Theo công cụ theo dõi chi phí của Climate Solutions Lab thuộc Trường Watson về Quan hệ quốc tế và công chúng, Đại học Brown, người Mỹ đã phải chi thêm khoảng 100,9 tỷ USD cho xăng và dầu diesel kể từ khi xung đột Iran bùng phát ngày 28/2, so với kịch bản giá nhiên liệu không có chiến sự, theo CNN.
Tính trung bình, mỗi hộ gia đình Mỹ phải gánh thêm khoảng 770 USD. Khoản chi này chưa dừng lại khi giá nhiên liệu tiếp tục chịu sức ép từ nguồn cung dầu thô và hoạt động vận chuyển tại Trung Đông.
Brown cho biết đến ngày 7/9, tổng chi phí nhiên liệu phát sinh của người Mỹ đã vượt 100 tỷ USD. Trường đại học này ví tác động của cú sốc năng lượng như một dạng "thuế" âm thầm lên các hộ gia đình, bởi chi phí không chỉ xuất hiện trực tiếp tại trạm xăng mà còn lan sang thực phẩm, điện, vận tải và nhiều hàng hóa khác.
Hơn 100 tỷ USD chi phí nhiên liệu phát sinh
Khoản tiền trên được Brown tính bằng cách so sánh giá xăng và dầu diesel thực tế với một kịch bản giả định về mức giá nếu chiến sự không xảy ra. Nhóm nghiên cứu sử dụng dữ liệu giá nhiên liệu từ AAA và Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), kết hợp với số liệu tiêu thụ nhiên liệu để ước tính phần chi phí phát sinh của người tiêu dùng.
Trong tổng số này, xăng chiếm khoảng 55 tỷ USD, tương đương hơn 420 USD mỗi hộ gia đình. Phần còn lại đến từ dầu diesel, loại nhiên liệu có ảnh hưởng rộng hơn tới nền kinh tế do được sử dụng phổ biến trong xe tải, vận tải hàng hóa, tàu thuyền, máy móc và một số hoạt động phát điện.
Giá xăng trung bình tại Mỹ đã lên khoảng 4,15 USD/gallon vào đầu tháng 9, cao hơn đáng kể so với mức khoảng 2,98 USD/gallon khi chiến sự bắt đầu. Theo số liệu EIA, giá dầu diesel bình quân cũng đã lên khoảng 5,88 USD/gallon vào ngày 4/9.
 |
| Giá xăng hiện tại tại một trạm xăng ở San Diego, California (Mỹ) ngày 19/8. Ảnh: Reuters. |
Người Mỹ có thể không trực tiếp sử dụng diesel như xăng, nhưng chi phí nhiên liệu cao hơn cuối cùng được phản ánh vào giá vận chuyển và giá hàng hóa. Một chuyến xe tải chở thực phẩm, hàng tiêu dùng hay nguyên vật liệu đắt hơn sẽ tạo thêm áp lực lên chi phí của doanh nghiệp, sau đó được chuyển một phần sang người mua.
Brown cũng lưu ý rằng tác động của giá diesel có thể xuất hiện trong giá thực phẩm, hóa đơn tiện ích và nhiều khoản chi tiêu khác. Vì vậy, hóa đơn 100 tỷ USD chỉ phản ánh phần chi phí nhiên liệu trực tiếp, chưa bao gồm toàn bộ tác động dây chuyền đối với nền kinh tế.
Những kịch bản tương lai
Ngày 9/9, giá dầu Brent tăng lên khoảng 101 USD/thùng, mức cao nhất kể từ tháng 5, trong khi dầu WTI vượt 96 USD/thùng. Đến ngày 10/9, Brent tiếp tục giữ trên 100 USD/thùng khi các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền gần eo biển Hormuz làm gia tăng lo ngại về nguồn cung.
Eo biển Hormuz có vai trò đặc biệt quan trọng với thị trường năng lượng toàn cầu. Reuters dẫn dữ liệu ngành cho biết lượng xuất khẩu dầu từ vùng Vịnh hiện chỉ đạt khoảng hai phần ba mức trước chiến tranh, trong khi nhiều lô hàng phải đi theo những tuyến vận chuyển khó theo dõi hơn.
Sự thiếu hụt nguồn cung đang khiến lượng dầu dự trữ toàn cầu suy giảm. EIA ngày 9/9 cho biết tồn kho dầu thế giới đã giảm khoảng 400 triệu thùng trong năm nay và dự kiến tiếp tục đi xuống trong những tháng cuối năm.
Cơ quan này cũng nâng dự báo giá dầu Brent bình quân năm 2026 lên 91 USD/thùng, đồng thời cho rằng sản lượng dầu Trung Đông có thể chưa trở lại bình thường trước quý II/2027.
 |
Goldman Sachs thậm chí cảnh báo giá Brent có thể tăng lên 120 USD/thùng nếu các cuộc tấn công nhằm vào hoạt động vận tải dầu tại Trung Đông tiếp tục mở rộng. Daan Struyven, đồng trưởng bộ phận nghiên cứu hàng hóa toàn cầu của ngân hàng này, cho rằng nguy cơ gián đoạn vận chuyển qua khu vực đã trở nên đáng lo ngại hơn sau những diễn biến gần đây.
