Ai sở hữu Tung Tung Tung Sahur?

Khả năng kiếm tiền của Tung Tung Tung Sahur kéo theo tranh chấp quyền tác giả. Ảnh minh họa: Superpower Daily.

Tung Tung Tung Sahur, nhân vật hình khúc gỗ với gương mặt người từng gây sốt trên mạng xã hội năm 2025, đang trở thành tâm điểm vụ kiện tại Mỹ về quyền sở hữu sản phẩm do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra.

Theo Guardian, Tung Tung Tung Sahur, còn được gọi là Triple T, được tạo năm 2025 bởi một thiếu niên Indonesia sử dụng tài khoản Noxa. Người này dùng công cụ tạo ảnh AI của OpenAI, công ty công nghệ Mỹ phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo.

Nhân vật lấy cảm hứng từ kentongan, loại trống hoặc mõ được sử dụng tại một số khu vực Đông Nam Á, trong đó có việc đánh thức người Hồi giáo ăn bữa sahur trước bình minh trong tháng Ramadan.

Cuộc chiến giành quyền sở hữu

Từ một hình ảnh AI, Triple T trở thành hiện tượng Internet. Các video về nhân vật thu hút hàng trăm triệu lượt xem trên YouTube và TikTok. Hình ảnh này sau đó xuất hiện trên thú nhồi bông, nước hoa, sticker và nhiều sản phẩm khác, đồng thời dự kiến được đưa vào Fortnite, trò chơi trực tuyến của Epic Games, công ty phát triển game Mỹ.

Khả năng kiếm tiền của Triple T làm dấy lên tranh cãi về quyền sở hữu nhân vật AI, hiện được đưa ra Tòa án Liên bang khu vực Bắc California (Mỹ).

Tháng 5/2025, studio phát triển game Do Big Studios ra mắt Steal a Brainrot, trò chơi trên Roblox tập hợp nhiều nhân vật Italian brainrot. Spyder Games LLC và Speedy Simulator Gaming LLC, hai công ty game Mỹ đứng sau trò chơi, sau đó kiện Mementum Lab, công ty Pháp đại diện Noxa và quản lý quyền thương mại của Triple T, về quyền sử dụng nhân vật này.

Đến tháng 9/2025, Mementum yêu cầu Do Big ngừng sử dụng Tung Tung Tung Sahur. Nhà phát triển ban đầu gỡ nhân vật và tìm cách thương lượng, nhưng sau đó Spyder Games và Speedy Simulator Gaming khởi kiện Mementum, cho rằng công ty Pháp không có quyền tác giả đối với Triple T.

Tung Tung Tung Sahur và Ballerina Cappuccina trong cửa hàng vật phẩm của Fortnite. Ảnh: Fortnite News Source.

Trọng tâm tranh chấp là mức độ đóng góp của Noxa khi tạo Tung Tung Tung Sahur. Theo tài liệu Mementum nộp trong một vụ tranh chấp nhãn hiệu tại Pháp, Noxa mất khoảng 15 phút, dùng 7 câu lệnh AI để tạo nhân vật, như “vẽ một pentungan sahur có mặt và chân” hay “không có tay, chân giống người và gương mặt người”.

Do Big cho rằng việc nhập một số câu lệnh rồi chọn hình ảnh chưa đủ để Noxa được xem là tác giả. Aaron Moss, luật sư tại Mitchell Silberberg & Knupp LLP, hãng luật Mỹ đại diện Do Big, cho biết tác phẩm dùng AI vẫn có thể được bảo hộ bản quyền nếu con người đóng vai trò đủ lớn trong quá trình sáng tạo.

Vụ kiện đặt ra câu hỏi về mức đóng góp của con người để một sản phẩm AI được bảo hộ bản quyền. Đây cũng là vấn đề luật bản quyền Mỹ chưa có câu trả lời rõ ràng.

Ranh giới bản quyền thời AI

Năm 2025, Văn phòng Bản quyền Mỹ (US Copyright Office), cơ quan thuộc Thư viện Quốc hội Mỹ phụ trách đăng ký và chính sách bản quyền, cho biết luật có thể bảo vệ phần sáng tạo của con người trong tác phẩm sử dụng AI, nhưng không bảo vệ nội dung hoàn toàn do AI tạo ra hoặc khi con người không kiểm soát đủ các yếu tố thể hiện. Cơ quan này chưa đưa ra ngưỡng cụ thể về mức độ đóng góp cần thiết, cho rằng từng trường hợp phải được xem xét riêng.

Vụ việc còn phức tạp bởi phạm vi toàn cầu của Internet. Triple T do một thiếu niên Indonesia tạo ra, được cộng đồng nhiều nước góp phần đưa thành hiện tượng, do công ty Pháp đại diện và hiện trở thành đối tượng tranh chấp tại tòa án Mỹ.

Mementum cũng sử dụng Đạo luật Dịch vụ Kỹ thuật số (Digital Services Act - DSA) của Liên minh châu Âu để yêu cầu gỡ Triple T khỏi Steal a Brainrot, sau đó phản tố tại Mỹ với cáo buộc vi phạm nhãn hiệu.

James Grimmelmann, giáo sư tại Cornell Tech và Trường Luật Cornell thuộc Đại học Cornell (Mỹ), cho rằng vụ kiện có thể giúp xác định rõ hơn phần nào của một tác phẩm có AI tham gia đủ điều kiện được bảo hộ.

Nhân vật Tung Tung Tung Sahur thuộc “Italian brainrot”, trào lưu đặc biệt phổ biến trong Gen Alpha, thế hệ sinh khoảng 2010-2025. Theo The Guardian, trào lưu bùng nổ trên TikTok từ đầu năm 2025 với các video ngắn sử dụng hình ảnh và giọng đọc AI, tên gọi kiểu Italy cùng nội dung cố tình vô nghĩa.

“Brain rot” (tạm dịch: thối não) được Oxford University Press (OUP), đơn vị xuất bản thuộc Đại học Oxford (Anh), chọn là từ của năm 2024. Thuật ngữ chỉ sự suy giảm về tinh thần hoặc trí tuệ được cho là do tiêu thụ quá nhiều nội dung tầm thường, ít giá trị, đặc biệt trên Internet.

Italian brainrot tạo ra một “vũ trụ” gồm hàng loạt nhân vật kỳ quặc như Tralalero Tralala, cá mập đi ba chiếc giày; Chimpanzini Bananini, lai giữa tinh tinh và quả chuối; hay Ballerina Cappuccina, vũ công ballet có đầu là tách cà phê.

Tung Tung Tung Sahur xuất hiện sau đó và nhanh chóng trở thành một trong những nhân vật nổi bật của trào lưu. Khác với nhiều cái tên mang phong cách Italy, nhân vật này có nguồn gốc từ Indonesia.

Tại Việt Nam, Italian brainrot bắt đầu lan rộng từ tháng 4/2025. Tung Tung Tung Sahur hay các nhân vật kỳ quặc khác xuất hiện dày đặc trên mạng xã hội, thu hút Gen Z và Gen Alpha. Một cách bắt trend phổ biến là “flex tiếng Italy”, khi người dùng quay video đọc liên tục những cái tên dài, kỳ quặc của các nhân vật.