|
|
Bill Gates cảnh báo AI có thể gây cú sốc lớn cho việc làm và xã hội. Ảnh: Reuters. |
Tỷ phú, nhà từ thiện Bill Gates cảnh báo AI có thể gây ra những xáo trộn sâu rộng đối với thị trường lao động và xã hội nếu được triển khai quá nhanh mà thiếu chiến lược ứng phó. Theo ông, doanh nghiệp đang chạy đua ứng dụng công nghệ nhưng chưa chuẩn bị đầy đủ cho những hệ quả có thể xuất hiện trên quy mô lớn.
“Ngay cả trong điều kiện thuận lợi nhất, quá trình chuyển sang kỷ nguyên AI vẫn sẽ là một trong những giai đoạn biến động nhất lịch sử loài người”, ông viết trong bài luận dài 12 trang đăng trên website cá nhân.
“Hiện tại, chúng ta hoàn toàn chưa sẵn sàng. Tôi chưa thấy dấu hiệu nào cho thấy các nhà lãnh đạo, chuyên gia hay cộng đồng đang chuẩn bị ở mức tương xứng với những thách thức phía trước”, ông nhận định.
Quan điểm mới của Gates thận trọng hơn đáng kể so với năm 2023, khi ông từng ví tiềm năng của AI với những bước ngoặt công nghệ như Internet và máy tính cá nhân.
Dù vẫn đánh giá cao khả năng AI thúc đẩy tiến bộ trong y tế, nông nghiệp và năng lượng, nhà đồng sáng lập Microsoft đặc biệt lưu ý nguy cơ quá trình chuyển đổi vượt khỏi khả năng kiểm soát của xã hội.
“Hoàn toàn chưa có kế hoạch nào để giảm thiểu cú sốc khi bước vào kỷ nguyên AI”, Gates viết, đồng thời kêu gọi chính phủ sớm xây dựng các chính sách quản lý phù hợp.
Đại diện Gates Ventures cho biết Gates quyết định lên tiếng vào thời điểm này bởi khoảng thời gian để chuẩn bị cho những thay đổi lớn đang ngày càng thu hẹp.
Trong bài luận, ông cho biết sẽ trực tiếp làm việc với các nhà lập pháp tại Washington, nhấn mạnh cần hành động trước khi thất nghiệp tăng mạnh, các cộng đồng dễ tổn thương chịu tác động và niềm tin của công chúng suy giảm.
 |
| Nhà đồng sáng lập Microsoft cho rằng AI có thể thay đổi hàng loạt ngành nghề chỉ trong một thập kỷ. Ảnh: Reuters. |
AI có thể đảo lộn thị trường lao động
Việc làm là một trong những mối quan tâm lớn nhất của Gates. Ông cho rằng lao động trình độ thấp và trung cấp có nguy cơ chịu ảnh hưởng sớm, trong khi các công việc đòi hỏi lao động chân tay cũng sẽ dần bị tác động khi công nghệ tiến bộ.
Điểm đáng chú ý nằm ở tốc độ thay đổi. Trong quá khứ, quá trình chuyển dịch từ nông nghiệp sang các công việc văn phòng diễn ra qua nhiều thế hệ. Với AI, những lĩnh vực như luật, chăm sóc khách hàng, lập trình và sản xuất có thể chứng kiến những thay đổi rõ rệt chỉ trong khoảng một thập kỷ.
Gates cho rằng khi AI đủ khả năng tạo ra sản phẩm chất lượng cao một cách ổn định, công nghệ này có thể tiến tới tự vận hành mà không cần con người giám sát thường xuyên. Động lực kinh tế cũng sẽ thúc đẩy doanh nghiệp thay thế một phần nhân lực bằng hệ thống tự động.
Ông cảnh báo tỷ lệ thất nghiệp tăng cao sẽ tạo thêm sức ép lên hệ thống an sinh xã hội. Dẫn lại tác động từng xảy ra tại những cộng đồng chịu ảnh hưởng nặng nề sau khi nhà máy đóng cửa, Gates cho rằng một cú sốc tương tự có thể lan rộng nếu cả lao động trí óc lẫn lao động chân tay cùng chịu sức ép từ AI.
Lo ngại AI làm suy yếu tư duy độc lập
Bên cạnh việc làm, Gates cảnh báo AI có thể tạo ra những rủi ro mới đối với an ninh và đời sống xã hội, từ các cuộc tấn công mạng nhằm vào lưới điện, bệnh viện, ngân hàng đến hoạt động lừa đảo và giám sát trên diện rộng.
Ông cũng lưu ý khả năng AI được sử dụng để vận hành các hệ thống vũ khí có sức sát thương mà không cần con người trực tiếp can thiệp vào từng quyết định.
Ở cấp độ xã hội, Gates đặc biệt quan tâm đến sự phổ biến của chatbot. Việc con người ngày càng phụ thuộc vào các công cụ trò chuyện tự động có thể tạo ra môi trường giao tiếp ít va chạm, thúc đẩy các “phòng vang” và ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý, đặc biệt ở trẻ em.
“Đây là thời điểm tồi tệ nhất để con người đánh mất tư duy phản biện”, Gates viết, cho rằng trong thời đại deepfake và thông tin sai lệch được cá nhân hóa, khả năng phân biệt thật - giả sẽ trở thành một kỹ năng thiết yếu.
 |
| Bill Gates nay cảnh báo công nghệ này có thể suy yếu tư duy phản biện và gây bất ổn xã hội. Ảnh: Reuters. |
Để giảm tác động của AI lên việc làm và nguồn thu ngân sách, Gates đề xuất đánh thuế một số hoạt động AI, trong đó có các token và bot, nhằm tạo nguồn lực cho an sinh xã hội và đào tạo lại người lao động.
Nguồn thu này cũng có thể bù đắp phần nào khoản thuế thu nhập cá nhân sụt giảm khi quy mô lực lượng lao động thu hẹp.
Gates đồng thời đề xuất chính phủ cân nhắc “khoanh vùng” một số công việc dành riêng cho con người, tương tự việc bảo vệ những khu vực không được phép khai thác thương mại. Những lĩnh vực khó đào tạo lại nhân lực hoặc đòi hỏi sự thấu cảm, chăm sóc trực tiếp giữa người với người có thể được ưu tiên.
Ông cũng kêu gọi các nước tăng cường phối hợp quốc tế về AI, đặc biệt giữa Mỹ và Trung Quốc, với mức độ hợp tác tương tự những nỗ lực toàn cầu trong kiểm soát vũ khí hạt nhân, bảo đảm an toàn hàng không và bảo vệ tầng ozone.
Dù cảnh báo về những hệ quả của AI, Gates vẫn cho rằng công nghệ này có thể tạo ra những bước tiến lớn trong y tế, nông nghiệp và giáo dục. Toàn bộ lợi nhuận từ các khoản đầu tư của ông sẽ được chuyển vào Quỹ Gates để tiếp tục ứng dụng AI nhằm thúc đẩy tiến bộ trong các lĩnh vực này.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.
