Tại Thế vận hội Robot Hình người Thế giới ở Bắc Kinh ngày 22/8, Tiangong Ultra hoàn thành 100 m trong 9,39 giây ở vòng loại, vượt qua kỷ lục 9,58 giây do huyền thoại điền kinh Jamaica Usain Bolt thiết lập năm 2009. Robot này do Trung tâm Đổi mới Robot hình người Bắc Kinh phát triển.
Một robot khác là Lightning, do hãng smartphone Honor phát triển, cũng chạy nhanh hơn Bolt với thành tích 9,47 giây trong vòng thi. Trước đó, Lightning thậm chí đạt 9,32 giây trong một buổi chạy thử, với vận tốc tối đa 14,5 m/giây.
Những con số này cho thấy tốc độ tiến bộ đáng kể của robot hình người Trung Quốc. Năm ngoái, Tiangong Ultra giành chiến thắng ở nội dung 100 m với thời gian 21,5 giây, hơn gấp đôi thành tích năm nay.
Tuy nhiên, màn trình diễn cũng cho thấy khoảng cách giữa việc có thể làm được một điều và có thể làm điều đó một cách đáng tin cậy trong thế giới thực.
Sau khi về đích, Tiangong Ultra loạng choạng lao về phía đường biên, buộc khán giả phải tránh sang một bên. Lightning đổ gục và được đưa khỏi sân bằng cáng. Cả hai robot đều phải lao vào những tấm đệm dày đặt phía sau vạch đích để giảm tốc.
Đó là một hình ảnh khá điển hình cho giai đoạn hiện tại của ngành robot hình người: phần cứng tiến bộ với tốc độ đáng kinh ngạc, nhưng khả năng kiểm soát, thích ứng và xử lý những tình huống không được dự đoán trước vẫn còn là thách thức.
Khoảng cách từ chạy nhanh đến làm việc như con người
Thế vận hội Robot Hình người Thế giới năm nay có 51 nội dung, gồm 30 môn thể thao và 21 bài thi mô phỏng công việc trong nhà máy, nhà hàng, văn phòng và các tình huống khẩn cấp. Hơn 40% nội dung yêu cầu robot hoạt động hoàn toàn tự động, theo Huawei, đối tác công nghệ của giải.
Robot thi đấu ở nhiều nội dung như bóng đá, tennis, kéo co, cử tạ, sạc xe điện, phục vụ nhà hàng, xử lý sự cố và lắp ráp công nghiệp. Một bài thi yêu cầu robot kết nối dây điện, qua đó kiểm tra khả năng nhận diện vật thể, căn chỉnh cơ khí và kiểm soát lực.
Đây mới là những bài kiểm tra có ý nghĩa đối với tương lai thương mại của robot hình người.
Một sợi dây đặt lệch góc, kiện hàng bất ngờ dịch chuyển hay vật thể nằm ngoài tầm với có thể khiến một nhiệm vụ đơn giản trở nên khó khăn. Robot phải nhận diện tình huống, điều chỉnh vị trí tay và cơ thể, tác động một lực vừa đủ, đồng thời tự phục hồi sau sai sót mà không cần con người can thiệp.
Yu Chao, CEO Lumos Robotics, cho rằng các cuộc thi có thể giúp ngành cải thiện phần cứng và giới thiệu công nghệ, nhưng giá trị lâu dài phải được chứng minh trong môi trường thực tế.
“Chỉ khi có thể làm việc trong những tình huống thực tế đó, robot mới tạo ra giá trị thực sự. Chạy và nhảy đơn thuần không giúp nâng cao hiệu suất”, ông nói.
 |
| Robot hình người xử lý các công việc đóng gói trong nhà máy tại Hội nghị Robot thế giới. Ảnh: Reuters. |
Quan điểm này cũng xuất hiện tại Hội nghị Robot thế giới, diễn ra ở Bắc Kinh trong cùng tuần. Hơn 300 đơn vị trưng bày hàng loạt robot có thể chơi nhạc, đấm bốc, điều phối giao thông, pha trà sữa, trộn cocktail hay xếp hàng hóa trong nhà kho mô phỏng.
Những màn trình diễn tạo ra sức hút lớn, nhưng người trong ngành ngày càng đặt câu hỏi khác: Khi nào robot có thể thực sự làm việc và tạo ra giá trị kinh tế?
Câu hỏi này đặc biệt quan trọng với Trung Quốc, nơi robot hình người đã được xác định là một ngành công nghiệp chiến lược.
Chờ đợi “khoảnh khắc ChatGPT”
Các nhà hoạch định chính sách và doanh nghiệp Trung Quốc kỳ vọng sự kết hợp giữa AI và phần cứng sẽ thúc đẩy robot hình người trong sản xuất, logistics và dịch vụ. Lợi thế lớn của Trung Quốc là nền tảng sản xuất quy mô lớn, cùng hệ sinh thái doanh nghiệp trải dài từ ôtô, điện tử đến các startup robot chuyên biệt.
Quy mô của ngành đang tăng nhanh. Thế vận hội Robot Hình người Thế giới năm nay quy tụ 2.056 robot thuộc 666 đội đến từ 16 quốc gia và 6 châu lục, tăng mạnh so với 280 đội tại kỳ đầu tiên.
Thị trường cũng đang thu hút dòng vốn lớn. Unitree, một trong những nhà sản xuất robot hình người nổi tiếng nhất Trung Quốc, chứng kiến cổ phiếu tăng hơn 5 lần trong phiên giao dịch đầu tiên tại Thượng Hải hôm 19/8, đưa vốn hóa doanh nghiệp lên khoảng 50 tỷ USD.
