Vì sao Scotland thành 'kinh đô' mới của trang sức đương đại?

Scotland từ lâu đã có những tên tuổi góp phần định hình ngành trang sức đương đại, như nghệ nhân bạc lừng danh Malcolm Appleby, cùng Dorothy Hogg và Jack Cunningham, hai người từng phụ trách ngành trang sức tại Đại học Nghệ thuật Edinburgh và Trường Nghệ thuật Glasgow.

Giờ đây, trang sức Scotland đang ngày càng được biết đến trên thị trường quốc tế, theo South China Morning Post.

“Sức sáng tạo của các nghệ nhân Scotland vốn dĩ luôn vượt trội. Nhưng tôi nghĩ điều thay đổi là sự tự tin và mức độ hiện diện của lĩnh vực trang sức đương đại”, Keira Wraae-Stewart, nhà sáng lập phòng trưng bày trang sức cao cấp Aetla tại thủ đô Edinburgh (Scotland), nói.

Bà Wraae-Stewart đánh giá, các nhà thiết kế Scotland ngày càng khẳng định vị thế và thu hút đông đảo khách hàng quốc tế. Thành công này đến từ hệ thống đào tạo ngày càng phát triển, mạng lưới phòng trưng bày chuyên nghiệp cùng chuỗi sự kiện về kim hoàn ngày càng mở rộng.

Những chiếc nhẫn từ phòng trưng bày trang sức cao cấp Aetla của Scotland. Ảnh: Aetla.

Scotland - nguồn cảm hứng cho các nhà thiết kế

Với nhiều nhà thiết kế, dấu ấn Scotland luôn hiện hữu rõ nét trong từng sáng tác. Romany Starrs, nhà thiết kế trang sức tại thành phố Glasgow, lấy cảm hứng từ văn hóa câu lạc bộ và không gian sáng tạo của Glasgow những năm 1990.

“Đó là một cộng đồng đề cao sự tự do thể hiện bản thân, tính độc đáo và phong cách - những giá trị tiếp tục ảnh hưởng đến cách tôi tiếp cận thiết kế trang sức cho đến ngày nay”, bà nói.

Những tác phẩm trước đây của Starrs lấy cảm hứng từ kiến trúc Glasgow, khai thác hình học và sự lặp lại thông qua những hình khối cơ bản. Gần đây, cảnh sắc quanh hồ Loch Lomond lại mở ra cho bà một hướng sáng tác mềm mại hơn, dựa trên “những hình thái tự nhiên, chuyển động của mặt hồ và vẻ đẹp tĩnh lặng của cảnh quan”.

Những cảm hứng này đưa bà đến với những kỹ thuật như chạm đuổi và gò nổi, cho phép tạo hình kim loại theo cách thủ công và giàu chiều sâu hơn. Phong cách của bà được định hình từ sự tương phản giữa không gian đô thị và thiên nhiên.

Một chiếc nhẫn xếp chồng của nhà thiết kế Romany Starrs. Ảnh: Romany Starrs.

Sarah Brown, một nhà thiết kế trang sức làm việc trên đảo Islay ngoài khơi bờ biển phía tây Scotland, gần như lấy toàn bộ cảm hứng từ cảnh quan nơi mình sinh sống.

“Scotland đã định hình phong cách và con đường làm nghề của tôi. Lớn lên trên một hòn đảo ở bờ biển phía tây, giữa thiên nhiên bao quanh, tôi dần hình thành tình yêu với nghệ thuật và đặc biệt yêu thích những nghệ sĩ thu trọn được cái 'hồn' của cảnh vật”, bà chia sẻ.

Sau đó, bà theo học tại Trường Nghệ thuật Glasgow. Tại đây, bà đem lòng say mê trường phái Tân Nghệ thuật (Art Nouveau) của nhóm “Glasgow Girls” - nhóm nữ nghệ sĩ hoạt động tại Glasgow vào cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX. Họ trở thành nguồn cảm hứng quan trọng trong những sáng tác đầu tay của bà.

Brown cho biết di sản chế tác trang sức lâu đời của Scotland, với những họa tiết tinh xảo lấy cảm hứng từ thiên nhiên, đã định hình phong cách của bà ngay từ đầu. Tuy nhiên, hiện nay chính đảo Islay mới là nơi định hình rõ nét nhất các sáng tác của bà.

Trang sức do nhà kim hoàn Sarah Brown chế tác, lấy cảm hứng từ biển Islay. Ảnh: Sarah Brown.

“Đường bờ biển gồ ghề bao quanh Islay, với biển cả rộng lớn và dữ dội, luôn khiến tôi say mê và định hình những món trang sức tôi tạo ra”, bà nói. Những hồ thủy triều giữa các bãi đá, những con sóng tung bọt trắng và ánh sáng luôn thay đổi trên mặt nước đều được bà đưa vào các tác phẩm.

“Mỗi món trang sức đều kết tinh từ những điều tôi quan sát được, nhằm khắc họa vẻ đẹp đa dạng của hòn đảo quê nhà”, bà nói.

