Sau những phiên livestream thu hút hàng nghìn người xem, "Vua Quạt", Khánh "Sky", Hồ Văn Khoa là 3 đối tượng vừa bị Công an tỉnh Bắc Ninh khởi tố về các hành vi lợi dụng mạng xã hội để gây rối trật tự công cộng, phát tán thông tin sai sự thật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân.
Đáng nói, vụ việc không chỉ đặt câu hỏi về trách nhiệm của từng cá nhân, mà còn phơi bày một vấn đề lớn hơn trên mạng xã hội: sự gây hấn có thể trở thành một dạng "nội dung" để thu hút lượt xem, tương tác và thậm chí tạo ra nguồn thu.
Khi sự độc hại được tiếp sức bởi thuật toán và sự lan truyền, việc ngăn chặn không còn đơn giản là xử lý một phát ngôn vi phạm, mà phải đối mặt bài toán xác định ranh giới pháp lý, tốc độ chia sẻ và trách nhiệm của các nền tảng, đồng thời làm thế nào để những nội dung này không tiếp tục trở thành công cụ kiếm tiền trên mạng xã hội.
"Vùng xám" trong xử lý hành vi livestream chửi bới, hạ nhục người khác
Trao đổi với Tri Thức - Znews, luật sư Lê Văn Hoan, Công ty luật TNHH MTV Lê Văn, Đoàn Luật sư TP.HCM, cho biết hành vi livestream chửi bới, sỉ nhục người khác trên không gian mạng đã có pháp luật điều chỉnh, chế tài từ nhẹ đến nặng.
Trong đó, theo điểm a khoản 1 Điều 101 Nghị định 15/2020/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định 14/2022/NĐ-CP), hành vi lợi dụng mạng xã hội để cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân bị phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng.
Về hình sự, tùy tính chất và hậu quả, hành vi này có thể bị truy cứu trách nhiệm về Tội làm nhục người khác (Điều 155 Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017 với mức án tù đến 5 năm), Tội vu khống (Điều 156 với mức án tù đến 7 năm) hoặc thậm chí có thể bị xử lý về Tội gây rối trật tự công cộng (Điều 318).
Về trách nhiệm dân sự, căn cứ Điều 34 và Điều 592 Bộ luật Dân sự 2015, người bị xâm hại (nạn nhân) có quyền yêu cầu chấm dứt hành vi, xin lỗi cải chính công khai và bồi thường thiệt hại vật chất cũng như tổn thất tinh thần.
Tuy nhiên, dù chế tài của pháp luật khá đầy đủ, vẫn tồn tại "vùng xám" trong xác định, xử lý hành vi này.
Theo luật sư Nguyễn Văn Đồng, Trưởng Văn phòng Luật sư Nhân Chính (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), "vùng xám" đó hiện nay nằm ở chính ranh giới giữa lời nói thô tục, thiếu chuẩn mực với hành vi xúc phạm nghiêm trọng nhân phẩm, danh dự. Không phải mọi câu chửi đều đủ yếu tố cấu thành Tội làm nhục người khác.
Cụ thể, cơ quan có thẩm quyền phải đánh giá toàn bộ bối cảnh: người bị xúc phạm là ai, nội dung gì, mức độ công kích ra sao, phạm vi lan truyền thế nào, mục đích của người thực hiện, hậu quả đối với nạn nhân và các tình tiết liên quan.
Luật sư Đồng lý giải đây chính là lý do có những hành vi nhìn trên mạng xã hội rất phản cảm nhưng việc xử lý hình sự không phải lúc nào cũng đơn giản.
"Tuy nhiên, tôi cho rằng không nên hiểu 'chưa đủ yếu tố hình sự' đồng nghĩa với 'không vi phạm pháp luật'. Giữa hai đầu mút 'không vi phạm' và 'tội phạm' còn có một khoảng không gian của trách nhiệm hành chính và trách nhiệm dân sự. Đó là khoảng không gian cần được sử dụng hiệu quả hơn", ông nói.
