15h ngày 27/10, Bộ Y tế tổ chức họp báo cung cấp thông tin về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Họp báo được tổ chức khi các quy định về hiến, ghép tạng ở người dưới 18 tuổi, cùng đề xuất lấy ý kiến trẻ từ 7 tuổi về việc hiến tạng, đang gây nhiều tranh luận. Không chỉ dừng ở câu hỏi quy định có phù hợp hay không, các ý kiến còn đề cập đến nhận thức của trẻ, mức độ tự nguyện và cách để tiếng nói của trẻ em thực sự được lắng nghe khi xây dựng chính sách.
Sự kiện có sự tham dự của Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, thành viên ban soạn thảo dự luật, đại biểu Quốc hội, thành viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), lãnh đạo Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, Bệnh viện Nhi Trung ương, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM…
Nhu cầu ghép tạng ở trẻ em còn lớn
Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động ghép tạng tại Việt Nam.
Từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép, cứu sống và cải thiện chất lượng cuộc sống cho nhiều người bệnh, trong đó có trẻ em.
"Tuy nhiên, sau 20 năm thực hiện, luật đã bộc lộ những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu điều trị và sự phát triển của y học", ông Hà nói.
Thứ trưởng Bộ Y tế cho biết pháp luật hiện hành chưa cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể, đồng thời chưa có cơ chế phù hợp cho một số trường hợp hiến mô tái sinh.
 |
| Bộ Y tế tổ chức Họp báo cung cấp thông tin cho báo chí về dự án Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) chiều 27/10. |
Trong khi đó, nhu cầu ghép tạng ở trẻ em vẫn lớn. Ước tính mỗi năm, nhóm bệnh nhân này cần khoảng 55 ca ghép gan, 60 ca ghép thận; khoảng 200 bệnh nhi đang chờ ghép gan. Nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu cũng vượt xa khả năng đáp ứng hiện nay.
Với một số bệnh như bạch cầu cấp, suy tủy xương, thalassemia và rối loạn miễn dịch bẩm sinh, ghép tế bào gốc tạo máu có thể là cơ hội điều trị mang tính quyết định.
Trên cơ sở tham khảo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới và kinh nghiệm quốc tế, dự thảo luật thiết kế các điều kiện chặt chẽ, đặt quyền và lợi ích của người dưới 18 tuổi lên hàng đầu.
Theo đó, dự thảo cấm lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống, chỉ xem xét cho phép hiến mô tái sinh, như tế bào gốc tạo máu, trong những trường hợp giới hạn.
 |
| Người mẹ 27 tuổi hiến một phần gan cứu con trai ruột mắc bệnh teo đường mật bẩm sinh. Ảnh minh họa: Duy Hiệu. |
Nội dung về hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi trong dự thảo Luật
Dự thảo Luật quy định cấm hành vi lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống; chỉ được lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi sau khi chết đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết và được cha mẹ/người giám hộ đồng ý.
- Hiến mô ở người dưới 18 tuổi khi còn sống: Chỉ được hiến mô tái sinh (tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.
- Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến cho người là thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.
- Bảo đảm các điều kiện: Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ.
- Được hiến mô thuộc bộ phận cơ thể không tiếp tục sử dụng được cho chính người đó khi có sự đồng ý của cả người đó và cha mẹ hoặc người giám hộ.
Bộ Y tế cũng đưa vào Dự thảo Luật các biện pháp kiểm soát và phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi
1. Quy định có sự đồng ý của trẻ và cả cha, mẹ hoặc người giám hộ đương nhiên (theo quy định tại Điều 52 Bộ luật Dân sự).
2. Chỉ giới hạn trẻ 15-18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; Trẻ dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha, mẹ, anh, chị em ruột: Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất thu hẹp phạm vi hiến: chỉ cho anh, chị em ruột.
3. Được tư vấn độc lập theo quy trình do Bộ Y tế ban hành để bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép hiến mô.
4. Sự phản đối, không đồng ý của trẻ trong bất cứ tình huống, thời điểm nào đều được tôn trọng và ghi nhận.
Đối với hiến mô tạng sau khi chết, quy định trong dự thảo Luật nêu:
- Phải được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn. Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan được quy định rất chặt chẽ.
Thực tiễn Việt Nam là quốc gia đứng thứ Tư trên thế giới về mức độ quy định chặt chẽ trong xác định chết não. Một người chỉ được xác định là chết não, chết tuần hoàn khi tất cả các thành viên chuyên môn Hội đồng kết luận là chết não hoặc chết tuần hoàn.
- Phải có đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết;
- Được sự đồng ý của người đại diện của người hiến (cha, mẹ hoặc người giám hộ).
Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.
 |
| PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, nhấn mạnh không thể chỉ dựa vào sự tự nguyện của trẻ để hiến tạng. |
"Chúng ta đều là những người làm bố mẹ, chúng ta có đồng ý với điều đó không?"
