Trong vụ án đường dây mua bán hơn 128 kg ma túy mà Báo Tiền Phong đã thông tin, Viện KSND TPHCM truy tố 38 bị can về các tội “Mua bán trái phép chất ma túy”, “Tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy” và “Tàng trữ trái phép chất ma túy”. Đáng chú ý, có 13 bị can bị truy tố theo khung hình phạt có mức cao nhất là tử hình theo BLHS hiện hành.
| |
| Tang vật của vụ án. |
Theo cáo trạng, Lý Bích Ngọc (SN 2001) và Lâm Hoàng Tiến (SN 1999, cùng ngụ TPHCM) là những đầu mối chính, phải chịu trách nhiệm hình sự đối với tổng khối lượng hơn 128,4 kg ma túy các loại. Những bị can khác như Lý Hùng Cường, Ngô Ngọc Yến Nhi, Nguyễn Quốc Thái, Phạm Thị Minh Thoa... cũng bị xác định có vai trò trong các nhánh mua bán, vận chuyển ma túy.
Theo quy định tại điểm h khoản 4 Điều 251 Bộ luật Hình sự năm 2015, người phạm tội mua bán trái phép chất ma túy với khối lượng thuộc trường hợp luật định có thể bị phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình.
Tuy nhiên, ngày 20/11, Quốc hội đã chính thức thông qua Bộ luật Hình sự sửa đổi năm 2026, trong đó bỏ hình phạt tử hình đối với 6 tội danh, bao gồm tội “Mua bán trái phép chất ma túy”. Theo quy định mới, tù chung thân là hình phạt cao nhất đối với tội danh này.
Không áp dụng tử hình khi xét xử theo quy định mới
Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở việc thay đổi khung hình phạt mà còn ở quy định chuyển tiếp của Quốc hội khi ban hành Nghị quyết thi hành Bộ luật Hình sự sửa đổi.
| |
| Hai bị can trong vụ án. |
Theo nội dung Nghị quyết, kể từ ngày Bộ luật Hình sự năm 2026 được công bố, không áp dụng hình phạt tử hình khi xét xử người phạm tội đối với những tội danh mà Bộ luật mới đã bỏ hình phạt này.
Đối với những người đã bị tuyên án tử hình về các tội danh được bỏ hình phạt tử hình trước ngày Bộ luật mới được công bố nhưng chưa thi hành án, sẽ không thi hành án tử hình. Chánh án TAND Tối cao có trách nhiệm ra quyết định chuyển hình phạt tử hình thành tù chung thân.
Đáng chú ý, Bộ luật Hình sự sửa đổi có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027, nhưng Nghị quyết về thi hành Bộ luật có hiệu lực sớm hơn, từ ngày 3/12/2026. Như vậy, cơ chế chuyển tiếp về việc không áp dụng hình phạt tử hình được thiết kế để áp dụng trước thời điểm Bộ luật mới chính thức có hiệu lực.
Đối chiếu với vụ án 128 kg ma túy, do TAND TPHCM mới đang thụ lý và chuẩn bị xét xử, 13 bị can chưa bị tuyên án. Do đó, các bị can bị truy tố về tội mua bán trái phép chất ma túy sẽ không còn phải đối diện hình phạt tử hình. Mức hình phạt cao nhất theo quy định mới là tù chung thân.
Theo luật sư Trần Kiều Hạnh (Đoàn luật sư TPHCM): Các bị can mua bán trái phép chất ma túy vẫn phải chịu trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất, mức độ hành vi, khối lượng ma túy, vai trò trong đường dây, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và các quy định pháp luật có liên quan nhưng không phải chịu mức án cao nhất là án tử hình. Dù vậy, khung hình phạt cao nhất là tù chung thân vẫn là hình phạt đặc biệt nghiêm trọng, tước đi tự do của người phạm tội.
Ngoài ra, cần phân biệt việc bỏ tử hình của tội mua bán trái phép chất ma túy với các tội danh khác trong cùng vụ án. Những bị can bị truy tố thêm về tội sản xuất trái phép chất ma túy hay tội khác có khung hình phạt cao nhất là tử hình vẫn có nguy cơ đối diện mức án này.
“Như vậy, do chưa được đưa ra xét xử, hành vi mua bán trái phép chất 128 kg ma tuý của 13 bị can trong vụ án nêu trên được áp dụng quy định chuyển tiếp có lợi hơn so với quy định tại thời điểm thực hiện hành vi với mức phạt cao nhất là chung thân, không còn tử hình như trước đây - Luật sư Trần Kiều Hạnh nói thêm.
Sách về Pháp luật
Cuốn sách "Cuộc chiến cam go" ghi nhận những câu chuyện khi Trung tá Phạm Cánh Quân chuyển công tác sang Công an quận Hoàn Kiếm để điều tra các vụ án về ma túy. Trong cuốn sách hơn 300 trang, tác giả khái quát các chất gây nghiện lâu đời cho đến những loại ma túy tổng hợp thế hệ mới và phần sau là chi tiết các vụ án ma túy.