AI 'cướp' cơ hội học nghề của nhân sự trẻ

AI đang âm thầm thay đổi cấu trúc công việc từ bên trong. Những nhiệm vụ vốn được xem là “việc của nhân sự ít kinh nghiệm”, như làm slide, tổng hợp tài liệu đến rà soát hợp đồng, đang lần lượt được chuyển sang cho máy.

Theo Financial Times, tại các hãng tư vấn lớn, một trong những thay đổi dễ thấy nằm ở nhóm việc cấp thấp. Việc chỉnh PowerPoint, căn biểu đồ hay sửa đồ họa đã có thể được generative AI xử lý nhanh hơn. Đáng chú ý hơn, AI còn giúp rút ngắn đáng kể thời gian tìm kiếm và tổng hợp thông tin.

Các hãng tư vấn lớn đều đã phát triển các trợ lý AI nội bộ, điển hình như McKinsey có Lilli, Bain & Company phát triển Sage, PwC sử dụng ChatPwC. Các công cụ này giúp nhân sự tìm kiếm trong kho slide cũ, dữ liệu thị trường và kinh nghiệm từ những dự án trước, thay vì mất nhiều giờ hoặc vài ngày để tự đọc và tổng hợp.

Những đầu việc cơ bản đang biến mất

Xu hướng này cũng xuất hiện ở nhiều ngành nghề khác.

Trong lĩnh vực ngân hàng đầu tư, AI được dùng để tổng hợp lịch sử trao đổi với khách hàng, cập nhật thông tin về các thương vụ mua bán - sáp nhập, đồng thời tạo bản nháp cho mô hình tài chính và bài thuyết trình. Đây vốn là những công việc mất nhiều thời gian của các chuyên viên phân tích trẻ.

Trong ngành luật, AI có thể rà soát hàng chục, thậm chí hàng trăm điều khoản hợp đồng trong thời gian ngắn. Sam Newhouse, lãnh đạo mảng mua bán - sáp nhập và đầu tư vốn cổ phần tư nhân tại Latham & Watkins, hãng luật quốc tế có trụ sở tại Mỹ, cho biết trước đây luật sư trẻ có thể phải thức khuya để đọc và đối chiếu nhiều tài liệu. Hiện nay, một phần công việc này đã được AI hỗ trợ xử lý.

Tại Shell, tập đoàn năng lượng của Anh, AI còn được sử dụng để xử lý những thỏa thuận bảo mật đơn giản. CEO Wael Sawan cho biết công ty thực hiện gần 5.000 thỏa thuận loại này mỗi năm. Khoảng 90% trường hợp thông thường hiện có thể được AI hỗ trợ, giúp luật sư tập trung vào những hồ sơ phức tạp hơn.

Khi những công việc lặp lại được giao dần cho AI, nhân sự trẻ có ít cơ hội hơn để học nghề theo cách truyền thống. Ảnh minh họa: RDNE/Pexels.

Trong ngành quảng cáo, AI tham gia từ sản xuất nội dung, mua quảng cáo đến lập kế hoạch truyền thông và tạo nhiều phiên bản quảng cáo cho từng nhóm khách hàng. Trong dầu khí, công nghệ được dùng để phân tích dữ liệu địa chất, dự đoán thời điểm cần bảo trì và tính toán nhiều phương án khoan. Với ngành dược phẩm, AI hỗ trợ xử lý lượng dữ liệu lớn và xác định nhóm bệnh nhân có khả năng đáp ứng với một phương pháp điều trị.

Điểm chung là AI đang tự động hóa từng nhiệm vụ, chưa thay thế ngay toàn bộ nghề nghiệp. Vì vậy, tác động của AI lên thị trường lao động không phải lúc nào cũng thể hiện bằng các đợt sa thải. Doanh nghiệp vẫn có thể giữ nguyên vị trí chuyên viên phân tích, tư vấn viên hay luật sư, nhưng số đầu việc mà nhân sự trẻ phải tự thực hiện từ đầu đang giảm dần.

Một nghiên cứu của Apollo Global Management, tập đoàn quản lý đầu tư và tài sản của Mỹ, được Fortune dẫn lại cho thấy các nghề tiếp xúc nhiều với AI đến nay chưa ghi nhận mức giảm việc làm đáng kể. Tuy nhiên, sau năm 2023, tốc độ tăng lương thực tế của nhóm này thấp hơn 6,7 điểm phần trăm so với những nghề ít tiếp xúc với AI.