Những trang sức chỉ ra đời ở Scotland

Dù sinh sống sâu trong đất liền, nhà thiết kế trang sức chuyên về nhẫn đính hôn và nhẫn cưới Alison Macleod cũng chịu ảnh hưởng mạnh từ cảnh quan xung quanh. Bà chắt lọc cảm hứng từ những hàng rào cây xanh, những vạt rừng và sự chuyển mùa quanh mình, thường bắt đầu một tác phẩm từ “những cụm hạt, gân lá và những hình thái tự nhiên nhỏ bé mà người ta rất dễ bỏ qua”.

Theo Macleod, cuộc sống ở vùng nông thôn “mang đến một nhịp sống chậm hơn, cho tôi thời gian để làm việc một cách kỹ lưỡng và thủ công, thay vì vội vàng trong quá trình sáng tạo”.

Nhẫn và hoa tai kim cương do nhà thiết kế Alison Macleod chế tác. Ảnh: Alison Macleod.

Bà cho rằng Scotland đã trao cho bà cả ngôn ngữ thị giác lẫn cách thức làm nghề.

Sự biến chuyển của các mùa, cảnh sắc thiên nhiên hoang sơ và nhịp điệu êm đềm của vùng nông thôn thôi thúc tôi chú ý đến những chi tiết nhỏ nhất để rồi gửi gắm chúng vào trang sức. Truyền thống chế tác lâu đời của quê hương cũng vun đắp trong tôi sự trân trọng đối với tay nghề, sự chân thực và mong muốn tạo ra những tác phẩm có thể tồn tại qua nhiều thế hệ”, bà chia sẻ thêm.

Scotland cũng giữ vị trí trung tâm trong các sáng tác của Hamilton & Inches - thương hiệu trang sức cao cấp tại Edinburgh có tuổi đời 160 năm.

“Thay vì chỉ lấy Scotland làm nguồn cảm hứng, chúng tôi muốn tạo ra những món trang sức mà có lẽ chỉ ở nơi này mới có thể nghĩ ra và chế tác được”, Victoria Houghton, Tổng giám đốc Hamilton & Inches, cho biết.

Hoa tai kim cương từ bộ sưu tập Ngọc trai sông nước ngọt Scotland của Hamilton & Inches. Ảnh: Hamilton & Inches.

Năm 2019, Hamilton & Inches trở thành một trong hai nhà kim hoàn trên thế giới được cấp phép chế tác và kinh doanh vàng Scotland. Đến năm 2023, hãng mua lại bộ sưu tập tư nhân lớn nhất được biết đến về ngọc trai sông nước ngọt Scotland. Hiện Hamilton & Inches được phép sử dụng loại ngọc trai này theo giấy phép của NatureScot, cơ quan phụ trách bảo tồn thiên nhiên của Scotland, theo New York Times.

“Việc gìn giữ và sử dụng những chất liệu đặc biệt như vậy phản ánh một thay đổi lớn hơn trong thị trường hàng xa xỉ, khi tính nguyên bản, độ khan hiếm và nguồn gốc xuất xứ ngày càng được coi trọng, không kém gì tay nghề chế tác”, Houghton nhận định.

Sức mạnh đến từ tính cộng đồng

Theo Stewart, tất cả những điều đó sẽ khó tạo nên sức bật nếu ngành trang sức Scotland chỉ gồm những nghệ nhân tài năng nhưng mỗi người làm việc riêng lẻ.

“Tôi nghĩ đây thực sự là một cộng đồng. Dù nhiều nhà thiết kế trang sức làm việc độc lập trong xưởng riêng, tôi luôn cảm nhận được sự cởi mở đáng quý của những người trong ngành trang sức Scotland. Họ sẵn sàng chia sẻ thời gian, kiến thức và động viên lẫn nhau”, bà cho biết.

Bà chia sẻ thêm rằng cộng đồng gồm những người trực tiếp chế tác trang sức và cả các phòng trưng bày, triển lãm, nhà bán lẻ và cơ quan kiểm định và đóng dấu chất lượng kim loại quý.

“Scotland có một cộng đồng trang sức tương đối nhỏ và tôi nghĩ đó chính là một trong những thế mạnh của chúng tôi”, bà nói.

Để cho thấy lĩnh vực này đã phát triển đa dạng đến mức nào, Stewart nhắc đến thế hệ nghệ nhân hiện nay đang tiếp nối nền móng mà Appleby, Hogg và Cunningham gây dựng. Bà đặc biệt ấn tượng với “sự đa dạng trong cách tiếp cận và sự tự tin khi các nhà thiết kế tìm tòi, định hình phong cách riêng”.

Tuy vậy, Stewart cho rằng đây không hẳn là câu chuyện Scotland đột nhiên vươn lên, mà đúng hơn là sự thay đổi trong cách người ta nhìn nhận những tài năng vốn đã tồn tại từ lâu.

“Scotland chưa bao giờ thiếu những người tài. Tôi nghĩ đơn giản là giờ đây chúng tôi biết cách trân trọng và tôn vinh họ hơn trước rất nhiều”, bà nói.

Trong khi đó, Brown cho rằng việc ngày càng có nhiều “nhà thiết kế mới, giàu ý tưởng bước ra từ các trường nghệ thuật rồi khẳng định tên tuổi tại Anh và trên thế giới” cho thấy vị thế ngày càng lớn của Scotland trên bản đồ trang sức đương đại.