Mô hình chợ truyền thống, phố chuyên doanh tạo nên một nét văn hóa buôn bán đặc trưng của đô thị Việt Nam hiện đại. Ảnh: Châu Dương.

Câu thành ngữ “buôn có bạn, bán có phường” không hiểu đã ra đời từ bao giờ, nhưng dường như nó là nguyên tắc để hình thành nên các phố chuyên doanh.

Có lần tôi bị hỏng xe ở phố Trần Quang Khải, cửa hàng vừa rửa xe vừa sửa chữa xe, tôi thấy họ mượn tạm một chiếc “bugi” ở cửa hàng bên cạnh để thay cho xe của tôi.

Cái câu nói “bác cứ đi xem hết dãy phố đi, chỗ nào ưng thì bác mua” dường như lúc nào cũng được nghe thấy ở các phố chuyên doanh. “Buôn có bạn, bán có phường” là như thế đó.

Phố chuyên doanh thật sôi động, thật hấp dẫn, là nơi buôn bán cạnh tranh một cách công khai rõ ràng, đàng hoàng lịch sự, không chỉ phong phú đa dạng trong sản phẩm mà còn trong cách trang trí trưng bày cửa hiệu sao cho bắt mắt, nhân viên ăn mặc chỉnh tề và thái độ mời chào khách đon đả hơn dần dần hình thành như một nếp văn hóa phố phường.

Phố cổ Hà Nội và phố Bùi Viện ở Sài Gòn đã trở thành phố đi bộ. Vâng, chỉ có phố đi bộ người ta mới cảm nhận được hết tính chất của phố phường.

Có lẽ phố phường ngày nay cũng đi dần vào hướng hiện đại hơn, chỗ để xe, việc chiếm lòng lề đường, vỉa hè sẽ giảm bớt, việc giữ gìn vệ sinh, trật tự, mỹ quan đường phố được chú ý hơn và ngày càng trở thành tiêu chí cạnh tranh của các dãy phố. Quy luật thị trường bắt người ta phải như vậy, tuy nhiên sự biến chuyển cũng phải có thời gian nhất định.

Từ ngày các siêu thị ra đời, kể cả những siêu thị chuyên doanh, cứ ngỡ rằng các dãy phố sẽ teo tóp đi và người ta sẽ vào siêu thị để mua sắm là chính.

Nhưng phố phường và phố chuyên doanh vẫn cứ phát triển mạnh mẽ, vẫn thu hút khách đều đều. Siêu thị không thể cạnh tranh nổi với các dãy phố về phương diện dịch vụ. Có siêu thị chuyên doanh nhưng khó có thể đáp ứng được các dịch vụ lẻ tẻ khác.

Ở nước ngoài rất khó tìm được chỗ sửa chữa đồng hồ, tivi, tủ lạnh, xe đạp, xe máy,… hỏng một cái là gần như bỏ đi luôn. Xã hội công nghiệp hiện đại mà, còn ở ta sau năm 2020 mới gọi là công nghiệp hóa, hiện đại hóa, với lại thói quen, tập quán của người Việt Nam mình không dễ gì thay đổi trong vòng 15 - 20 năm. Vì vậy dãy phố chắc còn tồn tại lâu dài cho đến đời cháu chắt chúng ta.

Ăn uống gắn với cuộc sống con người hơn cả. Dân Sài Gòn nhậu nhiều nên mấy con đường ở quận 1, quận 3, quận 5 (cũ) đều trở thành phố ăn uống.

Nhưng Hà Nội đâu kém gì, cũng có phố Mai Hắc Đế, phố Cấm Chỉ, phố Tạ Hiện và cả biết bao nhiêu ở phố cổ nữa.

Ở quận 13 Paris, các phố Tây ở Melbourne, San Francisco và rất nhiều thành phố khác trên thế giới cũng vậy, đầy các nhà hàng ăn uống, nhưng vẫn không có cái chất thi vị khề khà như các quán phố Việt Nam.

Đầu đường 3/2 bỗng dưng một thời mọc lên cả dãy phố áo cưới, rồi bây giờ là các cơ sở thẩm mỹ, đầu đường Cách Mạng Tháng Tám (gần bùng binh ông Gióng) trước chuyên bán xe đạp, xe đẩy của trẻ con rồi bỗng nhiên có lúc trở thành dãy phố điện thoại di động, và đường Lê Lai chuyên bán túi xách, vali bỗng dưng bày thêm hàng loạt mũ bảo hiểm khi Thành phố kiểm soát chặt chẽ an toàn giao thông.

Thì ra phố chuyên doanh lại rất năng động, rất nhạy bén, mặt hàng có thể thay đổi nhanh chóng theo nhu cầu thị trường.