Dù cảnh báo về khả năng giá Brent vượt 120 USD/thùng, Goldman Sachs không xem đây là kịch bản cơ sở.
Trong dự báo chính, ngân hàng này kỳ vọng giá Brent sẽ giảm về 85 USD/thùng vào cuối năm, trong khi dầu WTI - loại dầu chuẩn của Mỹ - xuống khoảng 80 USD/thùng. Các mức này vẫn cao hơn 5 USD/thùng so với dự báo trước đó của Goldman Sachs.
Theo các chuyên gia của Goldman Sachs, việc điều chỉnh dự báo tương đối hạn chế dù giả định hoạt động vận chuyển tiếp tục gặp trở ngại là do lượng nhiên liệu thương mại dự trữ tại các nền kinh tế phát triển chưa giảm mạnh. Đồng thời, nguồn cung dầu từ Trung Đông được kỳ vọng sẽ từng bước phục hồi.
Tuy nhiên, ngân hàng này cho rằng rủi ro đang nghiêng rõ về phía giá tăng, đặc biệt trong ngắn hạn.
Trong kịch bản thuận lợi nhất, Goldman Sachs cho rằng giá Brent có thể giảm về khoảng 60 USD/thùng vào năm 2027. Điều kiện để kịch bản này xảy ra là sản lượng dầu tại Vịnh Ba Tư phải tăng thêm khoảng 1 triệu thùng/ngày so với trước xung đột.
Áp lực nhiên liệu có thể quay lại lạm phát
Giá dầu cao tạo tạo thêm sức ép lên kinh tế Mỹ. Người dân trả nhiều tiền hơn tại trạm xăng, trong khi doanh nghiệp phải chịu chi phí vận chuyển và sản xuất cao hơn. Khi các khoản chi này được chuyển vào giá bán, áp lực lạm phát sẽ lan rộng hơn.
Đây cũng là thời điểm nhạy cảm với chính sách tiền tệ Mỹ. Giá năng lượng tăng có thể khiến lạm phát khó giảm về mức mục tiêu, trong khi chi phí nhiên liệu cao lại làm giảm sức mua của các hộ gia đình.
Các nhà kinh tế dự báo chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 8, được công bố vào ngày 10/9, có thể tăng 3,3% so với cùng kỳ năm trước, cao hơn đáng kể mục tiêu lạm phát 2% của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed), theo CBS News.
Patrick De Haan, chuyên gia phân tích dầu khí của GasBuddy, cho biết giá xăng tại Mỹ thường có xu hướng giảm vào thời điểm này trong năm khi nhu cầu đi lại hạ nhiệt và các nhà máy chuyển sang sản xuất loại xăng mùa đông.
 |
| Giá xăng dầu tăng có thể khiến áp lực lạm phát kéo dài hơn. Ảnh: Reuters. |
Tuy nhiên, diễn biến năm nay đang khác biệt, đặc biệt với diesel.
"Đây thường là thời điểm người Mỹ chứng kiến giá xăng giảm, nhưng gần đây chúng ta lại thấy giá tăng nhiều hơn, đặc biệt là diesel", ông De Haan nhận định.
Giá nhiên liệu cao cũng xuất hiện đúng lúc Mỹ chuẩn bị công bố thêm các số liệu về lạm phát. Báo cáo chỉ số giá sản xuất (PPI) tháng 8 dự kiến cho thấy giá bán buôn tăng nhanh hơn, lên khoảng 5,4% so với cùng kỳ năm trước, từ mức 4,7% của tháng 7.
Thị trường tài chính đã bắt đầu phản ánh mối lo này. Giá dầu vượt 100 USD/thùng trong ngày 9/9 kéo theo lo ngại lạm phát, đồng thời gây sức ép lên chứng khoán và trái phiếu Mỹ. Reuters cho biết lợi suất trái phiếu Kho bạc kỳ hạn 10 năm tăng lên khoảng 4,84% trong phiên này.
Chính vì vậy, một cú sốc dầu kéo dài có thể đồng thời làm tăng chi phí sinh hoạt, thu hẹp sức mua và khiến các ngân hàng trung ương khó nới lỏng chính sách tiền tệ.
Tổng thống Donald Trump nhiều lần tuyên bố giá dầu và xăng sẽ giảm mạnh nếu Mỹ giành chiến thắng trong cuộc xung đột với Iran. Tuy nhiên, đến ngày 9/9 giá dầu Brent vẫn vượt 100 USD/thùng, còn chi phí nhiên liệu phát sinh của người Mỹ đã vượt 100 tỷ USD, theo ước tính của Brown.
Đọc để hiểu rõ hơn lịch sử nước Mỹ
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Lẽ thường" - cuốn sách của tác giả Thomas Paine được xuất bản lần đầu vào năm 1776 và đã có vai trò quan trọng trong thời kỳ lập quốc của Mỹ. Cho đến hôm nay, cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị lịch sử đối với những ai quan tâm đến lịch sử nước Mỹ.