Nâng cao trách nhiệm pháp lý của mạng xã hội
Trong bối cảnh bùng nổ thông tin và các hành vi lệch chuẩn trên không gian mạng, Nhà nước đã ban hành văn bản pháp luật nhằm nâng cao trách nhiệm pháp lý của các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ mạng xã hội, đặc biệt là các nền tảng xuyên biên giới.
Luật sư Lê Văn Hoan cho biết, Điều 23 Nghị định số 147/2024 siết trách nhiệm của bên cung cấp thông tin xuyên biên giới cho người sử dụng dịch vụ tại Việt Nam phải tuân thủ quy định của pháp luật liên quan của Việt Nam. Nghị định 147/2024 cũng đặt ra quy định về việc xác thực tài khoản người dùng qua số điện thoại hoặc số định danh cá nhân.
Bên cạnh đó, Luật An ninh mạng năm 2025 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2026) mở rộng phạm vi kiểm soát đối với các rủi ro từ công nghệ mới, nghiêm cấm các hành vi lợi dụng công nghệ để giả mạo, xuyên tạc hoặc xâm phạm danh dự, uy tín của tổ chức, cá nhân, đồng thời buộc các doanh nghiệp vận hành nền tảng phải chủ động phối hợp với cơ quan chức năng trong việc ngăn chặn, gỡ bỏ nhanh chóng nội dung vi phạm pháp luật.
 |
| Dù pháp luật đã siết chặt quy định, luật sư Lê Văn Hoan cho rằng, vẫn còn hạn chế nhất định trong việc ngăn nội dung chửi bới, gây hấn trên mạng. Ảnh: NVCC. |
Tuy nhiên theo luật sư Hoan, dù hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã thiết lập những hàng rào kỹ thuật và pháp lý chặt chẽ hơn, thực tế trách nhiệm của các nền tảng mạng xã hội vẫn chưa đủ sức ngăn chặn triệt để tình trạng livestream chửi bới, lăng mạ.
Hiện tượng các màn livestream xúc phạm danh dự người khác vẫn diễn ra khá nhiều và thường chỉ bị ngăn chặn hoặc xử lý khi vụ việc lan rộng, tiếp xúc số lượng lớn người dùng, gây ra những hệ lụy khác.
Luật sư Hoan cho rằng, sự bất cập này xuất phát từ nhiều nguyên nhân trong đó có vấn đề kỹ thuật và cách thức vận hành của các mô hình nền tảng mạng xã hội. Thực tế mô hình vận hành của các mạng xã hội xuyên biên giới dựa trên thuật toán tối ưu hóa sự chú ý và tương tác.
Theo đó, những buổi livestream chửi bới, đấu tố, bóc phốt thường tạo ra lượng tương tác lớn, thời lượng xem kéo dài, trong khi các nền tảng mạng xã hội thường là hậu kiểm khi có người báo cáo hoặc cho đến khi chính quản lý nền tảng đó phát hiện, thay vì kiểm duyệt thời gian thực, khiến nội dung độc hại đã kịp lan tỏa đến số đông trước khi bị gỡ.
Bên cạnh đó, các mạng xã hội có đông người Việt Nam tham gia thường có nền tảng từ nước ngoài. Do đó, chức năng kiểm duyệt âm thanh tiếng Việt theo thời gian thực còn hạn chế và có độ trễ, trước khi bộ phận kiểm duyệt phát hiện, hiểu được những ngôn ngữ không phù hợp.
Ngoài ra, mặc dù có quy định yêu cầu gỡ bỏ, việc áp dụng các chế tài kinh tế hay buộc trách nhiệm trực tiếp đối với các tập đoàn công nghệ đa quốc gia đặt máy chủ ở nước ngoài cũng không đơn giản, thậm chí gặp vướng mắc về thủ tục pháp lý quốc tế.
