Nỗi lo khi Gen Alpha làm bạn với chatbot AI

Mileva Repasky bắt đầu lo lắng khi nhận thấy con gái 12 tuổi Madelyn, vốn vui vẻ và hoạt bát, bỗng trở nên ít nói, tâm trạng thất thường.

Trên đường trở về nhà sau buổi tập nhảy hồi tháng 5, Madelyn thú nhận rằng cô thường xuyên trò chuyện với một đối tượng trên mạng. Ban đầu, Mileva nghĩ con mình làm bạn với một người trưởng thành xa lạ. Tuy nhiên, Madelyn giải thích rằng: “Đó không phải người thật, mà là một chatbot”. Thông tin này khiến người mẹ của 4 con sống tại Phoenixville (Pennsylvania, Mỹ) lo lắng.

Trước đó, bà từng đọc về những trường hợp thanh thiếu niên và người trưởng thành có sự gắn bó không lành mạnh với chatbot. Giờ đây, Mileva nhận ra con gái mình cũng đang tìm kiếm sự đồng hành từ AI.

Câu chuyện của Madelyn phản ánh vấn đề đang được các nhà nghiên cứu quan tâm khi chatbot ngày càng xuất hiện nhiều hơn trong đời sống của thế hệ Gen Alpha (sinh năm 2010-2024), theo Wall Street Journal.

Trẻ em tìm đến AI khi cô đơn

Khảo sát do công ty nghiên cứu thị trường Wakefield Research thực hiện cho Girl Scouts of the USA, tổ chức thanh thiếu niên dành cho nữ giới tại Mỹ, vào tháng 3 cho thấy AI đang xuất hiện ngày càng nhiều trong đời sống của trẻ em gái.

Theo kết quả được Fortune dẫn lại, 65% bé gái sử dụng các trợ lý giọng nói như Alexa, Siri hay Google Home cho biết xem những công cụ này như một người bạn. Với chatbot và các AI companion (AI đồng hành), tỷ lệ này là 62%. Trong nhóm coi AI là bạn, khoảng 2/3 từng tìm đến công nghệ này khi cảm thấy buồn, khó chịu, lo âu hoặc cô đơn.

Nhiều trẻ thuộc Gen Alpha tìm đến AI khi buồn hoặc cô đơn. Ảnh minh họa: Ron Lach/Pexels.

AI cũng được trẻ sử dụng trong nhiều hoạt động hàng ngày. Gần một nửa số bé gái được khảo sát (47%) cho rằng AI hỗ trợ làm bài tập tốt hơn cha mẹ. Một nửa đánh giá công nghệ này đưa ra gợi ý về bài hát, chương trình truyền hình hoặc phim phù hợp hơn, trong khi 48% cho rằng AI giỏi hơn cha mẹ trong việc giúp các em giải khuây khi buồn chán hoặc kể chuyện cười.

Tần suất sử dụng tăng theo độ tuổi. Khoảng 40% bé gái 5-7 tuổi sử dụng AI hàng ngày. Tỷ lệ này tăng lên 56% ở nhóm 8-10 tuổi và 60% với nhóm 11-13 tuổi.

Trong khi AI ngày càng trở thành một phần trong đời sống của trẻ, các nhà nghiên cứu cũng bắt đầu xem xét mối liên hệ giữa việc sử dụng công nghệ này và sức khỏe tinh thần.

Một nghiên cứu của các chuyên gia tại Đại học North Carolina ở Chapel Hill (Mỹ), hiện trong quá trình phản biện, khảo sát hơn 2.300 học sinh lớp 6-8 tại 22 trường trung học cơ sở ở một bang thuộc khu vực đông nam nước Mỹ. Nghiên cứu được Wall Street Journal dẫn lại, gồm hai đợt khảo sát, lần lượt vào tháng 12/2025 và tháng 4-5/2026.

