Bệnh não mô cầu: Đừng chủ quan với căn bệnh hiếm gặp nhưng nguy hiểm

Bệnh não mô cầu là bệnh truyền nhiễm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Ảnh: Science Photo Library.

Bệnh não mô cầu do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Dù không phổ biến, bệnh có thể tiến triển nghiêm trọng chỉ trong vài giờ, gây sốc nhiễm trùng, suy đa cơ quan và nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời.

Đáng lưu ý, một số người mang vi khuẩn trong vùng mũi họng nhưng không có biểu hiện bệnh vẫn có thể trở thành nguồn lây cho những người xung quanh. Do đó, chủ động tiêm vaccine, nhận biết sớm dấu hiệu cảnh báo và xử trí kịp thời là những biện pháp quan trọng giúp bảo vệ sức khỏe.

Bệnh do não mô cầu nguy hiểm như thế nào?

Vi khuẩn não mô cầu có thể gây bệnh ở nhiều mức độ khác nhau. Trong đó, hai thể bệnh xâm lấn nguy hiểm nhất là viêm màng não và nhiễm khuẩn huyết

• Viêm màng não: Vi khuẩn gây nhiễm trùng lớp màng bao quanh não và tủy sống, có thể dẫn đến những tổn thương nghiêm trọng.
• Nhiễm khuẩn huyết: Vi khuẩn xâm nhập vào máu, gây nhiễm trùng nặng, sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan.

Bệnh não mô cầu có thể diễn tiến nặng đột ngột, gây biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời. Ảnh: Duy Hiệu.

Bệnh có thể diễn biến nhanh trong vòng vài giờ đến 24 giờ. Ngay cả khi những biểu hiện ban đầu chưa rõ ràng, người bệnh vẫn có nguy cơ chuyển nặng đột ngột.

Theo tài liệu chuyên môn, bệnh não mô cầu có thể gây ra những biến chứng nghiêm trọng, thậm chí không qua khỏi. Người sống sót có nguy cơ gặp di chứng lâu dài như tổn thương thần kinh, tổn thương mô, thậm chí phải cắt cụt chi.

Do đó, khi có yếu tố phơi nhiễm hoặc dấu hiệu nghi ngờ, người dân không nên chủ quan, tự điều trị tại nhà. Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có ý nghĩa quan trọng đối với khả năng hồi phục của người bệnh.

Bệnh não mô cầu lây truyền từ người sang người. Theo nghiên cứu, có khoảng 10-20% người khoẻ mạnh mang vi khuẩn này ở vùng hầu họng mà không có triệu chứng gì và đây là nguồn lây chính cho cộng đồng.

Bệnh lây trực tiếp qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn từ mũi, họng khi người mang vi khuẩn ho, hắt hơi, nói chuyện, tiếp xúc gần. Trong đó, điều kiện thuận lợi là môi trường kín, đông đúc và có tiếp xúc gần kéo dài như nhà trẻ, trường học, ký túc xá, doanh trại quân đội). Bệnh hiếm khi lây qua tiếp xúc thoáng qua thông thường ngoài không khí rộng vì vi khuẩn rất yếu khi ra môi trường ngoài.

Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ dưới 1 tuổi, có nguy cơ mắc bệnh não mô cầu cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Ảnh: Đinh Hà.

Những ai có nguy cơ mắc bệnh cao hơn?

Bất kỳ ai cũng có thể mắc bệnh do não mô cầu, nhưng một số nhóm cần đặc biệt chú ý:

• Trẻ dưới 5 tuổi và thanh thiếu niên: Trẻ em, đặc biệt là trẻ dưới 1 tuổi, có nguy cơ mắc bệnh cao do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và khả năng mang vi khuẩn gây bệnh.
• Người suy giảm miễn dịch đặc thù: Thiếu hụt bổ thể (hoặc dùng thuốc ức chế bổ thể), người bị cắt lách, teo lách, hoặc nhiễm HIV.
• Người sống trong môi trường tập thể kín: Sinh viên ở ký túc xá, tân binh trong doanh trại quân đội, trẻ ở nhà trẻ/trường nội trú.
• Người tiếp xúc gần với ca bệnh: Người sống cùng nhà, người tiếp xúc trực tiếp dịch tiết hầu họng của bệnh nhân.
• Nhóm phơi nhiễm nghề nghiệp, di chuyển và du lịch: Nhân viên y tế trực tiếp thăm khám bệnh nhân, nhân viên xét nghiệm vi sinh làm việc với vi khuẩn sống. Bên cạnh đó, người đi du lịch đến vùng lưu hành bệnh não mô cầu nặng hoặc đi qua "vành đai viêm màng não" châu Phi.