Một vấn đề hạn chế nữa, theo luật sư Hoan, khiến việc xúc phạm, chửi bới nhau trên mạng xã hội chưa chấm dứt đó là các nền tảng thông thường chỉ cho rằng họ có vai trò trung gian cung cấp dịch vụ, công nghệ, còn người dùng phải chịu trách nhiệm pháp lý về hành vi của mình. Điều này cũng góp phần khó khăn trong quá trình ngăn chặn, xử lý hành vi vi phạm.
Dẹp nạn kiếm tiền từ livestream bẩn
Cả luật sư Nguyễn Văn Đồng và luật sư Lê Văn Hoan đều cho rằng, cuộc chiến chống "giang hồ mạng" và nạn kiếm tiền từ livestream bẩn không chỉ là bài toán của cơ quan ban hành, thực thi pháp luật mà còn là trách nhiệm của người dùng mạng, nền tảng, doanh nghiệp quảng cáo.
Theo luật sư Đồng, điểm quan trọng nhất là phải đánh vào động cơ - mục đích kiếm tiền của các "giang hồ mạng", cũng như người livestream nội dung bẩn. Bởi nếu chỉ xử lý người livestream sau mỗi vụ việc thì có thể giải quyết được một cá nhân, nhưng chưa chắc giải quyết được mô hình kinh doanh nội dung độc hại.
"Một người có thể bị phạt, nhưng nếu trước đó họ đã kiếm được tiền từ quảng cáo, quà tặng livestream, lượt xem, bán hàng, kéo traffic (lưu lượng truy cập - PV) hoặc xây dựng thương hiệu cá nhân thì bài toán kinh tế vẫn còn nguyên. Do đó, cần chuyển từ tư duy 'xử lý nội dung' sang 'xử lý cả hệ sinh thái lợi nhuận từ nội dung vi phạm'", ông nêu quan điểm.
 |
| Luật sư Nguyễn Văn Đồng cho rằng để ngăn chặn livestream bẩn cần sự chung tay từ nhiều phía. Ảnh: NVCC. |
Theo luật sư Đồng, thứ nhất, cần kiểm soát chặt hơn việc kiếm tiền trực tiếp từ nội dung vi phạm pháp luật. Nếu một tài khoản liên tục bị xác định có nội dung xúc phạm, vu khống, đe dọa hoặc vi phạm nghiêm trọng mà vẫn được hưởng cơ chế quảng cáo, nhận quà tặng, thương mại hóa nội dung thì cần có cơ chế hạn chế hoặc đình chỉ khả năng kiếm tiền tương ứng.
Thứ hai, cần tăng trách nhiệm của nhãn hàng, đơn vị quảng cáo và mạng lưới trung gian. Không thể vừa nói xây dựng môi trường mạng lành mạnh nhưng lại để tiền quảng cáo tiếp tục chảy vào những kênh chuyên tạo scandal và kích động.
Thứ ba, phải xử lý nghiêm hành vi tái phạm có tính hệ thống. Một người thường xuyên vi phạm, liên tục bị xử phạt nhưng vẫn tiếp tục sử dụng tài khoản khác để hoạt động thì không thể chỉ xử lý từng video một cách rời rạc.
Thứ tư, cần nâng cao khả năng thu thập, bảo toàn chứng cứ điện tử. Người bị xúc phạm phải có cơ chế thuận lợi để lưu giữ livestream, bình luận, lượt chia sẻ, nội dung bị cắt ghép và chứng minh mức độ lan truyền.
Cẩm nang 'sống sót' nơi công sở
Trong MENTOR - Từ sinh viên chất đến nhân sự chiến, tác giả Lê Công Minh chia sẻ trải nghiệm vượt qua và học hỏi từ thất bại: Từ nam sinh thi trượt đại học đến giám đốc truyền thông kỹ thuật số, nhân viên Big 4 kiểm toán, sáng lập trung tâm tiếng Anh… Đây là nơi những bạn trẻ "lênh đênh" chốn công sở dễ tìm thấy mình và học hỏi để vươn lên trên con đường sự nghiệp.
