 |
Khai mạc ngày 19/8 tại Bắc Kinh, Triển lãm Robot Thế giới 2026 quy tụ hơn 300 đơn vị tham gia cùng khoảng 150 sản phẩm mới chào sàn, cho thấy sự sôi động của ngành robot hình người tại Trung Quốc. Khả năng di chuyển, vận hành linh hoạt cùng tinh thần linh hoạt trong ứng dụng thực tế giúp các doanh nghiệp nước này từng bước khẳng định lợi thế nhờ hệ sinh thái sản xuất nội địa rộng lớn.
Theo ước tính của Morgan Stanley, lĩnh vực này có thể chạm mốc giá trị 5.000 tỷ USD vào năm 2050, đồng thời trở thành một trong những điểm tựa chiến lược trong cục diện cạnh tranh công nghệ giữa Mỹ và Trung Quốc, theo Bloomberg.
Teddy Haggerty biết rõ mình đang đối đầu với ai khi quyết định sản xuất robot hình người tại Mỹ. Từ năm 2022, Haggerty là nhà phân phối chính của Unitree Robotics tại Bắc Mỹ, qua đó chứng kiến khoảng cách ngày càng lớn giữa hai bên. Trung Quốc có nhà máy, chuỗi cung ứng và mức giá mà các nhà sản xuất Mỹ vẫn khó bắt kịp.
“Ở Trung Quốc, những thứ này gần như đang đi lại trên đường phố. Họ có kinh nghiệm hơn chúng tôi rất nhiều”, ông nói.
Giờ đây, trong một nhà kho ở ngoại ô Long Island, Haggerty đang cố xây dựng thứ mà ông hiểu rõ là Mỹ còn thiếu - một robot hình người được sản xuất hoàn toàn tại Mỹ.
Câu chuyện của Haggerty phản chiếu một xu hướng lớn hơn. Sau AI và chất bán dẫn, robot hình người đang trở thành lĩnh vực công nghệ trọng điểm tiếp theo giữa Mỹ và Trung Quốc, khi sự cạnh tranh không chỉ nằm ở việc tạo ra một cỗ máy biết đi mà còn ở khả năng đưa nó vào thế giới thực đủ nhanh, đủ rẻ và đủ nhiều.
  |
Ông Haggerty dự định lắp ráp các robot hình người tại Mỹ. Ảnh: NYT. |
Lợi thế từ ngành xe điện
Ngành robot Trung Quốc phát triển mạnh nhờ nguồn lực đầu tư lớn và hưởng lợi từ hệ sinh thái công nghiệp xe điện sẵn có. Trong khi đó, ngành robot hình người Mỹ vẫn đang ở giai đoạn sơ khai.
Các chuyên gia ước tính những doanh nghiệp hàng đầu của Mỹ chỉ sản xuất vài trăm robot trong năm ngoái. Phần lớn số máy này vẫn được đưa vào các chương trình thử nghiệm tại nhà máy và kho hàng thay vì bán đại trà.
Ở Trung Quốc, Unitree và Agibot đã sản xuất tổng cộng khoảng 10.000 robot.
Ngay cả Optimus, robot hình người được tỷ phú Elon Musk kỳ vọng có thể trở thành “sản phẩm lớn nhất từ trước đến nay”, cũng vẫn phụ thuộc đáng kể vào các linh kiện sản xuất tại Trung Quốc.
Chênh lệch về giá càng cho thấy lợi thế của Trung Quốc. Sản phẩm chủ lực của Unitree có giá dưới 14.000 USD. Haggerty cho biết sau khi đưa robot Unitree tới một triển lãm thương mại ở Las Vegas năm ngoái, ông liên tục nhận được đề nghị từ các công ty như Amazon và OpenAI muốn thử nghiệm robot thế hệ mới này. Nhu cầu thậm chí vượt quá số lượng máy ông có thể nhập khẩu.
Theo New York Times, các nhà sáng lập startup và nhà đầu tư cho rằng gần như không thể xây dựng những nhà máy tại Mỹ có khả năng cạnh tranh về chi phí với chuỗi cung ứng của Trung Quốc. Nhân công Mỹ đắt hơn, trong khi nhiều nguyên liệu quan trọng, từ lithium trong pin đến nhôm dùng làm khung robot, vẫn phải nhập từ Trung Quốc.
