AI có thực sự đe dọa loài người?

Áp lực thúc đẩy AI hiện không chỉ nằm ở cuộc đua công nghệ thuần túy, mà xuất phát từ hai lý do cốt lõi đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump: sức ép tăng trưởng kinh tế và nghi vấn về động cơ đằng sau các cảnh báo thảm họa.

Thứ nhất, mức độ phụ thuộc của kinh tế Mỹ vào dòng tiền AI hiện rất lớn. Tập đoàn tài chính ING ước tính các khoản đầu tư công nghệ - phần lớn là AI và trung tâm dữ liệu - đóng góp tới 1/3 tăng trưởng kinh tế so với cùng kỳ năm 2026. Chuyên gia chiến lược cổ phiếu của Goldman Sachs chia sẻ trên CNBC rằng đầu tư AI đóng góp một nửa tổng mức tăng trưởng lợi nhuận của S&P 500.

Dù số liệu có tính phức tạp, thực tế khó tranh cãi là: Nếu không có cơn sốt AI, kinh tế Mỹ có thể đứng trước nguy cơ suy thoái. Ông Olu Sonola, Trưởng bộ phận Nghiên cứu Kinh tế Mỹ tại Fitch Ratings, nhận định với CNN: “Nếu 'bản nhạc' dừng lại đột ngột, nhiều khả năng chúng ta sẽ rơi vào tình trạng đình trệ hoặc suy thoái thực sự trong ít nhất một năm”.

Thứ hai, giới chức Mỹ cho rằng những cảnh báo thảm họa có thể bị sử dụng để tác động dư luận. Elon Musk ví các cảnh báo này là "chiến dịch thao túng tâm lý" (psy-op) được chuẩn bị từ lâu, còn Phó tổng thống Mỹ JD Vance gọi việc những tập đoàn công nghệ chủ động đề nghị chính phủ siết quản lý là một “con ngựa thành Troy” nhằm dựng rào cản ngăn đối thủ nhỏ hơn gia nhập thị trường.

Tổng thống Trump và một số CEO có những góc nhìn trái chiều về rủi ro AI. Ảnh: Reuters, WSJ.

Dưới đây là những phát ngôn xoay quanh rủi ro của AI và góc nhìn tranh luận từ giới chuyên gia.

“Chúng tôi thực sự tin trí tuệ nhân tạo có thể khiến toàn bộ nhân loại biến mất. Cá nhân tôi cho rằng khả năng này lớn hơn 10% trong thập kỷ tới”.

Evan Hubinger, Trưởng nhóm khoa học về khả năng đồng bộ mục tiêu tại Anthropic, nói ngày 9/9.

Nhận định này liên quan khái niệm được giới nghiên cứu gọi là “xác suất diệt vong”, hay p(doom) - mô tả khả năng trí tuệ nhân tạo vượt khỏi sự kiểm soát của con người và gây ra thảm họa, chẳng hạn phát triển vũ khí sinh học hoặc làm sụp đổ hệ thống tài chính toàn cầu.

Trong khảo sát công bố gần đây, các nhà nghiên cứu được yêu cầu ước tính xác suất AI tiên tiến đẩy con người tới bờ vực tuyệt chủng hoặc vĩnh viễn tước đi quyền định đoạt của nhân loại.

Tuy nhiên, bà Heidy Khlaaf, nhà khoa học tại Viện AI Now, nêu quan điểm việc đưa ra tỷ lệ phần trăm cho những kịch bản như vậy không có cơ sở khoa học rõ ràng.

“Những tuyên bố này không thể được chứng minh hoặc bác bỏ bằng thực nghiệm, vì vậy bản thân chúng không mang tính khoa học”, bà Khlaaf nói.

Một nguồn tin am hiểu quan điểm nội bộ của Anthropic cũng thừa nhận không thể biết trước chính xác xác suất xảy ra kịch bản nào đó.

Dù vậy, thực tế cũng đã xảy ra một số sự cố làm dấy lên lo ngại. Hồi tháng 7, OpenAI xác nhận các công cụ AI tác tử - tức trí tuệ nhân tạo có khả năng tự hoạt động - đã tự phối hợp, trao đổi thông tin và lập kế hoạch tấn công những khu vực khác trên Internet ngoài dự kiến.

Trong khi đó, nhà nghiên cứu Dan Selsam của OpenAI cảnh báo những hệ thống trí tuệ nhân tạo cực mạnh có thể kích hoạt “quá trình công nghiệp hóa mất kiểm soát, khiến Trái đất không còn phù hợp cho sự sống của con người”. Anthropic gần đây cũng cho biết đã xác định “5 trường hợp một số đối tượng sử dụng mô hình của công ty theo cách có thể hỗ trợ phát triển vũ khí sinh học.

“Trong 6-12 tháng tới, một bầy AI có thể đủ khả năng kiểm soát toàn bộ Internet thông qua mạng lưới máy tính độc hại đã được âm thầm cài cắm từ lâu, gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD”.

Ông Dario Amodei, CEO Anthropic, dự báo ngày 12/9.

Lo ngại của ông Amodei không phải hoàn toàn vô căn cứ, nhưng Giáo sư Gary Marcus, nhà khoa học nhận thức chuyên nghiên cứu về AI tại Đại học New York, cho rằng cảnh báo này cần được xem xét thận trọng.

Ông nhận định việc cho rằng toàn bộ Internet có thể bị xâm nhập là “phi lý”, đồng thời đặt câu hỏi về khả năng xảy ra kịch bản đó nếu không có sự sơ suất nghiêm trọng từ chính phòng nghiên cứu phát triển trí tuệ nhân tạo.