Công sở thích nghi theo nhiều cách kỳ lạ

Khi AI dần trở thành công cụ quen thuộc trong công việc, cách doanh nghiệp và nhân viên thích nghi với công nghệ này cũng xuất hiện nhiều tình huống lạ.

Theo Financial Times, một số hãng tư vấn từng đưa mức độ sử dụng AI vào tiêu chí đánh giá hiệu suất. Một nhân viên tư vấn kể rằng nếu cả ngày không có việc gì thực sự cần đến AI, người này đôi khi vẫn hỏi Claude những câu như “Tại sao chúng ta tồn tại?” chỉ để hệ thống ghi nhận rằng mình có sử dụng công cụ.

Ở Phố Wall (New York, Mỹ), nhân viên ngân hàng lại gặp một vấn đề khác. Email do AI soạn ngày càng dễ bị nhận ra vì câu chữ quá trơn tru, thiếu tự nhiên. Một nhân viên cho biết đôi khi họ phải cố tình thêm lỗi đánh máy hoặc làm câu văn bớt hoàn hảo để email trông giống do con người viết hơn.

AI cũng vô tình tạo ra một “cấp dưới” mới cho các chuyên viên trẻ. Một nhân viên ngân hàng kể rằng có người mắng chatbot khi công cụ làm sai hoặc không hoàn thành yêu cầu, giống cách họ có thể phàn nàn với một nhân viên cấp dưới.

Trong ngành quảng cáo và nghiên cứu thị trường, AI còn được dùng để tạo các “nhóm thảo luận giả lập”. Hàng nghìn tác nhân AI được gán tính cách, sở thích và động cơ khác nhau để mô phỏng phản ứng của người tiêu dùng. Doanh nghiệp có thể dùng những nhóm này để thử ý tưởng, sản phẩm hoặc thông điệp trước khi đưa ra quyết định ngoài thực tế.

Khi máy làm thay phần việc của junior, doanh nghiệp và nhân viên cũng bắt đầu thích nghi theo những cách không ngờ tới. Ảnh minh họa: Artempodrez/Pexels.

McKinsey thậm chí được cho là sử dụng AI để hỗ trợ chọn thành viên cho từng dự án, dựa trên chuyên môn, kinh nghiệm và mức độ phù hợp giữa các thành viên trong nhóm.

Tuy nhiên, việc coi AI như một “nhân viên” cũng có thể gây tác dụng ngược.

Theo Fortune, một nghiên cứu của Boston Consulting Group (BCG), hãng tư vấn quản lý toàn cầu của Mỹ, đã khảo sát hơn 1.200 người làm trong lĩnh vực tài chính và nhân sự.

Những người tham gia được chia thành ba nhóm và cùng kiểm tra một tài liệu có nhiều lỗi. Tài liệu lần lượt được giới thiệu là do một nhân viên con người, một công cụ AI hoặc một “nhân viên AI” có tên riêng tạo ra.

Kết quả cho thấy nhóm được thông báo rằng tài liệu do “nhân viên AI” thực hiện phát hiện ít lỗi hơn. Họ cũng cảm thấy ít phải chịu trách nhiệm hơn khi có sai sót và dễ đổ lỗi cho AI.

Theo Matthew Kropp, Giám đốc điều hành kiêm đối tác cấp cao tại BCG, AI không thể thực sự chịu trách nhiệm vì đây vẫn chỉ là công cụ phần mềm. Dù doanh nghiệp sử dụng AI ở mức độ nào, cuối cùng vẫn phải có con người chịu trách nhiệm cho kết quả.

Đây cũng là một nghịch lý của công sở thời AI. Khi công nghệ đảm nhận ngày càng nhiều công việc lặp lại và mang tính kỹ thuật, những kỹ năng khó thay thế bằng máy lại càng trở nên quan trọng.

Khả năng đặt câu hỏi đúng, kiểm chứng thông tin, hiểu bối cảnh, giao tiếp với khách hàng, đưa ra phán đoán và chịu trách nhiệm cho quyết định cuối cùng vì thế thành lợi thế lớn của người lao động trong thời đại AI.