
Ở tốc độ siêu thanh, Starship phải xuyên qua bầu khí quyển trong môi trường có nhiệt độ lên tới khoảng 1.430 độ C. Sức nóng khủng khiếp này đủ làm nóng chảy nhôm, nhưng con tàu khổng lồ của SpaceX vẫn hoàn thành hành trình trở về và lần đầu được hai cánh tay cơ khí trên tháp phóng giữ lại thành công hôm 14/11.
Cột mốc đánh dấu bước tiến quan trọng trong tham vọng phát triển tên lửa có thể tái sử dụng của tỷ phú Elon Musk. Để vượt qua quá trình tái nhập khí quyển, Starship dựa vào sự kết hợp giữa lớp gạch gốm cách nhiệt, thân tàu bằng thép không gỉ và thiết kế khí động học giúp kiểm soát tốc độ, tư thế khi hạ xuống.
Lớp giáp gốm chống lại sức nóng hơn 1.400 độ C
Trong chuyến bay thử nghiệm lần thứ 15, Starship trải qua hành trình kéo dài khoảng 22,5 giờ, hoàn thành 14 vòng quanh Trái Đất và triển khai 26 vệ tinh Starlink trước khi trở về Starbase, bang Texas, (Mỹ).
Giai đoạn nguy hiểm nhất bắt đầu khi con tàu lao vào khí quyển với tốc độ khoảng 27.000 km/h. Không khí phía trước bị nén và gia nhiệt mạnh, hình thành sóng xung kích cùng lớp khí nóng bao quanh thân tàu. Nhiệt độ tại một số khu vực có thể lên tới khoảng 1.430 độ C, tạo áp lực rất lớn lên kết cấu và các thiết bị điều khiển, theo Reuters.
Để bảo vệ con tàu, SpaceX trang bị hệ thống bảo vệ nhiệt gồm hàng nghìn tấm gạch gốm hình lục giác, phủ chủ yếu lên mặt bụng và những khu vực chịu nhiệt cao. Theo Ars Technica, các phiên bản Starship trước đây sử dụng khoảng 18.000 tấm gạch gốm.
Các tấm gốm này có khả năng chịu nhiệt rất cao nhưng dẫn nhiệt kém. Chính vì vậy, chúng có thể tiếp xúc với môi trường bên ngoài cực nóng mà vẫn hạn chế lượng nhiệt truyền xuống lớp vỏ kim loại bên dưới. Đây là nguyên lý tương tự vật liệu cách nhiệt được sử dụng trong lò nung công nghiệp.
|
| Hình ảnh cận cảnh phần đỉnh của tên lửa Starship của SpaceX, số hiệu đuôi Ship 37. Ảnh: Ars Technica. |
Bên cạnh đó, hàng chục ngàn viên gốm có hình dạng lục giác cũng có ý nghĩa kỹ thuật. Theo Space.com, cách sắp xếp này hạn chế hình thành những khe hở dài, thẳng giữa các tấm gạch, qua đó giảm nguy cơ khí nóng len vào bên dưới lớp bảo vệ.
Các tấm gốm được cố định trên thân tàu bằng cơ cấu giữ chuyên dụng, giúp chúng không dễ bong ra dưới tác động của rung động khi phóng và biến đổi nhiệt độ trong không gian.
Tuy nhiên, lớp bảo vệ này vẫn là một trong những thách thức kỹ thuật lớn nhất của chương trình Starship. Trong các chuyến bay thử nghiệm trước, SpaceX từng phát hiện tình trạng gạch gốm nứt, bong hoặc để khí nóng lọt qua các khe nối, gây hư hại lớp vật liệu bên dưới.
Ars Technica cho biết SpaceX đã bổ sung lớp bảo vệ dự phòng giữa gạch gốm và kết cấu thép, đồng thời cải tiến cơ cấu giữ cũng như thiết kế các tấm gạch. Trong chuyến bay thứ 15, công ty còn sử dụng camera gắn trên một số vệ tinh Starlink để ghi hình lớp bảo vệ nhiệt, hỗ trợ đánh giá tình trạng con tàu trước khi quyết định cho trở về Starbase.
Vì sao SpaceX chọn thép không gỉ?
Một điểm khác biệt trong thiết kế Starship là thân tàu được chế tạo chủ yếu từ thép không gỉ, thay vì nhôm hoặc vật liệu composite thường thấy ở nhiều phương tiện hàng không vũ trụ.
