|
|
Gen Z vẫn muốn xây dựng sự nghiệp ổn định. Ảnh minh họa: Thirdman/Pexels. |
Gen Z thường được mô tả là thế hệ không muốn theo đuổi con đường sự nghiệp truyền thống. Họ thích làm tự do, đầu tư, theo đuổi nhiều công việc cùng lúc và xem giờ làm 9-17h như một di sản của thế hệ cha mẹ.
Paul Osterman, giáo sư danh dự tại MIT Sloan School of Management, dành nhiều năm kiểm chứng nhận định này bằng dữ liệu thị trường lao động. Trong cuốn Disposable Workers: The Transformation of Employment (tạm dịch: Người lao động dùng một lần: Sự dịch chuyển của việc làm), ông cho rằng bằng chứng lại chỉ ra điều ngược lại.
“Những lập luận đó có thực sự phản ánh thái độ của người trẻ hay không? Bằng chứng cho thấy hoàn toàn không”, Osterman nói với Fortune.
Gen Z không thiếu tham vọng
Dựa trên khảo sát hơn 6.000 người Mỹ từ 24 tuổi trở lên cùng gần 100 cuộc phỏng vấn người lao động, doanh nghiệp và công ty tuyển dụng, Osterman ước tính 35% lực lượng lao động Mỹ, tương đương hơn 55 triệu người, đang làm những công việc mà ông gọi là “có thể bị thay thế”.
Nhóm này gồm freelancer, người lao động hợp đồng, người lao động theo thời vụ hoặc dự án. Đây là những nhân viên được tuyển vào tổ chức, nhưng không phải thành viên lâu dài, không có kỳ vọng gắn bó hoặc thăng tiến.
 |
| Gen Z vẫn muốn xây dựng một sự nghiệp ổn định, song thị trường việc làm ngày càng bất ổn. Ảnh minh họa: Ivan S/Pexels. |
Nhóm lao động này xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, từ giảng viên thỉnh giảng, luật sư được thuê cho từng vụ việc, nhân viên bán lẻ, dịch vụ có tỷ lệ nghỉ việc cao đến người lao động hợp đồng làm nhiều năm trong các công ty công nghệ lớn nhưng không có lộ trình trở thành nhân viên chính thức, theo Yahoo Finance.
Osterman đặc biệt kiểm chứng quan niệm người trẻ chủ động từ bỏ sự nghiệp truyền thống để theo đuổi khởi nghiệp, rủi ro tài chính hoặc sự linh hoạt của công việc thời vụ. Kết quả cho thấy mong muốn có một công việc thực sự và xây dựng sự nghiệp ổn định của người trẻ vẫn tương đối lớn.
“Thay đổi duy nhất trong thái độ của người trẻ là về vấn đề công việc và gia đình. Điều đó quan trọng với người trẻ hơn người lớn tuổi”, ông nói.
Theo Osterman, một phần vấn đề đến từ việc mọi người thường lấy trải nghiệm của tầng lớp xã hội mình làm đại diện cho toàn bộ thị trường. Khảo sát người lao động trẻ tại Ohio hoặc Indiana có thể cho kết quả rất khác so với Manhattan hay Brooklyn.
Daniel Zhao, kinh tế trưởng của nền tảng việc làm Glassdoor, cũng cho rằng dữ liệu phù hợp với phát hiện của Osterman. Thị trường lao động vẫn tuyển dụng chậm, khiến nhiều người cảm thấy mắc kẹt trong sự nghiệp.
Số lần đề cập đến tình trạng kiệt sức trong các đánh giá trên Glassdoor tăng 43% trong tháng 5 so với cùng kỳ năm trước. Zhao cho rằng áp lực đến từ các đợt sa thải, yêu cầu của lãnh đạo và lo ngại về AI. Ông bác bỏ quan điểm Gen Z thiếu tham vọng.
“Không phải vì họ thiếu tham vọng hay lười biếng. Thực tế là ngược lại. Họ cũng cam kết phát triển sự nghiệp như những thế hệ trước ở cùng độ tuổi”, Zhao nói với Fortune.
