10 năm 'sốt' IELTS trong xét tuyển đại học

Thí sinh trong kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026. Ảnh: Đinh Hà.

Hơn 10 năm trước, IELTS chủ yếu được biết đến như chứng chỉ phục vụ du học và chứng minh năng lực tiếng Anh. Sau đó, chứng chỉ này từng bước xuất hiện trong tuyển sinh đại học, trở thành một phần quan trọng trong chiến lược vào đại học của không ít thí sinh.

Từ chứng chỉ du học đến "vé" rộng cửa vào đại học

Mốc đầu tiên khiến nhiều người biết đến IELTS hơn là chính sách miễn thi ngoại ngữ trong kỳ thi tốt nghiệp THPT. Năm 2015, Bộ GD&ĐT lần đầu tiên cho phép miễn thi và tính điểm 10 môn Ngoại ngữ với thí sinh có IELTS từ 3.5 và tương đương. Một năm sau, mức IELTS tối thiểu được nâng lên thành 4.0.

Đây cũng là thời điểm một số trường đại học bắt đầu đưa IELTS vào xét tuyển. Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM khi đó dành 20% chỉ tiêu ngành Sư phạm tiếng Anh và Ngôn ngữ Anh để xét tuyển thẳng thí sinh có IELTS từ 6.5. Với các ngành kỹ thuật dạy bằng tiếng Anh, mức yêu cầu là từ 5.5, kèm theo điều kiện học bạ.

Đến năm 2017, Đại học Kinh tế Quốc dân đưa IELTS vào xét tuyển kết hợp với mức sàn là 6.5.

Từ đó trở đi, IELTS xuất hiện ngày càng nhiều trong đề án tuyển sinh của các trường đại học, từ kinh tế, kỹ thuật, sư phạm đến y dược, quân đội, công an. Theo khảo sát của Tri Thức - Znews, hơn 100 trường dùng điểm IELTS trong tuyển sinh.

Cách sử dụng chứng chỉ cũng thay đổi. IELTS không chỉ được dùng như một điều kiện để nộp hồ sơ hay xét tuyển thẳng, mà bắt đầu tác động trực tiếp đến điểm xét tuyển.

Nhiều trường quy đổi IELTS sang điểm môn Tiếng Anh với các mức khác nhau để xét tuyển kết hợp. Bên cạnh đó, không ít trường cộng điểm cho thí sinh có IELTS. Với cơ chế này, một chứng chỉ ngoại ngữ có thể trở thành lợi thế giúp thí sinh nâng tổng điểm xét tuyển.

Thí sinh chạy đua luyện thi IELTS để tạo lợi thế vào đại học. Ảnh: BC.

Lộ ra nhiều bất cập

Sự xuất hiện của IELTS ban đầu mang lại tín hiệu tích cực: Giúp các trường đa dạng hóa nguồn tuyển, chọn lọc nhóm thí sinh có năng lực ngoại ngữ tốt để phục vụ các chương trình đào tạo chất lượng cao và liên kết quốc tế. Thí sinh cũng nâng cao khả năng trúng tuyển đại học.

Tuy nhiên, xét tuyển bằng IELTS dần lộ ra nhiều bất cập. Trong 10 năm, IELTS dần trở thành một mục tiêu mà học sinh hướng đến. Một chứng chỉ có thể đồng thời phục vụ nhu cầu học tập, du học, chuẩn đầu ra đại học và tuyển sinh khiến việc thi IELTS hấp dẫn hơn.

Không chỉ cần có chứng chỉ, thí sinh bắt đầu quan tâm đến việc đạt band điểm đủ cao để có thêm lựa chọn về ngành và trường. Từ đây, IELTS không còn đơn thuần là chuyện học ngoại ngữ mà trở thành cuộc đua về tiềm lực tài chính và áp lực thành tích.

Những em có điều kiện học thêm, luyện thi tại các trung tâm hoặc được tiếp xúc với tiếng Anh từ sớm có thể có nhiều cơ hội hơn để đạt điểm cao. Trong khi đó, với học sinh ở khu vực thiếu điều kiện học ngoại ngữ, chi phí học và thi IELTS có thể trở thành một rào cản đáng kể.

Cách các trường quy đổi IELTS sang điểm xét tuyển cũng đặt ra vấn đề về tính công bằng và minh bạch. Đặc biệt, khi IELTS được dùng để cộng điểm, bất cập càng lộ rõ khi một số trường cộng đến 2-3 điểm, dẫn đến việc điểm chuẩn vượt xa điểm thi. Ở những ngành cạnh tranh cao, điểm cộng có thể trở thành yếu tố quyết định kết quả, tạo sự bất bình đẳng trong tuyển sinh.