Thép nặng hơn nhôm, nhưng có nhiệt độ nóng chảy cao hơn và duy trì độ bền tốt hơn trong môi trường nhiệt độ khắc nghiệt. Đặc tính này tạo thêm một lớp an toàn cho Starship nếu gạch gốm bị hư hại trong quá trình tái nhập khí quyển.
| |
| Tàu vũ trụ SpaceX Starship 42 trở về từ quỹ đạo xuống bệ phóng trong chuyến bay thử nghiệm thứ 15 từ khu phức hợp phóng SpaceX tại Starbase, Texas (Mỹ) ngày 14/11. Ảnh: Reuters. |
Theo Ars Technica, lựa chọn thép cũng có lợi trong những điều kiện nhiệt độ thay đổi mạnh mà Starship phải trải qua. Con tàu sử dụng methane và oxy lỏng làm nhiên liệu, được lưu trữ ở nhiệt độ rất thấp, trước khi phải chịu sức nóng dữ dội khi trở về Trái Đất.
Dù vậy, thép không thể thay thế hệ thống bảo vệ nhiệt. Nếu lớp gạch gốm bị bong hoặc hư hại trên diện rộng, nhiệt lượng vẫn có thể làm suy yếu kết cấu. Vì thế, khả năng duy trì độ bền của lớp bảo vệ qua nhiều chuyến bay là điều kiện then chốt để SpaceX hiện thực hóa mục tiêu tái sử dụng Starship.
Cú lao xuống được kiểm soát như thế nào?
Bên cạnh vật liệu chịu nhiệt, thiết kế khí động học cũng đóng vai trò quan trọng. Starship được trang bị các cánh điều khiển có thể chuyển động độc lập, giúp điều chỉnh tư thế và lực cản khi con tàu hạ độ cao.
Trong quá trình tái nhập khí quyển, Starship duy trì tư thế gần như nằm ngang, để mặt bụng hướng về phía dòng khí. Cách tiếp cận này giúp tăng lực cản, giảm tốc độ và phân bổ nhiệt lên khu vực đã được trang bị lớp bảo vệ chuyên dụng.
Khi xuống độ cao phù hợp, con tàu chuyển sang tư thế thẳng đứng, khởi động lại động cơ Raptor để giảm tốc trước khi tiếp cận tháp phóng. Ngày 14/11, Starship hoàn thành thao tác này và được hai cánh tay cơ khí khổng lồ của hệ thống Mechazilla giữ lại tại Starbase.
Phương pháp này giúp SpaceX hướng tới loại bỏ nhu cầu trang bị chân đáp cồng kềnh, giảm khối lượng kết cấu và tạo điều kiện kiểm tra, bảo dưỡng phương tiện ngay tại bệ phóng.
|
Dù Starship được thu hồi thành công, SpaceX vẫn chưa hoàn thành mục tiêu tái sử dụng toàn bộ hệ thống tên lửa. Trong chuyến bay lần này, tầng đẩy Super Heavy không thể trở về tháp phóng như kế hoạch và phải chuyển hướng xuống Vịnh Mexico. Như vậy, công ty mới thu hồi thành công tầng trên của tên lửa, chưa thực hiện được cú bắt giữ đồng thời cả hai tầng.
Reuters nhận định hệ thống bảo vệ nhiệt vẫn cần tiếp tục cải tiến để giảm thời gian và công sức sửa chữa sau mỗi chuyến bay. Nếu phải thay thế quá nhiều tấm gạch gốm, lợi thế kinh tế của tên lửa tái sử dụng sẽ bị hạn chế.
Starship được Elon Musk kỳ vọng trở thành phương tiện chủ lực để mở rộng mạng lưới vệ tinh Starlink, vận chuyển hàng hóa và con người lên Mặt Trăng, xa hơn là phục vụ kế hoạch đưa con người đến sao Hỏa. NASA cũng lựa chọn Starship làm phương tiện đổ bộ Mặt Trăng có người lái trong chương trình Artemis.
Hiểu về vũ trụ qua những cuốn sách
Mục Thế giới giới thiệu các cuốn sách về vũ trụ như cuốn “Vũ trụ”, “Lược sử thời gian”, “Một đêm”. Đây là những cuốn sách cung cấp kiến thức về vũ trụ, khơi gợi cảm hứng khám phá khoảng không vô tận.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.