Theo ông, thứ thay đổi nhiều hơn không phải thái độ của người lao động mà là công việc họ có thể tiếp cận.
Osterman cũng dẫn một báo cáo của công ty tư vấn quản trị và chiến lược toàn cầu McKinsey cho rằng 95% giá trị của một doanh nghiệp được tạo ra bởi chỉ 5% lực lượng lao động. Với ông, quan điểm này cho thấy cách doanh nghiệp nhìn nhận phần còn lại của đội ngũ.
AI gây ra nhiều bất ổn hơn
Osterman cho rằng xu hướng lao động có thể bị thay thế vốn xuất hiện trước AI. Theo ông, tác động rõ nhất của AI hiện nay là tạo thêm sự bất định trong quyết định tuyển dụng.
Khi không biết nhu cầu nhân sự tương lai sẽ thay đổi thế nào, doanh nghiệp có xu hướng lựa chọn những mô hình mang lại sự linh hoạt tối đa.
 |
| Sự xuất hiện của AI gia tăng sự bất ổn trong thị trường việc làm dù thế hệ trẻ vốn thích ứng nhanh. Ảnh minh họa: cottonbro studio/Pexels. |
Dữ liệu của Zhao cho thấy Gen Z là nhóm chỉ trích AI trong các đánh giá về nơi làm việc nhiều nhất, vượt Millennials và Gen X. Tuy nhiên, ông cho rằng sự hoài nghi này không đồng nghĩa với việc người trẻ quay lưng với công nghệ.
Chính sự quen thuộc với AI khiến Gen Z vừa sử dụng công nghệ nhiều, vừa có xu hướng tìm cách kiểm soát và tận dụng cho mục đích riêng. Dữ liệu của Cục Thống kê Mỹ cho thấy hoạt động kinh doanh mới tăng mạnh từ năm 2020 và tiếp tục tăng sau đại dịch. AI có thể là một phần động lực.
Zhao cũng cho rằng người trẻ có khả năng thích nghi tốt hơn trong các giai đoạn chuyển đổi công nghệ. Trong khi đó, người lao động ở giữa hành trình sự nghiệp thường chịu ảnh hưởng lớn vì những kỹ năng đã tích lũy có thể trở nên kém phù hợp.
Với Osterman, điều đáng lo không nhất thiết là AI sẽ lập tức thay thế hàng loạt việc làm. Vấn đề nằm ở sự bất định mà nó tạo ra. “Có thể doanh nghiệp cần nhiều người hơn hoặc cần những người khác, nhưng họ không biết”, ông nói.
Theo cách nhìn này, nỗi lo AI phần nào phản ánh sự bất mãn với một thỏa thuận lao động vốn suy yếu từ lâu. Mức lương ở tất cả nhóm lao động “có thể bị thay thế” đều thấp hơn nhóm việc làm tiêu chuẩn. Người lao động hợp đồng và người lao động thời vụ cũng có mức độ hài lòng với công việc thấp hơn đáng kể so với nhân viên truyền thống.
Vấn đề, vì thế, có thể không nằm ở việc Gen Z từ bỏ sự nghiệp. Họ vẫn muốn một công việc tốt. Tuy nhiên, ngày càng nhiều công việc trên thị trường được thiết kế để doanh nghiệp dễ dàng thay thế người lao động.
AI thách thức Gen Z ở thị trường lao động
Theo chuyên gia kinh tế Trần Sĩ Chương, tác giả cuốn sách Trò chuyện cùng Gen Z, AI không chỉ thay đổi cách con người xử lý thông tin mà còn thách thức năng lực tư duy của chúng ta. Trong bối cảnh thị trường lao động biến đổi nhanh chóng, thế hệ trẻ cần rèn luyện khả năng đặt câu hỏi, tư duy phản biện và thích nghi với những thay đổi liên tục để đáp ứng yêu cầu của tương lai.