Morgan Stanley dự báo Trung Quốc có thể xuất xưởng khoảng 50.000 robot hình người trong năm nay. Con số này cho thấy thị trường đang chuyển từ giai đoạn nghiên cứu và trình diễn sang giai đoạn tìm kiếm các ứng dụng thương mại thực tế.
 |
Một robot hình người bị cháy sau khi hoàn thành cuộc đua sơ loại nhóm cỡ lớn 100m, trong Thế vận hội Robot Hình người Thế giới lần thứ 2. Ảnh: Reuters. |
Dù vậy, số lượng robot được triển khai trong các nhà máy và lĩnh vực dịch vụ vẫn còn hạn chế. Nhiều robot hiện được sử dụng cho nghiên cứu, giải trí hoặc thu thập dữ liệu thay vì trực tiếp tạo ra năng suất.
Chi phí cũng là một rào cản. Một robot hình người hiện có thể có giá hàng trăm nghìn nhân dân tệ, khiến doanh nghiệp phải cân nhắc liệu robot có thực sự tạo ra hiệu quả cao hơn lao động con người hay không. Reuters cũng lưu ý ngành đang chuyển trọng tâm từ những màn trình diễn bắt mắt sang năng suất, khả năng tự chủ và lợi tức đầu tư.
Một trong những vấn đề lớn nhất không nằm ở cơ bắp, động cơ hay khả năng giữ thăng bằng, mà ở “bộ não” của robot.
Wang Xingxing, nhà sáng lập Unitree, cho rằng ngành robot hình người vẫn đang chờ “khoảnh khắc ChatGPT” - thời điểm robot có đủ trí thông minh để được đưa vào một môi trường hoàn toàn xa lạ và tự chủ thực hiện phần lớn nhiệm vụ.
Ông dự đoán bước ngoặt này có thể xuất hiện trong 2-3 năm tới ở kịch bản lạc quan, hoặc 5-10 năm nếu tiến độ chậm hơn. Một số nhà sáng lập robot khác thậm chí cho rằng bước ngoặt có thể đến sớm hơn, trong vòng 2 năm.
Để đạt được điều đó, robot cần nhiều dữ liệu hơn. Con người có thể thu thập dữ liệu bằng cách đeo cảm biến và thực hiện các thao tác. Robot cũng có thể tự tạo dữ liệu thông qua quá trình thực hiện nhiệm vụ hoặc sử dụng phần mềm mô phỏng, Financial Times phân tích.
Nhưng mỗi phương pháp đều có hạn chế. Thu thập dữ liệu bằng con người tốn kém, trong khi dữ liệu mô phỏng có thể không phản ánh đầy đủ những bất ngờ của thế giới vật lý.
 |
| CEO của Unitree cho biết robot hình người đang sẵn sàng cho "khoảnh khắc ChatGPT" tại Hội nghị Robot Thế giới 2026 ngày 20/8. Ảnh: Reuters. |
Sheng Zhong, Trưởng bộ phận nghiên cứu công nghiệp Trung Quốc tại Morgan Stanley, cho rằng robot hiện chưa có khả năng hiểu toàn diện thế giới vật lý do thiếu dữ liệu huấn luyện.
Corey Chan, chuyên gia phân tích tại HSBC Qianhai, cho biết các công ty tiên tiến hiện vận hành những mô hình có khoảng 4-7 tỷ tham số. Để robot có thể thực hiện tốt nhiều nhiệm vụ mang tính khái quát, quy mô mô hình có thể phải tăng lên hàng trăm tỷ tham số.
Nói cách khác, chạy nhanh hơn Usain Bolt có thể là một cột mốc ấn tượng về phần cứng. Nhưng để robot thực sự trở thành “người lao động” đa năng, chúng cần một bước tiến lớn hơn về AI.
Cuộc đua sẽ không được quyết định ở đường chạy
Sự tương phản giữa hai phần của Thế vận hội Robot Hình người Thế giới ở Bắc Kinh năm nay có thể phản ánh khá rõ hướng đi của ngành.
Trên đường chạy, robot đã có thể vượt qua những thành tích từng được xem là đỉnh cao của con người. Lightning thậm chí hoàn thành bán marathon hình người trong 50 phút 26 giây, trong khi một robot khác cùng mẫu với nhà vô địch 100 m hoàn thành 400 m trong 39,7 giây, nhanh hơn kỷ lục thế giới 43,03 giây của Wayde van Niekerk.
Nhưng trong nhà máy, một thao tác đơn giản như cắm dây đúng vị trí lại có thể là bài toán khó hơn nhiều.
Đó là lý do các doanh nghiệp đang chuyển sự chú ý từ việc robot có thể chạy, nhảy hay nhào lộn tốt đến mức nào sang việc chúng có thể giúp con người làm việc hiệu quả hơn ra sao.
Poe Zhao, một chuyên gia phân tích độc lập tham dự World Robot Conference, cho rằng năm tới nhiều khả năng sẽ tập trung vào những robot được triển khai có trả phí trên sàn nhà máy, thay vì cuộc cạnh tranh xem doanh nghiệp nào có robot hình người đẹp mắt nhất.
Rinat Mirzaitov, nhà sáng lập Humanoid Analytics, cũng cho rằng ngành robot hình người sẽ tiến bộ từng bước. Robot có thể sẽ lần lượt làm chủ từng nhiệm vụ cụ thể thay vì bất ngờ đạt tới một “khoảnh khắc kỳ diệu” có thể thay đổi toàn bộ ngành.
Những cuốn sách để hiểu về Trung Quốc
Mục Thế giới giới thiệu tới độc giả các cuốn sách nên đọc để hiểu thêm về Trung Quốc - một trong những cường quốc châu Á và đối tác hàng đầu của Việt Nam trên nhiều lĩnh vực.
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
