôi có bất thường nhiễm sắc thể tăng lên. Sau 35 tuổi, những thay đổi này rõ hơn và từ 40 tuổi trở lên, mức độ đáng lưu ý càng tăng.

Dù vậy, tuổi không thể được dùng để dự đoán chính xác khả năng sinh con của từng phụ nữ. Có người 38-40 tuổi vẫn mang thai tự nhiên và có thai kỳ khỏe mạnh, trong khi phụ nữ trẻ hơn vẫn có thể gặp khó khăn về sinh sản.

Theo bác sĩ Phương, khi tuổi mẹ tăng, một số nguy cơ trong thai kỳ cũng có xu hướng tăng, gồm khó thụ thai, vô sinh do tuổi, sảy thai và bất thường nhiễm sắc thể.

Một số bất thường nhiễm sắc thể thường được nhắc đến là trisomy 21 (hội chứng Down), trisomy 18 (hội chứng Edwards) và trisomy 13 (hội chứng Patau).

Bên cạnh đó, thai phụ lớn tuổi có nguy cơ cao hơn đối với đái tháo đường thai kỳ, tăng huyết áp thai kỳ, tiền sản giật, một số bất thường về nhau thai, sinh non, các vấn đề về tăng trưởng thai và khả năng phải can thiệp sản khoa hoặc mổ lấy thai trong một số trường hợp.

Ở phụ nữ từ 40 tuổi trở lên, nguy cơ thai chết lưu cũng được quan tâm nhiều hơn, do đó thai kỳ cần được theo dõi sát tùy trường hợp.

"Một phụ nữ 38-40 tuổi có thể đã xuất hiện tăng huyết áp, thừa cân, béo phì, rối loạn đường huyết, bệnh tuyến giáp hoặc các bệnh mạn tính khác mà chưa được phát hiện. Khi mang thai, những vấn đề này có thể ảnh hưởng trực tiếp sức khỏe của cả mẹ và thai nhi. Muốn sinh một đứa trẻ khỏe mạnh, trước hết hãy chuẩn bị một người mẹ khỏe mạnh", bác sĩ Phương nói.

25 tuổi và 35 tuổi khác nhau thế nào?

Nếu hình dung theo từng nhóm tuổi, bác sĩ Phương cho rằng khả năng sinh sản nhìn chung cao và chất lượng trứng tương đối tốt ở nhóm 25-30 tuổi.

Từ 30-34 tuổi, khả năng sinh sản bắt đầu giảm nhưng vẫn còn tương đối tốt, dù vậy chất lượng trứng bắt đầu có những thay đổi.

Ở nhóm 35-39 tuổi, sự suy giảm khả năng sinh sản và chất lượng trứng rõ hơn. Từ 40 tuổi trở lên, khả năng sinh sản giảm mạnh và chất lượng trứng giảm rõ rệt.

Đây là xu hướng chung của dân số, không phải tiên lượng cho một cá nhân cụ thể. Nguy cơ bất thường nhiễm sắc thể cũng tăng theo tuổi. Theo các số liệu được ACOG dẫn, nguy cơ thai mắc hội chứng Down ước tính khoảng 1/714 ở tuổi 30, 1/294 ở tuổi 35 và 1/86 ở tuổi 40.

Những con số này cho thấy nguy cơ tăng theo tuổi nhưng không có nghĩa phụ nữ 40 tuổi chắc chắn sinh con mắc hội chứng Down. Phần lớn thai kỳ ở độ tuổi này vẫn không mắc hội chứng Down.

Điều quan trọng là tuổi tác không khiến cơ thể thay đổi đột ngột vào đúng ngày người phụ nữ tròn 35 tuổi.

"Không có chuyện 35 tuổi hôm nay còn tốt, ngày mai lập tức nguy hiểm. Đây là một quá trình sinh học liên tục. Các nguy cơ tăng dần theo tuổi và rõ hơn ở cuối tuổi 30, đặc biệt từ 40 tuổi trở lên", bác sĩ Phương phân tích.

Không đợi có thai mới chuẩn bị

Với phụ nữ từ 35 tuổi có kế hoạch sinh con, bác sĩ Phương khuyến cáo nên chủ động khám và tư vấn sức khỏe trước khi mang thai thay vì chờ đến khi có thai mới bắt đầu kiểm tra.

Bác sĩ có thể đánh giá tiền sử bệnh tật, tiền sử sản khoa, thuốc đang sử dụng, huyết áp, cân nặng, đường huyết và những yếu tố nguy cơ khác. Từ đó, người phụ nữ có thể được tư vấn về dinh dưỡng, acid folic, tiêm chủng, thuốc lá, rượu bia và các vấn đề sức khỏe liên quan.

Một vấn đề khác không nên bỏ qua là tư vấn và sàng lọc trước sinh. Hiện nay, lựa chọn sàng lọc bất thường nhiễm sắc thể có thể được trao đổi với tất cả thai phụ, không chỉ những người trên 35 tuổi.

Xét nghiệm DNA tự do của thai từ máu mẹ (NIPT/cfDNA) có thể thực hiện từ khoảng tuần thai thứ 10 và có khả năng sàng lọc tốt một số bất thường nhiễm sắc thể thường gặp. Tuy nhiên, đây là xét nghiệm sàng lọc, không phải xét nghiệm chẩn đoán.

Nếu kết quả cho thấy nguy cơ cao, thai phụ cần được tư vấn để cân nhắc các xét nghiệm chẩn đoán phù hợp như chọc ối hoặc sinh thiết gai nhau.

Bên cạnh đó, thai phụ cần tuân thủ các mốc khám thai và siêu âm quan trọng, trong đó có siêu âm quý I, đo độ mờ da gáy trong thời điểm thích hợp, sàng lọc nhiễm sắc thể và siêu âm hình thái học khoảng 18-22 tuần. Việc tầm soát đái tháo đường thai kỳ cũng cần thực hiện theo lịch của cơ sở sản khoa.

Ở phụ nữ từ 40 tuổi trở lên, tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc theo dõi tăng trưởng thai và sức khỏe thai sát hơn trong quý III.

Một quan niệm khác cũng cần được điều chỉnh là phụ nữ trên 35 tuổi không đồng nghĩa với việc phải sinh mổ. Tuổi của người mẹ đơn thuần không phải là chỉ định mổ lấy thai. Nếu không có chống chỉ định sản khoa, sinh đường âm đạo vẫn có thể an toàn và phù hợp.

Theo bác sĩ Phương, điều quan trọng không phải là thúc ép phụ nữ phải sinh con trước một độ tuổi nhất định, mà là giúp họ hiểu rõ khả năng sinh sản và những thay đổi của cơ thể để có kế hoạch phù hợp.

"Hãy coi sức khỏe sinh sản cũng giống như học tập, nghề nghiệp và tài chính: có kế hoạch, có mốc thời gian và có phương án dự phòng. Làm chủ sức khỏe sinh sản không có nghĩa là phải sinh con thật sớm, mà là hiểu đúng khả năng sinh sản của mình để đưa ra quyết định đúng lúc", vị chuyên gia nhấn mạnh.