Chính trường Mỹ sẽ chuyển động ra sao sau bầu cử?

Chiến thắng của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 làm thay đổi tương quan quyền lực tại Quốc hội Mỹ.

Cuộc bầu cử ghi nhận nhiều chiến thắng đáng chú ý của đảng Dân chủ tại những bang vốn nghiêng về Cộng hòa, trong đó có Texas, Kansas và South Carolina. Kết quả phản ánh sự thay đổi trong lựa chọn của cử tri, đặc biệt trước những quan ngại về chi phí sinh hoạt, giá năng lượng và các chính sách của chính quyền.

Chi phí sinh hoạt chi phối lựa chọn

Việc đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát cả Hạ viện và Thượng viện đánh dấu bước ngoặt trong chính trường Mỹ. Đáng chú ý, nhiều ứng cử viên Dân chủ đã giành chiến thắng tại những bang vốn được xem là thành trì của đảng Cộng hòa, cho thấy mức độ thay đổi trong lựa chọn của cử tri vượt xa những dự báo trước đó, theo CBC.

Kết quả này được xem không chỉ là thất bại của các ứng cử viên Cộng hòa mà còn là sự đánh giá của cử tri đối với chính quyền. Trong chiến dịch tranh cử, hàng loạt vấn đề liên quan đời sống và chính sách của chính quyền đã trở thành tâm điểm, từ chi phí sinh hoạt, giá xăng dầu đến chính sách nhập cư và cách thức thực thi quyền lực.

Các biện pháp tăng cường thực thi luật nhập cư giúp số vụ vượt biên trái phép giảm xuống mức thấp trong nhiều năm. Tuy nhiên, cách triển khai tại một số thành phố đã vấp phải nhiều ý kiến khác nhau, khiến vấn đề nhập cư tiếp tục trở thành chủ đề được quan tâm.

Theo phân tích của The Wall Street Journal, một số cử tri cũng bày tỏ quan tâm đến việc ông Trump dành nhiều thời gian cho các dự án tại Washington, trong đó có kế hoạch xây dựng phòng đại tiệc ở Nhà Trắng.

Thất bại lần này đồng thời cho thấy sức ảnh hưởng của phong trào MAGA có những giới hạn nhất định. Dù Tổng thống Trump vẫn là nhân vật có khả năng huy động đông đảo cử tri trung thành với đảng Cộng hòa, sức hút cá nhân của ông không thể hoàn toàn thay thế những đánh giá của người dân về tình hình kinh tế, an ninh và chất lượng cuộc sống.

Quốc hội mới có gia tăng sức ép với Nhà Trắng?

Thay đổi quan trọng nhất sau bầu cử là đảng Dân chủ sẽ nắm quyền kiểm soát cả hai viện Quốc hội. Điều này giúp phe Dân chủ có thêm công cụ giám sát hoạt động của chính quyền Tổng thống Trump trong phần còn lại của nhiệm kỳ.

Các vấn đề có thể trở thành trọng tâm giám sát bao gồm bãi bỏ thuế quan vốn theo họ đã khiến giá hàng hóa tăng, cách chính quyền xử lý cuộc chiến Iran - từng làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, gây xáo trộn thị trường năng lượng và đẩy giá dầu lên cao. Dù lưu lượng vận chuyển đã phục hồi đáng kể, giá dầu vẫn cao hơn mức trước xung đột.

Chính quyền cũng có thể phải đối mặt nhiều yêu cầu cung cấp tài liệu, giải trình và tham gia các phiên điều trần trước Quốc hội.

Những người ủng hộ đảng Dân chủ tham dự sự kiện trong đêm bầu cử tại Des Moines, bang Iowa, Mỹ, ngày 3/11. Ảnh: Reuters.

Bên cạnh đó, quyền kiểm soát Thượng viện tạo điều kiện để đảng Dân chủ có thể gây trở ngại đối với quá trình phê chuẩn những đề cử nhân sự của Tổng thống, trong đó có những vị trí nội các và cơ quan tư pháp liên bang thuộc thẩm quyền của viện này.

Tuy nhiên, việc kiểm soát Quốc hội không đồng nghĩa đảng Dân chủ có thể dễ dàng thực hiện toàn bộ chương trình nghị sự của mình. Tổng thống Trump vẫn nắm quyền phủ quyết, trong khi việc thông qua những dự luật quan trọng đòi hỏi sự thỏa hiệp giữa các bên.

Do đó, đảng Dân chủ có thể tìm kiếm những thỏa thuận nhỏ hơn với ông Trump, chẳng hạn như giới hạn giá thuốc, một vấn đề phù hợp với chủ trương giảm chi phí cho người dân.

Trước mắt, Hakeem Jeffries, người được dự kiến trở thành Chủ tịch Hạ viện, muốn khôi phục các khoản ngân sách mà đảng Cộng hòa đã cắt giảm đối với Medicaid - chương trình bảo hiểm y tế dành cho người thu nhập thấp - cùng các khoản trợ cấp mua bảo hiểm cá nhân thông qua hệ thống Obamacare.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Bloomberg.

