 |
Sự cố gián đoạn hệ thống liên lạc tại các trung tâm kiểm soát không lưu hôm 13/11 khiến hoạt động hàng không Mỹ rơi vào tình trạng hỗn loạn. Theo dữ liệu FlightAware được Los Angeles Times cập nhật tối cùng ngày, hơn 9.500 chuyến bay bị hoãn và khoảng 5.300 chuyến bị hủy trên toàn quốc, tổng cộng hơn 14.800 chuyến.
Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) ban hành lệnh dừng toàn bộ chuyến bay khởi hành trên cả nước sau khi hệ thống liên lạc và radar tại nhiều trung tâm kiểm soát không lưu gặp trục trặc. Các chuyến bay đang ở trên không được phép tiếp tục hạ cánh, trong khi những máy bay chưa khởi hành phải nằm lại sân bay.
Theo Bộ Giao thông Mỹ, sự cố bắt đầu lúc 15h36 ngày 13/11 (giờ miền địa phương), khi hệ thống radar và liên lạc tại các trung tâm kiểm soát không lưu và cơ sở kiểm soát tiếp cận sân bay (TRACON) hoạt động thiếu ổn định. Lệnh dừng bay được đưa ra nhằm bảo đảm an toàn.
Hỗn loạn tại loạt sân bay Mỹ
Dù lệnh tạm dừng hoạt động trên mặt đất đã được dỡ bỏ, tình trạng hỗn loạn tại các sân bay Mỹ vẫn tiếp diễn. Từ Boston đến Seattle, New York đến Los Angeles, hành khách chen chúc tại sảnh khởi hành và quầy làm thủ tục khi các chuyến bay liên tục bị hoãn, hủy, còn máy bay vẫn nằm tại cổng.
    |
Hành khách vật vờ tại sân bay giữa cảnh 14.800 chuyến bay trên khắp nước Mỹ bị hoãn hoặc hủy. Ảnh: Reuters, WSJ. |
Hàng nghìn người đã trải qua một đêm bất ổn, phải ngủ trên sàn sân bay hoặc xếp hàng chờ đợi từ sáng sớm thứ Bảy do sự cố hệ thống khiến toàn bộ máy bay tại Mỹ phải tạm ngừng hoạt động.
Tại sân bay JFK ở New York, hàng trăm hành khách chen chúc tại khu vực nhận hành lý trong khi chỉ có một số ít nhân viên hỗ trợ. Nhiều người không biết vali được chuyển đến băng chuyền nào và phải chờ hàng giờ để tìm lại đồ đạc.
Sự cố cũng ảnh hưởng đến các đội thể thao có lịch thi đấu cuối tuần. Nhiều đội phải đổi giờ thi đấu, tìm khách sạn, điều chỉnh lịch bay hoặc thuê xe buýt. Đội bóng bầu dục Đại học Auburn quyết định đi xe buýt đến Mississippi State, khiến trận đấu hôm thứ Bảy phải lùi giờ khai cuộc từ 12h lên 16h15 (giờ miền Đông). Các trường Baylor, Washington, Kansas State, Minnesota và đội Ole Miss cũng bị ảnh hưởng.
Các chuyến bay được phép hoạt động trở lại từ 20h15 thứ Sáu (giờ miền Đông). Tuy nhiên, tình trạng gián đoạn được dự báo kéo dài đến hết cuối tuần khi các hãng hàng không nỗ lực sắp xếp lại máy bay, hành khách, hành lý và phi hành đoàn bị mắc kẹt.
Một số hành khách cho biết họ vô cùng bức xúc khi kế hoạch di chuyển bị đảo lộn mà không nhận được lời giải thích rõ ràng.
Hàng không gánh thêm chi phí sau lệnh dừng bay
Sự cố gián đoạn hệ thống liên lạc tại nhiều trung tâm kiểm soát không lưu khiến Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) yêu cầu tạm dừng các chuyến bay khởi hành trên toàn quốc trong chiều 13/11. Dù lệnh hạn chế được dỡ bỏ sau hơn 4 giờ, hoạt động khai thác của các hãng hàng không vẫn chịu ảnh hưởng trong nhiều giờ tiếp theo.
