Bill Gates cảnh báo AI có thể gây thảm họa với 1 tỷ người

Tỷ phú Bill Gates. Ảnh: Bloomberg.

Trong cuộc phỏng vấn với chương trình Meet the Press phát sóng ngày 27/9 trên NBC, tỷ phú công nghệ Bill Gates đưa ra một trong những cảnh báo mạnh nhất của ông về trí tuệ nhân tạo (AI). Nhà đồng sáng lập Microsoft nói AI đủ mạnh để góp phần dẫn tới những sự kiện có thể gây ra những sự kiện khiến số người thiệt mạng lên tới 1 tỷ.

“AI chắc chắn đủ mạnh để dẫn tới những sự kiện có thể khiến, bạn biết đấy, 1 tỷ người thiệt mạng”, ông nói trong đoạn phỏng vấn được công bố trước khi chương trình đầy đủ phát sóng ngày 27/9, theo Bloomberg.

Nhưng con số gây chú ý này chỉ là một phần trong lập luận rộng hơn của vị tỷ phú. Điều ông đặc biệt lo ngại là những người có ý đồ xấu có thể sử dụng các công cụ AI ngày càng mạnh để gây thiệt hại ở quy mô trước đây khó thực hiện.

“Chưa từng có loại vũ khí nào mạnh như sự kết hợp giữa những người có ý đồ xấu với các công cụ AI mới nhất”, ông nói. Business Insider cho biết trong cuộc phỏng vấn, nhà đồng sáng lập Microsoft cũng ủng hộ việc tăng cường quản lý AI.

Ông cho rằng không thể để các công ty AI tự quyết định đâu là giới hạn an toàn. Cơ quan thực thi pháp luật và các nhà hoạch định chính sách cần tham gia xác định những biện pháp bảo vệ và cách thức giám sát công nghệ, với những yêu cầu mang tính bắt buộc. Đoạn phỏng vấn của NBC cũng cho hay ông nhấn mạnh “không ai nghĩ tự quản là đủ” đối với AI.

Những rủi ro đã ở gần hơn

Những lo ngại này không xuất hiện đột ngột. Trước đó, ngày 26/8, Bill Gates từng công bố một bài viết dài về những lựa chọn thế giới phải đưa ra trong giai đoạn AI phát triển nhanh chóng.

Trong các bài viết gần đây, nhà đồng sáng lập Microsoft tập trung vào ba nhóm rủi ro lớn: AI gây xáo trộn kinh tế và việc làm; công nghệ rơi vào tay những người có ý đồ xấu; và nguy cơ các hệ thống AI ngày càng tiên tiến có thể hoạt động không phù hợp với lợi ích của con người.

Trong đó, việc AI trao thêm khả năng cho những người có ý đồ xấu là nguy cơ ông đặc biệt chú ý trong ngắn hạn. Theo bài viết ngày 26/8 trên Gates Notes, ngay cả tội phạm có kỹ năng hạn chế cũng có thể sử dụng công nghệ để nhắm tới các cá nhân, doanh nghiệp...

Lừa đảo, thông tin sai lệch, nội dung giả mạo và hoạt động giám sát là những nguy cơ người bình thường có thể trực tiếp đối mặt. AI có thể giúp tạo văn bản, giọng nói hoặc hình ảnh giả nhanh hơn, với chi phí thấp hơn.

Bill Gates, tỷ phú đồng sáng lập Microsoft kiêm Chủ tịch Quỹ Gates, cảnh báo trí tuệ nhân tạo (AI) gây ra những mối đe dọa nghiêm trọng đối với việc làm và tính mạng con người. Ảnh: New York Times.

Trong một bài viết từ năm 2023, vị tỷ phú từng đưa ra ví dụ về một đoạn ghi âm giả mô phỏng giọng người thân, thông báo họ bị bắt cóc và yêu cầu chuyển tiền. Theo ông, giọng nói quen thuộc có thể gây tác động tâm lý mạnh hơn nhiều so với một email lừa đảo có cùng nội dung.

Nhưng mối lo không dừng ở những vụ lừa đảo nhằm vào từng cá nhân.

