Cuối tháng 10, khi miền Bắc thường đón những đợt gió lạnh đầu mùa, thời tiết năm nay được nhận xét vẫn mang dáng dấp của mùa hè. Trên đường phố Hà Nội và nhiều tỉnh, thành Bắc Bộ, người dân vẫn mặc áo ngắn tay, dùng ô và áo chống nắng khi ra đường. Cảm giác se lạnh đặc trưng của mùa thu chưa thực sự xuất hiện.

Theo ghi nhận của Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, từ tháng 9 đến nay, miền Bắc ghi nhận 55 giá trị kỷ lục về nhiệt độ. Đặc biệt, đợt nắng nóng từ ngày 28/9 đến 2/10 có nhiệt độ cao nhất ngày phổ biến 35-37 độ C. Đây là lần đầu tiên kể từ năm 1991 ghi nhận nắng nóng diện rộng trên toàn Bắc Bộ trong tháng 10.

Nền nhiệt trung bình toàn khu vực cao hơn hẳn mọi năm do không khí lạnh xuất hiện ít và hoạt động yếu, trong đó hai đợt không khí lạnh vào ngày 10/9 và 4/10 chỉ làm nhiệt độ giảm nhẹ.

Lý giải về hiện tượng thời tiết bất thường này, ông Nguyễn Văn Hưởng, đại diện Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, cho biết nguyên nhân chính là do ảnh hưởng của hiện tượng El Nino tạo ra khối không khí ổn định bao trùm Bắc Bộ, khiến trời nắng nhiều hơn, đồng thời ngăn cản không khí lạnh dịch chuyển xuống phía nam.

Ảnh hưởng của El Nino

Theo TS Trương Bá Kiên, Phó giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Khí tượng và Khí hậu, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển, tình trạng nhiệt độ cao bất thường ở miền Bắc trong mùa thu năm nay là kết quả của sự kết hợp giữa các hình thế thời tiết, tác động của El Nino và xu thế nóng lên do biến đổi khí hậu.

Nguyên nhân trực tiếp là hoạt động của không khí lạnh đầu mùa tương đối yếu, trong khi miền Bắc nhiều thời điểm chịu ảnh hưởng của hoàn lưu dòng giáng của áp cao cận nhiệt đới và các hình thế khí quyển thuận lợi cho trời ít mây, nắng nhiều, khiến nhiệt độ ban ngày tăng cao.

Đáng chú ý, đợt nắng nóng từ cuối tháng 9 sang đầu tháng 10 đã ghi nhận nhiệt độ phổ biến 35-37 độ C, một số nơi vượt kỷ lục cùng thời kỳ. Đến cuối tháng 10, dù nắng nóng gay gắt đã giảm, nền nhiệt vẫn duy trì ở mức khá cao so với thông thường.

"Bên cạnh đó, El Nino rất mạnh đang diễn ra cũng là yếu tố góp phần làm gia tăng nhiệt độ. El Nino tác động đến hoàn lưu khí quyển quy mô lớn, làm thay đổi chế độ nhiệt, mưa và hoạt động gió mùa ở khu vực Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam", ông Kiên giải thích.

Một trong những nguyên nhân khiến mùa thu miền Bắc năm nay nóng bất thường là hiện tượng El Nino. Ảnh: Đinh Hà.

Ông Kiên chỉ ra theo thống kê, trong những năm xảy ra El Nino, nhiệt độ ở Việt Nam nói chung và miền Bắc nói riêng thường có xu hướng cao hơn trung bình nhiều năm, các đợt nắng nóng có thể xuất hiện nhiều hơn, gay gắt và kéo dài hơn.

Mùa đông trong những năm El Nino cũng thường có xu hướng ấm hơn, hoạt động của gió mùa Đông Bắc có thể yếu hơn, rét đậm, rét hại xuất hiện muộn hoặc ít hơn so với trung bình nhiều năm. Đây là những đặc điểm đã được ghi nhận trong nhiều đợt El Nino trước đây, mặc dù mức độ tác động có sự khác biệt giữa các năm.