Việc máy bay không thể cất hoặc hạ cánh đúng lịch kéo theo nhiều khoản chi phí phát sinh. Các hãng phải bố trí lại máy bay, phi hành đoàn và nhân viên mặt đất, đồng thời xử lý tình trạng hành khách bị lỡ chuyến nối tiếp hoặc phải đổi hành trình. Máy bay và tổ bay cũng có thể nằm sai vị trí so với kế hoạch khai thác ban đầu, khiến việc khôi phục lịch bay trở nên phức tạp hơn.
Theo Airlines for America, tổ chức đại diện các hãng hàng không thương mại Mỹ, chi phí vận hành trực tiếp trung bình của một hãng hàng không chở khách Mỹ là 98,41 USD cho mỗi phút hoạt động theo lịch trình, dựa trên số liệu năm 2025. Trong đó, chi phí nhân công phi công và tiếp viên chiếm 37,01 USD/phút, nhiên liệu 29,34 USD, bảo dưỡng 18,35 USD và chi phí sở hữu máy bay 9,76 USD.
Đây là mức chi phí vận hành bình quân của toàn ngành, không phải con số thiệt hại trực tiếp từ sự cố ngày 13/11. Tuy nhiên, số liệu cho thấy quy mô chi phí mà các hãng phải quản lý khi lịch khai thác bị xáo trộn. Airlines for America cũng cho biết tình trạng chậm chuyến kéo dài có thể khiến các hãng phát sinh thêm chi phí nhân sự mặt đất, sử dụng cổng đỗ và phục vụ hành khách.
 |
| Việc hàng nghìn chuyến bay bị hủy hoặc hoãn khiến các hãng phải sắp xếp lại máy bay, phi công và tiếp viên. Ảnh: Reuters. |
Các hãng hàng không đồng thời phải triển khai chính sách hỗ trợ khách hàng. Theo Los Angeles Times, United Airlines miễn phí đổi vé và chênh lệch giá đối với những hành khách đặt lại chuyến bay đến ngày 20/11. Delta Air Lines và Alaska Airlines cũng áp dụng chính sách linh hoạt cho khách bị ảnh hưởng.
Với các hãng, việc miễn phí đổi vé, hoàn tiền và bố trí lại hành trình làm tăng khối lượng công việc của bộ phận chăm sóc khách hàng. Theo quy định của Bộ Giao thông Vận tải Mỹ, hành khách có quyền được hoàn tiền nếu chuyến bay bị hủy và họ không chấp nhận phương án thay thế.
Tuy nhiên, các hãng không bắt buộc phải thanh toán chi phí khách sạn hoặc bữa ăn trong trường hợp gián đoạn do những nguyên nhân ngoài tầm kiểm soát của họ.
Vận tải hàng hóa và chuỗi cung ứng chịu tác động
Ảnh hưởng của sự cố không dừng lại ở hoạt động vận chuyển hành khách. Việc hàng loạt chuyến bay bị hoãn, hủy hoặc chuyển hướng cũng gây xáo trộn mạng lưới vận tải hàng hóa bằng đường hàng không, vốn phụ thuộc vào lịch trình và khả năng kết nối giữa các sân bay.
