Khi tìm kiếm mô hình AI cho hệ thống của mình, Curacel, một công ty công nghệ về lĩnh vực bảo hiểm và tài chính tại Nigeria, không chỉ hướng tới các nhà cung cấp phương Tây.
Theo SCMP, doanh nghiệp này đã đưa GLM-5.3, mô hình do Zhipu AI của Trung Quốc phát triển, vào danh mục các hệ thống AI đang sử dụng, bên cạnh những mô hình từ các nhà cung cấp khác.
Curacel cung cấp hạ tầng AI để xử lý yêu cầu bồi thường và phát hiện gian lận cho các công ty bảo hiểm, công ty tài chính - fintech tại châu Phi. CEO Henry Mascot cho biết các mô hình Trung Quốc mang lại kết quả tương đương với một số hệ thống phương Tây trong những tác vụ có khối lượng lớn như lập trình, trích xuất dữ liệu, phân loại và chăm sóc khách hàng, nhưng chi phí thấp hơn.
“Các mô hình Trung Quốc hàng đầu đã thu hẹp đáng kể khoảng cách về hiệu năng”, Mascot nói.
Thay vì phụ thuộc vào một mô hình duy nhất, Curacel sử dụng nhiều hệ thống và lựa chọn mô hình phù hợp với từng công việc. Cách làm này cho phép công ty cân bằng giữa chất lượng, chi phí và khả năng triển khai.
Xu hướng tương tự đang xuất hiện ở nhiều nơi tại châu Phi, khi DeepSeek, Qwen của Alibaba và Kimi của Moonshot AI ngày càng được các nhà phát triển sử dụng.
Theo Foreign Policy, các nhà phát triển châu Phi đặc biệt quan tâm tới những mô hình có trọng số mở, cho phép tải về, tùy chỉnh và vận hành trên hạ tầng riêng. Điều này giúp các nhóm công nghệ có nguồn lực hạn chế giảm chi phí xây dựng sản phẩm AI.
 |
| Công ty Curacel có trụ sở tại Nigeria đang sử dụng cả mô hình trí tuệ nhân tạo của Trung Quốc và phương Tây, lựa chọn chúng dựa trên nhiệm vụ, chi phí và hiệu suất. Ảnh: Curacel. |
AI phải “nói” được ngôn ngữ châu Phi
Một trong những lợi thế đáng chú ý của các mô hình Trung Quốc là khả năng được điều chỉnh cho những nhu cầu rất đặc thù.
Tại Uganda, nhà khoa học dữ liệu Ernest Mwebaze đã phát triển Sunflower, mô hình AI có thể xử lý 31 ngôn ngữ địa phương, trong đó có những ngôn ngữ ít được các hệ thống AI lớn hỗ trợ. Nhóm của ông xây dựng Sunflower trên nền Qwen3 của Alibaba.
Đây không phải trường hợp cá biệt. Các nhà phát triển châu Phi ngày càng sử dụng Qwen, DeepSeek và Kimi để xây dựng những ứng dụng AI phù hợp với ngôn ngữ bản địa. Lục địa này có khoảng 1.500-3.000 ngôn ngữ, trong đó Hausa và Swahili có hàng chục triệu người sử dụng.
Điều này tạo ra một lợi thế quan trọng. Với nhiều doanh nghiệp châu Phi, điều họ quan tâm không đơn giản là mô hình nào có điểm số cao nhất trên các bài kiểm thử quốc tế, mà là mô hình nào có thể xử lý tốt dữ liệu, ngôn ngữ và quy trình kinh doanh thực tế với chi phí phù hợp.
Tại Bờ Biển Ngà, fintech Djamo cũng áp dụng cách tiếp cận tương tự. Công ty có thể sử dụng một mô hình nhẹ cho những tác vụ đơn giản như xử lý yêu cầu khách hàng, trong khi dành các mô hình mạnh hơn cho những công việc phức tạp như viết hoặc kiểm tra mã.
“Câu hỏi không còn đơn giản là mô hình nào mạnh nhất, mà là mô hình nào cung cấp năng lực cần thiết với mức giá hợp lý về mặt thương mại”, Michael Michie, đồng sáng lập công ty tư vấn AI EverseTech tại Nairobi, nói.