Theo ông Kiên, năm nay, El Nino đang phát triển với cường độ rất mạnh, góp phần làm gia tăng khả năng xuất hiện các dị thường nhiệt độ. Đặc biệt, trong bối cảnh đang nóng lên toàn cầu do biến đổi khí hậu, tác động của El Nino có thể cộng hưởng với nền nhiệt vốn đã cao, khiến các đợt nóng trở nên gay gắt hơn và có khả năng kéo dài sang cả những tháng cuối năm.

"Tuy nhiên, cần nhấn mạnh El Nino không trực tiếp quyết định từng đợt nắng nóng cụ thể, mà tác động đến hoàn lưu khí quyển và điều kiện khí hậu nền, qua đó làm gia tăng khả năng xuất hiện các đợt nóng bất thường", ông nói.

Miền Bắc sắp đón không khí lạnh

Theo TS Kiên, có thể nói diễn biến thời tiết năm nay phù hợp với xu thế nóng lên do biến đổi khí hậu, nhưng không thể chỉ dựa vào một mùa thu bất thường để kết luận mùa thu đang kéo dài hơn.

Các nghiên cứu và số liệu quan trắc dài hạn cho thấy nhiệt độ trung bình ở Việt Nam có xu thế gia tăng, đồng thời các hiện tượng nhiệt độ cực đoan ngày càng đáng quan tâm. Khi nền nhiệt chung tăng lên, những ngày nóng có khả năng xuất hiện với tần suất cao hơn, kéo dài hơn và có thể xảy ra cả trong những tháng chuyển mùa, vốn trước đây thường có thời tiết mát mẻ hơn.

Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu làm tăng xác suất và mức độ nghiêm trọng của các đợt nóng, trong khi El Nino và các hình thế thời tiết cụ thể có thể khuếch đại sự bất thường trong từng năm.

"Vì vậy, điều đáng quan tâm không chỉ là mùa thu năm nay nóng bất thường, mà là nguy cơ những đợt nóng trái mùa như vậy có thể xuất hiện thường xuyên hơn trong tương lai. Tuy nhiên, để khẳng định thời điểm chuyển mùa hoặc mùa lạnh đang dịch chuyển rõ rệt, cần có các nghiên cứu dựa trên chuỗi số liệu quan trắc nhiều thập kỷ", ông nói.

Khoảng ngày 1-2/11, miền Bắc có khả năng đón một đợt không khí lạnh cường độ trung bình, khiến nền nhiệt giảm, trời chuyển mát hơn. Ảnh: Đinh Hà.

Ông Kiên cho biết theo các dự báo hiện nay, khoảng ngày 1-2/11, miền Bắc có khả năng đón một đợt không khí lạnh cường độ trung bình, khiến nền nhiệt giảm, trời chuyển mát hơn. Khu vực miền núi có thể chuyển lạnh, còn đồng bằng Bắc Bộ se lạnh về đêm và sáng. Tuy nhiên, đây mới là dự báo ngắn hạn, cần tiếp tục cập nhật diễn biến thực tế.

Đối với mùa đông 2026-2027, kết quả dự báo khí hậu của Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho thấy nhiệt độ trung bình giai đoạn tháng 11/2026 đến tháng 1/2027 có khả năng cao hơn trung bình nhiều năm.

Các dự báo hiện nay nhận định tháng 11 có thể cao hơn khoảng 1-2 độ C, tháng 12 và tháng 1 cao hơn khoảng 0,5-1,5 độ C. Hoạt động của gió mùa mùa đông có xu hướng yếu hơn trung bình nhiều năm; rét đậm, rét hại có thể xuất hiện muộn hơn và số ngày rét ít hơn.

"Tuy nhiên, mùa đông ấm hơn không có nghĩa là không còn những đợt rét mạnh. Trong các tháng chính đông vẫn có thể xuất hiện những đợt không khí lạnh mạnh, gây giảm nhiệt độ sâu trong thời gian ngắn, đặc biệt tại vùng núi phía Bắc", ông nói.

Ông Kiên cũng lưu ý người dân cần chú ý những biến động nhiệt độ giữa ngày và đêm, theo dõi các bản tin dự báo không khí lạnh để chủ động bảo vệ sức khỏe, nhất là người già, trẻ nhỏ và người có bệnh nền. Đối với sản xuất nông nghiệp, cần chuẩn bị phương án phòng chống rét cho cây trồng, vật nuôi, không chủ quan trước dự báo một mùa đông ấm hơn bình thường.