Theo Airlines for America, các hãng hàng không Mỹ vận chuyển khoảng 61.000 tấn hàng hóa mỗi ngày đến và đi từ hơn 220 quốc gia và vùng lãnh thổ. Vì vậy, việc đình trệ hoạt động bay có thể ảnh hưởng đến thời gian giao nhận hàng, đặc biệt với những lô hàng cần vận chuyển nhanh hoặc có thời hạn giao nhận nghiêm ngặt.
 |
| Hoạt động vận tải hàng hóa bằng đường hàng không cũng bị gián đoạn, ảnh hưởng đến các lô hàng cần giao đúng thời hạn. Ảnh: Reuters. |
Hãng chuyển phát nhanh FedEx cho biết đã chuẩn bị kích hoạt các phương án dự phòng nhằm giảm thiểu gián đoạn. Tuy nhiên, chưa có số liệu công khai về lượng hàng hóa bị chậm giao hoặc giá trị thiệt hại mà các doanh nghiệp vận tải phải gánh chịu sau sự cố.
Một số đội thể thao chuyên nghiệp và đại học tại Mỹ cũng bị ảnh hưởng khi lịch di chuyển bằng đường hàng không bị đảo lộn. Các đội bóng rổ NBA, khúc côn cầu NHL và nhiều đội thể thao đại học gặp khó khăn trong việc di chuyển, trong khi những đội bóng chuẩn bị thi đấu cuối tuần phải theo dõi sát tình hình.
Cổ phiếu hãng bay giảm, chưa có thống kê tổng thiệt hại
Sự cố cũng tác động đến tâm lý nhà đầu tư đối với nhóm cổ phiếu hàng không Mỹ. Theo Reuters, cổ phiếu các hãng hàng không Mỹ giảm khoảng 1,4% trong phiên giao dịch ngày 13/11 sau khi FAA ban hành lệnh dừng bay trên toàn quốc.
Dữ liệu được Dow Jones dẫn lại cho thấy cổ phiếu American Airlines giảm 1% xuống 13,17 USD khi kết thúc phiên giao dịch chính thức, trước khi tiếp tục lùi về 12,94 USD trong giao dịch ngoài giờ. JetBlue giảm 3,7% trong phiên ngoài giờ, trong khi một số hãng khác như Delta, Southwest, Frontier, United và Alaska cũng ghi nhận mức giảm nhẹ hơn.
    |
Giữa cảnh hàng nghìn hành khách mắc kẹt, phải ngủ qua đêm tại sân bay, Robert Easton, người có chuyến bay đến Boston bị hủy, ngồi chơi đàn hạc trên băng chuyền hành lý tại sân bay quốc gia Ronald Reagan Washington, bang Virginia, ngày 13/11. Ảnh: Reuters |
Diễn biến trên phản ánh phản ứng của thị trường trước nguy cơ hoạt động khai thác bị gián đoạn và chi phí phát sinh. Tuy nhiên, mức giảm giá cổ phiếu không đồng nghĩa với khoản tiền mà các hãng đã mất do sự cố.
Về nguyên nhân, Bộ trưởng Giao thông Vận tải Mỹ Sean Duffy cho biết sự cố liên quan đến các thiết bị chuyển mạch và bộ định tuyến đời cũ trong hệ thống mạng của FAA, bị quá tải dữ liệu. Sau khi lệnh dừng bay được dỡ bỏ, ông cảnh báo hoạt động hàng không cần thêm thời gian để khôi phục hoàn toàn.
Đến ngày 14/11, chưa có thống kê chính thức về tổng thiệt hại kinh tế từ sự cố. Các khoản tổn thất có thể bao gồm chi phí vận hành phát sinh, đổi và hoàn vé, điều chỉnh vị trí máy bay và phi hành đoàn, cùng những gián đoạn đối với vận tải hàng hóa.
Sách hay về hàng không
The Great Air Race - John Lancaster kể câu chuyện về những người đã đánh đổi mạng sống của mình để ngày nay chúng ta có thể xách vali lên, bay từ nước này sang nước khác.
Trong cuốn sách, tác giả giới thiệu với độc giả những cảnh tượng xa lạ với các chuyến bay ngày nay. Máy bay tham gia cuộc đua không có phanh hoặc dù. Các cụm từ mô tả kịch tính như “một màng lửa cuộn phía sau động cơ” xuất hiện trong hàng chục đoạn, xuyên suốt cuốn sách.
