Bộ GD&ĐT dự kiến từ năm 2027 sẽ chỉ còn điểm ưu tiên theo khu vực, đối tượng chính sách. Các trường đại học không được sử dụng điểm cộng do mình tự quy định cho thành tích, chứng chỉ hoặc tiêu chí bổ sung.
Nếu dự thảo được thông qua, thí sinh sẽ không được cộng điểm nếu có chứng chỉ ngoại ngữ, chứng chỉ quốc tế (IELTS, SAT…), giải học sinh giỏi quốc gia hay thành tích, năng khiếu đặc biệt.
Đề xuất trên ngay lập tức nhận được sự quan tâm của nhiều phụ huynh, học sinh khi điểm cộng từ chứng chỉ, thành tích được nhiều trường áp dụng, tạo thêm lợi thế trong quá trình xét tuyển.
Bỏ điểm cộng do trường tự quy định là hợp lý?
Lý giải vào tối 17/9, đại diện Bộ GD&ĐT nói thực tế, điểm cộng có thể tạo bất bình đẳng.
ThS Phạm Thái Sơn, Giám đốc Trung tâm Tuyển sinh và Truyền thông, trường Đại học Công Thương TP.HCM, đồng tình với quan điểm của bộ. Theo ông, cơ hội tiếp cận các kỳ thi, chứng chỉ của học sinh hiện không giống nhau, đặc biệt giữa học sinh ở khu vực có điều kiện và vùng sâu, vùng xa.
Mặt khác, với các giải thưởng học sinh giỏi quốc gia, ông Sơn cho rằng phần lớn học sinh tham gia các kỳ thi này được đào tạo tại lớp chuyên, lớp chọn và thường có thế mạnh nổi trội ở một môn. Trong khi đó, kết quả học tập ở các môn khác có thể không tương đương.
Do đó, việc xóa bỏ điểm cộng là cần thiết để triệt tiêu tình trạng “lợi thế chồng lợi thế”. Dẫn chứng trường hợp một học sinh có điều kiện đầu tư tiếng Anh từ sớm, ông Sơn phân tích em này có thể vừa đạt điểm thi tiếng Anh cao, vừa có chứng chỉ quốc tế và giải học sinh giỏi môn này. Khi đó, cùng một thế mạnh có thể được ghi nhận nhiều lần trong quá trình xét tuyển.
Ông Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành FPT School Bắc Giang, cũng cho rằng bỏ điểm cộng là hợp lý. Ngoài những vấn đề nêu trên, ông bổ sung việc cùng một chứng chỉ nhưng mỗi trường lại quy đổi, cộng điểm và áp dụng cho những tổ hợp khác nhau.
Bên cạnh đó, ở nhóm điểm cao, tác động của điểm cộng càng lớn. Chỉ 0,25-0,5 điểm cộng cũng có thể làm thay đổi thứ tự trúng tuyển, trong khi chưa chứng minh được mức điểm đó phản ánh tốt hơn khả năng học tập.
Thực tế mùa tuyển sinh năm 2026 cho thấy cả nước chỉ có 5 thủ khoa đạt 30/30 điểm tổ hợp 3 môn thi tốt nghiệp. Tuy nhiên, nhiều trường đại học vẫn ghi nhận hàng loạt thí sinh có điểm xét tuyển trên 30 nhờ có điểm cộng.
“Vì vậy, bỏ điểm cộng có thể hạn chế tình trạng điểm xét tuyển vượt quá 30 và làm điểm chuẩn dễ hiểu hơn”, ông Hiền nhận định.
Tuy nhiên, ông Hiền cho rằng bỏ điểm cộng cũng chưa thể giải quyết hoàn toàn bài toán công bằng. Bởi nếu IELTS được quy đổi quá dễ dàng thành điểm 10 môn Tiếng Anh, lợi thế cũ có thể chỉ chuyển từ điểm cộng sang điểm quy đổi.
 |
| Theo chuyên gia, thi cử và tuyển sinh luôn định hướng việc dạy và học. Ảnh minh họa: Hoài Bảo. |
Không nên vì bỏ điểm cộng mà dừng học ngoại ngữ
Theo ông Đinh Đức Hiền, thi cử và tuyển sinh luôn định hướng việc dạy và học. Khi IELTS hay các chứng chỉ quốc tế khác được cộng điểm, học sinh có xu hướng học chứng chỉ ngày càng sớm; phụ huynh đầu tư lớn cho các trung tâm; nhà trường cũng chịu áp lực chạy theo số lượng chứng chỉ.
Do đó, bỏ điểm cộng có thể giúp giảm cuộc đua này và đưa việc học ngoại ngữ trở về với năng lực sử dụng thực chất. Nhưng ngược lại, nếu ngoại ngữ không còn được ghi nhận hợp lý trong tuyển sinh, một bộ phận học sinh và phụ huynh có thể giảm đầu tư. Khi đó, chính sách tuyển sinh lại đi ngược mục tiêu nâng cao năng lực ngoại ngữ quốc gia.
Tương tự, việc bỏ lợi thế từ giải học sinh giỏi cũng có thể khiến một số học sinh và nhà trường giảm đầu tư cho các đội tuyển. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để đưa hoạt động bồi dưỡng học sinh giỏi trở về đúng mục tiêu: Phát hiện, nuôi dưỡng tài năng và tạo nền tảng học thuật lâu dài, thay vì chỉ săn giải để đổi lấy điểm cộng.
Vì vậy, ông Hiền cho rằng trường phổ thông không nên chạy theo mọi thay đổi tuyển sinh. Nền tảng bền vững vẫn phải là chương trình chính khóa, năng lực tự học, tư duy, ngoại ngữ, công nghệ và khả năng giải quyết vấn đề.
Với học sinh, ông Hiền khuyên các em bình tĩnh, không nên vì mất điểm cộng mà dừng đầu tư cho ngoại ngữ. Bởi, dự thảo đề xuất bỏ điểm cộng, nhưng không loại bỏ chứng chỉ ngoại ngữ khỏi tuyển sinh. IELTS hay các chứng chỉ khác vẫn có thể được quy đổi thay cho môn ngoại ngữ trong tổ hợp hoặc dùng để chứng minh chuẩn đầu vào của chương trình giảng dạy bằng ngoại ngữ.
Như vậy, IELTS vẫn có giá trị đối với việc học đại học, chương trình quốc tế, học bổng và cơ hội nghề nghiệp. Nhất là khi giáo dục đang hướng tới việc đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, năng lực ngoại ngữ càng không thể chỉ được nhìn qua vài điểm thưởng tuyển sinh.
“Điều cần thay đổi là mục tiêu học: Học ngoại ngữ để sử dụng được, không chỉ để mua thêm lợi thế khi xét tuyển”, ông Hiền nói.
Tương tự, giải học sinh giỏi không nên được cộng điểm đại trà, nhưng cũng không thể bị xem như một thành tích không còn giá trị. Những năng lực nổi trội vẫn được ghi nhận thông qua xét tuyển thẳng, xét tuyển tài năng hoặc học bổng, với điều kiện thành tích thực sự liên quan đến ngành đào tạo.
“Điểm cộng có thể bỏ, nhưng năng lực thật không thể bị bỏ quên”, chuyên gia nhấn mạnh.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