Sự lựa chọn này cũng được hỗ trợ bởi tốc độ phát triển nhanh của các mô hình Trung Quốc. Reuters đưa tin Alibaba hồi đầu tháng 8 ra mắt Qwen3.8-Max, mô hình có 2.400 tỷ tham số, trong khi DeepSeek giới thiệu V4-Flash với chi phí sử dụng rất thấp. Những bước tiến này đang khiến các mô hình có trọng số mở trở nên hấp dẫn hơn đối với doanh nghiệp muốn kiểm soát chi phí và tùy chỉnh hệ thống.
Mô hình mở nhưng hạ tầng vẫn là bài toán lớn
Khả năng tải và tự vận hành mô hình cũng đặc biệt đáng chú ý đối với ngân hàng và fintech.
Bernard Momanyi Nyagaka, đồng sáng lập Sanifu AI, cho rằng mô hình có trọng số mở cho phép doanh nghiệp tự lưu trữ và tinh chỉnh hệ thống, đồng thời giữ dữ liệu nhạy cảm như hồ sơ ngân hàng và giấy tờ xác minh khách hàng trong hạ tầng của mình.
Đây là vấn đề quan trọng tại một thị trường mà nhu cầu số hóa đang tăng nhanh nhưng hạ tầng điện toán vẫn chưa đồng đều.
 |
| Moonshot AI quảng bá mô hình Kimi K3 tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới ở Thượng Hải vào tháng 7. Ảnh: Reuters. |
Một báo cáo của Al Jazeera hồi tháng 6 cho thấy AI tại châu Phi đang phát triển nhanh, song các trung tâm dữ liệu, điện năng và hạ tầng điện toán vẫn là những điểm nghẽn lớn. Vì vậy, lựa chọn một mô hình mở chưa đồng nghĩa doanh nghiệp có thể hoàn toàn tự chủ; họ vẫn cần chip, máy chủ, điện toán đám mây và nhân lực kỹ thuật để vận hành.
Các công ty Trung Quốc đang tham gia vào cả lớp hạ tầng này. Huawei Cloud đã mở dịch vụ MaaS tại Nam Phi và nhiều thị trường khác, cho phép doanh nghiệp tiếp cận các mô hình như DeepSeek, Qwen và GLM thông qua nền tảng đám mây.
Huawei cũng đang hợp tác với MTN, một trong những tập đoàn viễn thông lớn nhất châu Phi, trong các dự án liên quan đến mạng lưới thông minh, AI và hạ tầng số.
Một số ứng dụng đã bắt đầu đi vào những lĩnh vực rất thực tế. Theo Tân Hoa Xã, tại Ethiopia, nền tảng phát triển với công nghệ Trung Quốc được sử dụng để hỗ trợ cảnh báo hạn hán và lũ quét; tại nhiều khu vực khác, AI và các công nghệ số đang được kết hợp với viễn thông, nông nghiệp và y tế.
Tuy nhiên, các doanh nghiệp châu Phi cũng được cảnh báo không nên đánh đổi sự linh hoạt dài hạn lấy chi phí thấp trước mắt.
Michie cho rằng doanh nghiệp cần xem xét khả năng chuyển dữ liệu, điều khoản chấm dứt hợp đồng và quyền sở hữu dữ liệu trước khi lựa chọn nhà cung cấp. Nếu toàn bộ hệ thống được xây dựng xoay quanh một mô hình duy nhất, việc chuyển sang nền tảng khác sau vài năm có thể rất tốn kém.
Curacel giải quyết vấn đề này bằng cách xây dựng một “cổng mô hình”, cho phép hệ thống chuyển tác vụ giữa các mô hình Trung Quốc, Mỹ, châu Âu hoặc những mô hình được doanh nghiệp tự vận hành. Nhờ vậy, việc thay đổi mô hình chỉ là thay đổi cách định tuyến tác vụ thay vì phải xây dựng lại toàn bộ sản phẩm.
Tổng thể, đối với nhiều doanh nghiệp, việc sử dụng AI của nhà sản xuất nào trước hết là bài toán về giá, hiệu năng và khả năng thích ứng với thị trường địa phương.
“Các công ty châu Phi là những khách hàng thực sự. Họ sẽ chọn công nghệ giải quyết được vấn đề với mức giá phù hợp, bất kể công nghệ đó được phát triển ở đâu”, Mascot nói.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.