Nhận biết dấu hiệu cảnh báo, không chờ bệnh diễn biến nặng

Biểu hiện của bệnh do não mô cầu rất đa dạng. Người mang vi khuẩn có thể không có triệu chứng hoặc chỉ có biểu hiện viêm họng cấp. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể nhanh chóng tiến triển thành viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời mắc cả hai thể bệnh.

Ban xuất huyết sẫm màu, có dấu hiệu hoại tử trên da có thể cảnh báo nhiễm khuẩn huyết nặng do não mô cầu. Ảnh: BVCC.

Một dấu hiệu đặc biệt đáng lưu ý là ban xuất huyết trên da, nhất là các nốt ban sẫm màu, có biểu hiện hoại tử. Đây có thể là biểu hiện của nhiễm khuẩn huyết nặng.

Người dân cần đến cơ sở y tế ngay khi nghi ngờ mắc bệnh, đặc biệt khi có yếu tố tiếp xúc gần với người bệnh hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường và tình trạng sức khỏe xấu đi nhanh chóng. Không nên chờ đến khi xuất hiện ban xuất huyết mới đi khám.

Chủ động phòng bệnh

Các biện pháp chung: Giữ vệ sinh cá nhân, rửa tay, che miệng khi ho, đeo khẩu trang và giữ phòng thông thoáng giúp phòng bệnh. Hạn chế tiếp xúc gần với người nghi mắc bệnh, tránh dùng chung vật dụng tiếp xúc nước bọt. Khi có ca bệnh trong gia đình hoặc tập thể, cần thông báo cho y tế địa phương để được hướng dẫn.

Chủ động tiêm vaccine: Tiêm vaccine là biện pháp bảo vệ tốt nhất trước bệnh do não mô cầu. Hiện tại ở Việt Nam có 2 loại vaccine phòng Bệnh não mô cầu: Vaccine phòng nhóm B (nhóm chủ yếu gây bệnh) và vaccine phòng các nhóm A,C, W, Y. Đây là các chủng gây bệnh ở Việt Nam nên việc tiêm đầy đủ vaccine 2 loại này đúng, và đủ liệu trình là rất quan trọng để bảo vệ phòng chống bệnh màng não cầu.

Tiêm vaccine là biện pháp chủ động giúp phòng bệnh não mô cầu, nhưng không bảo vệ tuyệt đối trước tất cả các nhóm vi khuẩn gây bệnh. Ảnh: Duy Hiệu.

Trong khi đó, nhóm mô não cầu type huyết thanh X chưa được ghi nhận ở Việt Nam nhưng đây là nhóm đáng chú ý ở khu vực một số nước châu Phi thuộc “vành đai viêm màng não”. Do đó người đi du lịch đến vùng này cần được tư vấn các biện pháp phòng bệnh từ các chuyên gia y tế.

Kháng sinh dự phòng: Không phải tất cả các trường hợp tiêm phòng vaccine đều có thể dự phòng tuyệt đối nên trong trường hợp có tiếp xúc gần với người bệnh như: nhân viên y tế, người nhà bệnh nhân, bạn cùng phòng, bạn cùng lớp học… vẫn cần được theo dõi, khám chặt chẽ để quyết định có dùng thuốc điều trị dự phòng hay không. Người dân không tự ý mua thuốc kháng sinh uống dự phòng, điều này có thể là không cần thiết, thậm chí có thể gây hại.

Theo bác sĩ chuyên khoa I Chu Xuân Anh, khoa Bệnh lây đường máu, Bệnh viện Trung ương Quân đội 108, việc chủ động tiêm phòng đầy đủ 2 loại vaccine phòng não mô cầu nhóm B và A, C, W, Y là biện pháp chủ động nhất có thể giúp phòng tránh bị bệnh hoặc phòng diễn biến nặng.

Tiêm đầy đủ các vaccine phòng bệnh đường hô hấp khác như cúm, sởi, quai bị, rubella…rất cần thiết bởi sau khi mắc các bệnh này niêm mạc đường hô hấp bị tổn thương nếu bị nhiễm thêm vi khuẩn Nessieria Mengningitis sẽ dễ bị bệnh và dễ diễn biến nặng.

Khi bị phơi nhiễm đặc biệt khi có tiếp xúc gần với người bệnh, hoặc có triệu chứng nghi ngờ kể cả khi đã tiêm đầy đủ vaccine vẫn cần khám, và theo dõi chặt chẽ để phát hiện sớm. Bệnh có thể điều trị khỏi hoàn toàn nếu phát hiện điều trị kịp thời.

Những người đi du lịch, đặc biệt đến các khu vực lưu hành dịch viêm màng não nặng nổi bật là một số nước khu vực châu Phi như các nước Tây Phi, Đông Bắc Phi, Ả Rập Xê Út cần được khám tư vấn y học du lịch trước khi đi ít nhất 4-6 tuần để có thể chủ động trong việc phòng một số bệnh truyền nhiễm ở các nơi đến trong đó có bệnh do mô não cầu.