AI cũng có thể giúp người tấn công mạng tìm kiếm lỗ hổng phần mềm nhanh hơn. Cùng một khả năng có thể phục vụ cả hai phía: chuyên gia an ninh mạng dùng AI để phát hiện điểm yếu và sửa chữa, trong khi tội phạm có thể sử dụng công nghệ đó để tìm cách xâm nhập.

Theo bài viết ngày 26/8, các chuyên gia an ninh mạng mà ông trao đổi lo ngại bên tấn công đang có thêm những khả năng mới nhanh hơn tốc độ phía phòng thủ có thể khắc phục các điểm yếu. Nguồn lực cần thiết để tiến hành một cuộc tấn công cũng giảm đáng kể.

Hậu quả có thể nghiêm trọng hơn nếu mục tiêu không phải một chiếc máy tính hay tài khoản cá nhân mà là những hệ thống thiết yếu.

Ông đặc biệt nhắc tới bệnh viện, tổ chức tài chính, hệ thống cấp nước, lưới điện và các hệ thống quản lý phúc lợi công. Nếu những nơi này bị tấn công, người chịu ảnh hưởng cuối cùng có thể là bệnh nhân, khách hàng hoặc những người phụ thuộc vào các dịch vụ đó.

Một lĩnh vực khác khiến đồng sáng lập Microsoft lo ngại là sinh học. AI được kỳ vọng giúp các nhà khoa học phát triển thuốc và vaccine nhanh hơn, nhưng những khả năng hỗ trợ nghiên cứu này cũng có thể bị lợi dụng để tạo ra các tác nhân sinh học nguy hiểm.

Theo ông, đây là một trong những khó khăn lớn trong kiểm soát AI: những khả năng mang lại lợi ích và những khả năng có thể bị lợi dụng đôi khi rất khó tách rời. Một mô hình có thể tìm ra lỗ hổng phần mềm để kỹ sư sửa chữa cũng có thể giúp tội phạm khai thác chính điểm yếu đó.

Những nguy cơ này cũng không dừng lại trong phạm vi một doanh nghiệp hay một quốc gia. Tấn công mạng và các mối đe dọa sinh học có khả năng vượt qua biên giới, khiến việc kiểm soát trở nên phức tạp hơn.

Nhiều quốc gia đang tìm cách xây dựng sự đồng thuận toàn cầu về những rủi ro của AI và cách ứng phó chứ không chọn phương án dừng phát triển AI. Ảnh minh họa: Alamy.

Không thể chỉ để các công ty tự kiểm soát

Từ những nguy cơ trên, vị tỷ phú cho rằng việc các doanh nghiệp tự đặt ra quy tắc an toàn là chưa đủ.

“Cần có sự tham gia của cơ quan thực thi pháp luật và các chính trị gia trong cuộc thảo luận về những biện pháp bảo vệ cũng như cách thức giám sát”, ông nói trong cuộc phỏng vấn mới ngày 27/9. Những biện pháp này, theo ông, “phải là yêu cầu bắt buộc”.

Quan điểm này tiếp nối những gì ông đã đề cập trước đó. Thay vì để từng doanh nghiệp tự xác định giới hạn an toàn, ông cho rằng luật hiện hành cần được điều chỉnh, thậm chí bổ sung quy định mới để theo kịp sự phát triển của AI. Chính phủ cũng cần có đủ chuyên môn để hiểu công nghệ trước khi xây dựng chính sách quản lý.

Dù đưa ra những cảnh báo mạnh hơn, đồng sáng lập Microsoft không cho rằng giải pháp đơn giản là dừng phát triển AI.

Theo ông, việc giảm tốc từ một phía khó giải quyết vấn đề, bởi những người muốn sử dụng AI cho tấn công mạng hoặc các mục đích nguy hiểm sẽ không ngừng phát triển công cụ chỉ vì những bên khác chậm lại.

Vì vậy, các công cụ phát hiện, ngăn chặn và phòng vệ cũng phải phát triển đủ nhanh để theo kịp những khả năng mới của AI.

Ba năm sau khi mô tả rủi ro AI là “có thật nhưng có thể kiểm soát”, ông vẫn tin vào những lợi ích lớn của công nghệ. Nhưng cảnh báo lần này cũng rõ ràng hơn: AI càng mạnh, hậu quả sẽ càng lớn nếu sức mạnh đó rơi vào tay những người muốn gây hại.