Theo ông Marcus, phần lớn hạ tầng Internet hiện nay được vận hành bởi các công ty công nghệ lớn như Cloudflare, Google và Amazon Web Services, vì vậy rất khó để một hệ thống trí tuệ nhân tạo có thể đánh sập hoặc kiểm soát toàn bộ mạng lưới này trong thời gian dài.

Đồng tình, Giáo sư Alan Woodward thuộc Trung tâm An ninh mạng Đại học Surrey (Anh) nói các mạng lưới máy tính độc hại thường gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động vì Internet không phải hệ thống đồng nhất. Lưu lượng dữ liệu trên mạng Internet cũng có khả năng tự điều hướng quanh những khu vực bị ảnh hưởng.

“Bản thân trí tuệ nhân tạo sẽ không tự quyết định tấn công. Con người mới là bên chịu trách nhiệm, còn trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ. Điều cần kiểm soát là cách con người sử dụng công cụ này”, ông Woodward nói.

“Một hệ thống trí tuệ nhân tạo siêu thông minh tạo ra mối đe dọa ở quy mô tương đương, thậm chí có thể lớn hơn so với vũ khí hạt nhân”,

Des Browne, cựu Bộ trưởng Quốc phòng Anh, ngày 7/9.

Nhiều nhà nghiên cứu đồng ý rằng nếu AI đạt đến trình độ siêu thông minh, con người sẽ rất khó vãn hồi tình thế.

Ông Toby Ord, nhà nghiên cứu cấp cao tại Đại học Oxford, đồng ý với nhận định trên và nêu quan điểm một khi con người phát triển được những hệ thống vượt xa năng lực nhân loại, sẽ rất khó ngăn chặn hậu quả.

Các chuyên gia và chính trị gia như Des Browne, Yoshua Bengio và Bernie Sanders cũng có những quan điểm khác nhau về việc kiểm soát và phát triển AI. Ảnh: Reuters, Thelogic.

Tuy nhiên, AI siêu thông minh vẫn chưa tồn tại và thời điểm xuất hiện còn gây tranh luận. Dự án Tương lai AI dự báo sớm nhất vào tháng 12/2028, trong khi Sam Altman dự báo có thể phải đến năm 2035.

Về nguy cơ kích hoạt chiến tranh hạt nhân, Viện chính sách Rand Corporation nhận định AI không thể trực tiếp khiến con người sử dụng vũ khí hạt nhân do các hệ thống chỉ huy và kiểm soát loại vũ khí này có nhiều lớp bảo vệ nghiêm ngặt. Tuy nhiên, đánh giá này dựa trên giả định rằng con người không đưa trí tuệ nhân tạo vào hệ thống quản lý vũ khí.

Liên Hợp Quốc cũng đã thông qua nghị quyết vào tháng 12/2025 về việc duy trì quyền kiểm soát và giám sát của con người đối với các hệ thống liên quan vũ khí hạt nhân.

Trong khi đó, tổ chức Chiến dịch Quốc tế Xóa bỏ Vũ khí Hạt nhân cảnh báo rằng “các cuộc tấn công mạng có thể thao túng thông tin mà những người nắm quyền quyết định dựa vào để phát động tấn công hạt nhân, đồng thời can thiệp vào chính hoạt động của các hệ thống vũ khí hạt nhân”.

Theo tổ chức này, trí tuệ nhân tạo có thể đẩy nhanh nhiều khía cạnh khác của chiến tranh, qua đó rút ngắn thời gian con người đưa ra quyết định.

“Chỉ có kẻ ngốc mới không muốn giảm tốc độ phát triển (của AI)”

Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Bernie Sanders, bang Vermont, ngày 10/9.

Trong khi Thượng nghị sĩ Bernie Sanders kêu gọi cấm AI siêu thông minh, Tổng thống Donald Trump lại phản đối gay gắt việc siết quản lý, cho rằng các rào cản chỉ mang lại lợi thế cho Trung Quốc.

Sự ủng hộ thúc đẩy AI còn đến từ giới công nghệ. Giáo sư danh dự ngành khoa học máy tính Pedro Domingos tại Đại học Washington khẳng định: “Con đường để hiểu rõ hơn và kiểm soát trí tuệ nhân tạo là nghiên cứu nhiều hơn, chứ không phải ít đi”, ông nói. “Điều thực sự thiếu trách nhiệm là dựng lên những rào cản đối với quá trình này”.

Alex Karp, CEO Palantir, nói: “Nếu không có những đối thủ mà chúng ta đang đối mặt, tôi hoàn toàn ủng hộ việc tạm dừng công nghệ này. Nhưng thực tế là họ tồn tại. Không thể dừng lại vì đây là lợi thế mang tính chiến lược”.

Ngược lại, ông Jack Clark, đồng sáng lập Anthropic, khẳng định chính phủ cần hành động khi số lượng doanh nghiệp phát triển trí tuệ nhân tạo tiên tiến vẫn còn hạn chế, bởi điều này giúp xây dựng các quy định nhằm ngăn ngừa sự cố và giảm nguy cơ công nghệ vượt khỏi kiểm soát.

Một số chuyên gia không đồng tình với quan điểm cho rằng các cảnh báo rủi ro chỉ nhằm phục vụ lợi ích doanh nghiệp.

Theo ông Yoshua Bengio, nhà khoa học máy tính Canada và một trong những người đặt nền móng cho trí tuệ nhân tạo hiện đại, việc giảm tốc độ phát triển không mang lại lợi ích tài chính cho các công ty đang hướng tới những thương vụ trị giá hàng nghìn tỷ USD.