Sự thống trị của Trung Quốc trong hệ sinh thái sản xuất robot hình người gắn chặt với ngành xe điện. Trung Quốc đã trở thành nước xuất khẩu xe điện lớn nhất thế giới nhờ mạng lưới cung ứng nội địa quy mô lớn, từ pin đến nhiều linh kiện quan trọng.
 |
| Robot hình người tập luyện để thực hiện các thao tác trong đời sống. Ảnh: NYT. |
Nhiều doanh nghiệp cung cấp linh kiện cho xe điện hiện cũng chuyển sang phục vụ ngành robot.
“Ở Trung Quốc, nếu cần một linh kiện, bạn có thể lấy ngay. Tại Mỹ, có khi phải mất vài ngày”, Brad Porter, CEO công ty robot Cobot tại California, nói.
Dẫu vậy, tính hữu dụng thực tế của dạng robot này vẫn là vấn đề gây tranh luận. Ngay cả các lãnh đạo ngành robot cũng thừa nhận con người hiện vẫn làm việc hiệu quả hơn nhiều, đặc biệt trong những môi trường liên tục thay đổi và đòi hỏi khả năng ra quyết định phức tạp.
Trung Quốc có thể đang dẫn trước về sản xuất robot hình người, nhưng chưa doanh nghiệp nào chứng minh được một ứng dụng thực sự mang tính đột phá.
Những màn robot Unitree nhảy múa đồng bộ trên truyền hình Trung Quốc hay tại Super Bowl từng thu hút sự chú ý trên toàn cầu. Nhưng phần lớn các màn trình diễn này được lập trình trước. Phát triển một robot có thể tự đưa ra quyết định, xử lý tình huống bất ngờ và thích nghi với môi trường liên tục biến đổi vẫn là bài toán khó.
Mỹ muốn thắng bằng “bộ não” của robot
Chính vì vậy, Mỹ và các thị trường khác đi tìm những hướng đi mới. Thay vì tập trung trước hết vào sản xuất hàng loạt, các startup Mỹ đổ nguồn lực vào trí tuệ nhân tạo, khả năng điều khiển và những mô hình giúp robot hiểu rồi phản ứng với thế giới xung quanh.
Apptronik là một ví dụ. Startup có trụ sở tại Texas đã huy động tổng cộng khoảng 935 triệu USD, với sự tham gia của Google, Mercedes-Benz và B Capital, theo Reuters. Robot hình người Apollo của công ty đang được phát triển cho các công việc trong nhà máy và kho hàng.
Công ty này cũng hợp tác với Google DeepMind để tích hợp các mô hình AI Gemini vào Apollo.
 |
| Robot Apollo của Apptronik. Ảnh: Reuters. |
Điểm khác biệt nằm ở cách Mỹ nhìn nhận robot. Thay vì chỉ coi đây là một thiết bị cơ khí, các startup muốn biến robot thành một nền tảng AI có khả năng học hỏi trong quá trình làm việc.
Trong môi trường nhà máy, mỗi lần Apollo thực hiện một thao tác, dữ liệu thu được có thể được sử dụng để cải thiện khả năng nhận diện, lập kế hoạch và điều khiển, Business Insider cho biết. Khi robot hoạt động càng nhiều, hệ thống AI càng có cơ hội được huấn luyện từ những tình huống thực tế. Đây là lợi thế mà các công ty Mỹ kỳ vọng có thể giúp họ thu hẹp khoảng cách với Trung Quốc.
Google cũng đang đặt cược vào hướng tiếp cận này. Năm 2025, tập đoàn giới thiệu Gemini Robotics, mô hình AI được thiết kế để giúp robot thực hiện các hành động trong thế giới vật lý, đồng thời phát triển Gemini Robotics-ER nhằm tăng khả năng nhận thức không gian và suy luận.