"Ở đây, tất cả chúng ta đều là những người làm bố, làm mẹ. Chúng ta có đồng ý với điều đó không?”, PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, đặt câu hỏi khi bàn đến việc lấy mô, tạng từ trẻ dưới 18 tuổi còn sống chỉ dựa trên sự đồng ý của trẻ.
Theo ông Hùng, cần phân biệt rõ hiến tạng từ người còn sống với hiến tạng từ người đã chết não hoặc chết tuần hoàn. Với người hiến còn sống, việc lấy mô, tạng phải được cân nhắc đặc biệt thận trọng, nhất là khi người hiến chưa đủ 18 tuổi.
Về đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi hiến một số loại mô, PGS.TS Dương Đức Hùng cho rằng cần phân biệt giữa tạng và mô có khả năng tái sinh.
Theo ông, nếu xem xét cho phép trẻ em hiến mô tái sinh, quy định phải bảo đảm việc lấy mô không gây ảnh hưởng đến sức khỏe trước mắt và lâu dài, đồng thời không để lại di chứng.
Việc mở rộng phạm vi này có thể tạo ra những kẽ hở để lợi dụng quan hệ gia đình, chẳng hạn thông qua việc nhận con nuôi nhằm phục vụ mục đích khác. Vì vậy, ông đồng tình với hướng thu hẹp nhóm người được nhận mô hiến từ trẻ em, tập trung vào những người có quan hệ huyết thống trực tiếp như cha mẹ đẻ và anh chị em ruột.
Nói về trường hợp hiến tạng ở người chết não, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức ví nguồn tạng hiến như một món quà quý giá được bọc trong tấm vải đỏ nhưng không thể mở ra để sử dụng.
Ông dẫn lại trường hợp người hiến mới 17 tuổi, 9 tháng, 20 ngày, tức chỉ còn một thời gian ngắn nữa là đủ 18 tuổi. Trong khi đó, cùng thời điểm, một bệnh nhân khác đang rất cần được ghép tạng.
Từ đánh giá chuyên môn, ông nhận định bệnh nhân có cơ hội sống nếu được ghép. Tuy nhiên, do người hiến chưa đủ 18 tuổi, bệnh viện phải xin ý kiến về việc có được phép lấy tạng hay không.
Theo ông Hùng, thời điểm đó không có đơn vị nào dám đưa ra câu trả lời cho phép thực hiện. Cuối cùng, hội đồng bệnh viện phải lựa chọn phương án tuân thủ quy định hiện hành để tránh rủi ro pháp lý.
 |
| GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM. |
“Chúng tôi chưa có câu trả lời cho bé”
GS.TS Nguyễn Hoàng Định, Phó giám đốc Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, dẫn trường hợp bé Đết, có bố là bộ đội ở Trường Sa, mẹ ở Quảng Ngãi, được nhắc đến trong chương trình kỷ niệm 18 năm “Trái tim cho em” của VTV. Bé mắc bệnh cơ tim hạn chế kèm tăng áp phổi rất nặng. Trong 6 tháng qua, bé ngất khoảng 8 lần, suy tim nặng.
“Chúng tôi không thể có câu trả lời cho bé, trừ khi luật được mở rộng để tạo điều kiện cho những đứa trẻ đang chờ”, ông nói.
Theo GS Định, các bác sĩ lâm sàng mong luật vừa đủ chặt chẽ để bảo vệ người thầy thuốc và quyền lợi của trẻ em, vừa đủ cơ sở để cứu những bệnh nhi đang chờ ghép.
 |
| Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan. Ảnh: T.D. |
"Người lớn không ép buộc, sao trẻ em lại đặt vấn đề ép buộc?"
Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan cho rằng nếu những người xây dựng luật thờ ơ, bàng quan trước nhu cầu ghép tạng của người bệnh, “chúng ta mới là những người có lỗi”.
“Cuộc vận động hiến tạng hiện nay, kể cả với người lớn, không phải là sự ép buộc. Đó là vấn đề nhân văn, là sự sẻ chia giữa những người dân với nhau. Người lớn không bị ép buộc thì tại sao với trẻ em lại đặt ra vấn đề ép buộc?”, Bộ trưởng nói.
“Tinh thần chung của dự luật gói gọn trong hai việc: mở và chặn. Mở là để cứu sống thêm nhiều người bệnh, nhiều cháu bé. Chặn là chặn bằng các điều kiện, điều cấm, điều khoản để loại trừ những đối tượng không phù hợp”, bà nhấn mạnh.
Theo Bộ trưởng, những thông tin cho rằng ngành y tế hay cơ quan soạn thảo thúc đẩy dự luật vì mục đích khác là không chính xác. Bà đề nghị không lan truyền thông tin sai lệch, gây hoang mang cho người dân.
Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc
Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.