Bên cạnh đó, việc ưu tiên quá lớn cho chứng chỉ ngoại ngữ gây mất cân bằng trong đánh giá năng lực các môn cốt lõi. Ví dụ, với ngành chỉ xét Toán, Lý, Hóa, một thí sinh có kết quả ba môn cao hơn vẫn có thể trượt trước thí sinh có điểm chuyên môn thấp nhưng được cộng chứng chỉ.

Đáng chú ý, những năm trước, một số trường tính hai lần điểm cho thí sinh có IELTS: Vừa quy đổi, vừa cộng điểm khuyến khích. Bên cạnh đó, tổ hợp đã có môn Tiếng Anh nhưng chứng chỉ tiếng Anh tiếp tục được dùng để cộng thêm điểm. Điều này gây tranh cãi về tính công bằng, khi lợi thế chồng lợi thế.

Ví dụ minh họa chênh lệch điểm của 362 thí sinh sử dụng chứng chỉ quốc tế để được cộng điểm vào một ngành sử dụng tổ hợp Toán - Văn - Anh (D01). Ảnh: Moet.

Trường đại học ủng hộ bỏ điểm cộng

Những bất cập trên là lý do quy chế tuyển sinh những năm gần đây bắt đầu đặt ra giới hạn đối với điểm cộng và điểm quy đổi từ chứng chỉ ngoại ngữ.

Từ năm 2025, điểm cộng tối đa được giới hạn ở mức 10% theo thang điểm xét tuyển; với chứng chỉ ngoại ngữ dùng để quy đổi, phần điểm này không được chiếm quá 50% trọng số của tổ hợp xét tuyển.

Sang năm 2026, quy chế đặt ra mức trần 1,5/30 điểm với thí sinh có chứng chỉ ngoại ngữ hoặc chứng chỉ quốc tế. Trong khi việc quy đổi phải đảm bảo tối thiểu 5 mức điểm. IELTS chỉ được dùng để quy đổi hoặc cộng điểm.

Tại dự thảo sửa đổi quy chế tuyển sinh đại học, Bộ GD&ĐT tiếp tục dự kiến từ năm 2027, các trường không được sử dụng điểm cộng do mình tự quy định cho thành tích, chứng chỉ hoặc tiêu chí bổ sung. Nếu dự thảo được thông qua, thí sinh có chứng chỉ như IELTS sẽ không được cộng điểm.

TS Lê Anh Đức, Trưởng phòng Quản lý đào tạo, Đại học Kinh tế quốc dân, ủng hộ đề xuất của bộ. Theo ông, việc bỏ cộng điểm IELTS trong xét tuyển đại học không phủ nhận vai trò quan trọng của chứng chỉ IELTS.

IELTS vẫn là một lợi thế của thí sinh trong xét tuyển. Thí sinh có thể dùng IELTS để quy đổi điểm; là điều kiện cần khi xét tuyển vào nhiều chương trình đào tạo - nhất là các chương trình giảng dạy và học tập bằng tiếng Anh.

Ông Đức cũng cho rằng điều chỉnh trên không làm mất đi quyền tự chủ của các cơ sở đào tạo trong tuyển sinh, không ảnh hưởng đến công tác tuyển sinh của nhà trường.

Với Đại học Kinh tế quốc dân, thí sinh có IELTS khi xét tuyển vào trường vẫn có lợi thế lớn khi có nhiều chương trình đào tạo bằng tiếng Anh, được công nhận đạt chuẩn đầu ra tiếng Anh, công nhận kết quả và chuyển đổi tín chỉ cho các học phần tiếng Anh trong chương trình đào tạo.

Đồng quan điểm, ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, trường Đại học Công Thương TP.HCM, cũng cho rằng việc bỏ điểm cộng IELTS không làm ảnh hưởng đến kế hoạch tuyển sinh của trường.

Điều chỉnh mới đưa việc tuyển sinh đại học về đúng bản chất công bằng, tránh tình trạng điểm chuẩn bị "ảo" hoặc tạo lợi thế quá lớn cho nhóm thí sinh sở hữu chứng chỉ. Thí sinh cần xác định rõ việc học ngoại ngữ nói chung hay IELTS nói riêng là để phục vụ cho quá trình học tập và làm việc lâu dài, thay vì chỉ coi đây là "tấm vé" lấy điểm cộng đại học.