Bên cạnh đó, Mỹ còn sở hữu lợi thế về khả năng huy động nguồn vốn khổng lồ cho các startup.
 |
| Robot hình người trình diễn các ứng dụng công nghiệp tại Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới ngày 16/7. Ảnh: Bloomberg. |
Figure AI, Apptronik, Agility Robotics cùng nhiều doanh nghiệp khác đang xây dựng hệ sinh thái robot hình người với nguồn vốn lên tới hàng trăm triệu USD. Figure AI đặc biệt thu hút sự chú ý nhờ tham vọng phát triển robot đa năng, trước mắt hoạt động trong nhà máy và sau đó mở rộng sang những môi trường phức tạp hơn.
Nguồn vốn này cho phép các công ty Mỹ theo đuổi một bài toán tốn kém và phức tạp: phát triển đồng thời phần cứng, phần mềm, mô hình AI và hệ thống dữ liệu.
Các thị trường khác cũng vào cuộc
Không chỉ Mỹ và Trung Quốc, nhiều nền kinh tế khác cũng đang tìm vị trí trong thị trường robot thế hệ mới này.
Nhật Bản có nền tảng lâu năm về robot hình người, với Honda, Toyota và các phòng thí nghiệm đại học đã theo đuổi lĩnh vực này nhiều thập niên. Tại Humanoids Summit Tokyo hồi tháng 5, các doanh nghiệp Nhật tiếp tục trình diễn những robot có khả năng vận động chính xác và thao tác với vật thể nhỏ.
Tuy nhiên, khoảng cách với Trung Quốc ngày càng rõ. Các startup như Booster Robotics và LimX Dynamics nổi bật với robot giá cạnh tranh, hướng tới sản xuất quy mô lớn.
 |
| Robot Nhật Bản thực hiện các thao tác chăm sóc sức khỏe. Ảnh: Reuters. |
Chuyên gia từng mô tả tình trạng này bằng khái niệm “hội chứng Galápagos”, chỉ việc công nghệ phát triển rất tiên tiến nhưng chủ yếu phục vụ thị trường nội địa, khó vươn ra thị trường toàn cầu.
Dù vậy, Nhật Bản vẫn có những lợi thế khó bỏ qua. Nền công nghiệp robot lâu đời, thế mạnh về cơ khí chính xác, ngành ôtô phát triển và mức độ phổ biến của tự động hóa tạo cho nước này một nền tảng thuận lợi để bước vào thế hệ robot tiếp theo.
Trong khi đó, châu Âu cũng đang tăng tốc. Neura Robotics, startup Đức, huy động 1,4 tỷ USD hồi tháng 6, nâng định giá lên khoảng 7 tỷ USD, với sự tham gia của Qualcomm, Amazon, Nvidia, Bosch, Schaeffler và Ngân hàng Đầu tư châu Âu.
Neura đặt mục tiêu nâng sản lượng từ khoảng 6.000 robot trong năm nay lên hàng chục nghìn chiếc vào năm tới và hướng tới hàng triệu robot vào năm 2030, theo Financial Times. Công ty đồng thời phát triển nền tảng AI Neuraverse và các môi trường huấn luyện kỹ thuật số, thực tế, giúp robot học nhiệm vụ từ dữ liệu chuyển động của con người.
Chiến lược này cho thấy châu Âu muốn kết hợp năng lực chế tạo công nghiệp của Đức với AI để tạo lợi thế riêng.
Hàn Quốc lại dựa vào thế mạnh của các tập đoàn công nghiệp và mạng lưới nhà máy tự động hóa cao. Hyundai Motor Group sở hữu Boston Dynamics, nhà phát triển robot Atlas, mở ra khả năng đưa robot hình người trực tiếp vào các dây chuyền sản xuất ôtô, JoongAng Daily cho biết.
Đây cũng có thể là con đường thực tế nhất để thị trường mở rộng. Robot không nhất thiết phải sớm trở thành “người giúp việc” trong mỗi gia đình. Chỉ cần đảm nhận tốt những công việc lặp lại, nguy hiểm hoặc thiếu nhân lực trong nhà máy, một thị trường thương mại quy mô lớn đã có thể hình thành.
Những cuốn sách để hiểu về Trung Quốc
Mục Thế giới giới thiệu tới độc giả các cuốn sách nên đọc để hiểu thêm về Trung Quốc - một trong những cường quốc châu Á và đối tác hàng đầu của Việt Nam trên nhiều lĩnh vực.
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