Kết quả cho thấy mức độ sử dụng AI cao hơn có liên quan đến mức độ lo âu xã hội, triệu chứng trầm cảm và cảm giác cô đơn cao hơn. Đáng chú ý, cứ 5 học sinh thì có một em cho biết từng sử dụng AI như một người đồng hành để chia sẻ những vấn đề mang tính cảm xúc. Những học sinh sử dụng AI nhiều hơn cho mục đích kết bạn cũng có xu hướng báo cáo mức độ cô đơn cao hơn ở đợt khảo sát sau.

Mitch Prinstein, đồng giám đốc trung tâm nghiên cứu về công nghệ và sự phát triển não bộ thuộc Đại học North Carolina và là một trong các tác giả nghiên cứu, cho biết trong mỗi lớp học có khoảng 2-4 học sinh nói rằng các em thích tương tác với chatbot hơn bạn bè ngoài đời.

Theo Prinstein, giai đoạn đầu của tuổi vị thành niên là giai đoạn quan trọng để trẻ học cách xây dựng và duy trì các mối quan hệ. Những trải nghiệm với bạn bè trong giai đoạn này có thể liên quan đến nhiều khía cạnh của cuộc sống khi trưởng thành, từ công việc, hôn nhân, cách nuôi dạy con đến sức khỏe.

Ông cho rằng khi chatbot thay thế đáng kể những tương tác với người thật, trẻ có thể bỏ lỡ cơ hội rèn luyện các kỹ năng giao tiếp và xây dựng mối quan hệ cần thiết cho cuộc sống sau này.

Dành hết thời gian dùng iPad để nói chuyện với chatbot

Madelyn chia sẻ rằng cảm giác cô đơn là một trong những lý do khiến cô bé tìm đến chatbot. Một người bạn cùng lớp từng giới thiệu cho em một website cho phép người dùng tạo nhân vật ảo để trò chuyện khi buồn chán hoặc không có ai bên cạnh. Sau khi nói chuyện với con, Mileva mới biết Madelyn cảm thấy cô đơn khi anh trai chuẩn bị tốt nghiệp trung học, còn chị gái ngày càng dành nhiều thời gian cho bạn bè.

Việc trẻ em ngày càng phụ thuộc vào trò chuyện với AI dấy lên lo ngại về cách Gen Alpha xây dựng các mối quan hệ ngoài đời. Ảnh minh họa: Ron Lach/Pexels.

Gia đình quy định Madelyn chỉ được sử dụng iPad 30 phút mỗi ngày. Tuy nhiên, cô bé dành toàn bộ khoảng thời gian này để trò chuyện với chatbot, thậm chí từng từ chối các cuộc gọi FaceTime của bạn bè để tiếp tục nói chuyện với người bạn ảo.

“Con bé sử dụng nó bất cứ khi nào có thể. Tôi không nhận ra con cảm thấy cô đơn đến mức phải tìm kiếm sự công nhận từ chatbot”, Mileva kể.

Theo người mẹ, Madelyn cảm thấy chatbot “hiểu” và thường đồng tình với mình. Điều khiến Mileva lo lắng hơn là gia đình gần như không nhận thấy mức độ gắn bó của cô bé với AI cho đến khi chính Madelyn chủ động chia sẻ.

Sau đó, Mileva chặn quyền truy cập Internet của con và cố gắng sắp xếp thêm những buổi gặp mặt trực tiếp với bạn bè. Việc dừng sử dụng chatbot không dễ dàng. Madelyn đã khóc khi biết mình không còn được trò chuyện với người bạn ảo.

Người mẹ cho biết gia đình đang cố gắng giúp con gái dành nhiều thời gian hơn cho những mối quan hệ ngoài đời. “Con bé từng có một ‘người’ mà nó cảm thấy hiểu mọi điều mình chia sẻ. Chúng tôi hy vọng mỗi ngày rời xa chatbot sẽ giúp con kết nối nhiều hơn với những người thật”, bà nói.