Một trong những công cụ đáng chú ý nhất mà Quốc hội có thể sử dụng là quyền quyết định ngân sách. Nguồn tài trợ cho hoạt động của chính phủ sẽ hết hạn ngày 11/12. Tuy nhiên, khả năng chính phủ phải đóng cửa ngay thời điểm này được đánh giá là không cao, bởi đảng Dân chủ không muốn bắt đầu nhiệm kỳ nắm đa số bằng một cuộc khủng hoảng ngân sách.

Thay vào đó, Quốc hội nhiều khả năng sẽ thông qua ngân sách tạm thời đến tháng 2 hoặc tháng 3, trước khi đàm phán ngân sách đầy đủ cho phần còn lại của năm tài khóa.

Đây có thể là cơ hội để đảng Dân chủ yêu cầu điều chỉnh một số chính sách về y tế, thuế quan và những vấn đề khác. Khả năng đạt được thỏa thuận sẽ phụ thuộc cách đảng này thương lượng và mức độ sẵn sàng nhượng bộ của ông Trump. Tuy nhiên, việc thay đổi các chính sách lớn khác sẽ khó khăn hơn.

Đảng Dân chủ từ lâu phản đối việc chính phủ dành nhiều ngân sách cho các chiến dịch trục xuất người nhập cư quy mô lớn, thay vì tăng hỗ trợ cho các chương trình xã hội thiết yếu.

Trong khi đó, đảng Cộng hòa đã tìm cách bảo đảm nguồn kinh phí cho hoạt động thực thi luật nhập cư trong phần còn lại nhiệm kỳ của ông Trump. Tổng thống cũng đang tìm cách sử dụng các cơ sở pháp lý khác nhau để duy trì chính sách thuế quan mà không cần Quốc hội phê chuẩn.

Vì vậy, 2 năm cuối nhiệm kỳ nhiều khả năng chứng kiến sự cạnh tranh gay gắt hơn giữa Nhà Trắng và Quốc hội, đặc biệt trong những vấn đề ngân sách, đối ngoại và giới hạn quyền lực hành pháp.

Cuộc đua kế nhiệm nóng lên

Thất bại của đảng Cộng hòa cũng có thể làm thay đổi tính toán của các nhân vật đang được xem là ứng viên tiềm năng cho cuộc bầu cử Tổng thống Mỹ năm 2028.

Phó tổng thống JD Vance vẫn được xem là một trong những gương mặt kế nhiệm tiềm năng của ông Trump. Tuy nhiên, những khác biệt trong cách nhìn nhận cuộc chiến Iran sau thất bại bầu cử có thể đặt ra thêm thách thức cho việc duy trì sự ủng hộ trong nội bộ đảng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Phó tổng thống JD Vance và Ngoại trưởng Marco Rubio đứng phía sau, tại Nhà Trắng. Ảnh: Reuters.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Marco Rubio có thể trở thành một lựa chọn nếu đảng Cộng hòa muốn xây dựng liên minh rộng hơn, kết hợp lực lượng MAGA với những thành phần bảo thủ truyền thống. Thống đốc Florida Ron DeSantis cũng là một trong những gương mặt có thể được đảng Cộng hòa cân nhắc cho cuộc đua năm 2028.

Ở chiều ngược lại, chiến thắng trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ cũng đặt đảng Dân chủ trước những kỳ vọng lớn hơn. Việc giành quyền kiểm soát Quốc hội giúp đảng này có cơ hội thúc đẩy các ưu tiên chính sách và giám sát chính quyền, nhưng đồng thời đòi hỏi họ phải chứng minh năng lực quản trị.

Đảng Dân chủ đang chú trọng xây dựng đội ngũ kế cận với những gương mặt trẻ có triển vọng, đặc biệt tại các bang có tính cạnh tranh cao. Thượng nghị sĩ Jon Ossoff của Georgia thu hút sự chú ý sau khi tái đắc cử, trong khi Thống đốc Pennsylvania Josh Shapiro tiếp tục củng cố vị thế sau chiến thắng tại bang chiến địa quan trọng này.

Ngoài ra, cựu Phó tổng thống Kamala Harris cũng là cái tên đáng chú ý, khi được The Washington Post đề cập trong nhóm nhân vật có triển vọng cho cuộc đua giành đề cử tổng thống năm 2028.

Thống đốc California Gavin Newsom cũng là nhân vật nổi bật nhờ thường xuyên lên tiếng phản đối các chính sách của Tổng thống Donald Trump.

Bên cạnh đó, nhiều gương mặt khác cũng được nhắc đến như những ứng viên tiềm năng trong cuộc đua giành đề cử tổng thống của đảng Dân chủ, gồm nữ hạ nghị sĩ Alexandria Ocasio-Cortez, đại diện bang New York, cựu Thị trưởng Chicago Rahm Emanuel, Thống đốc Illinois JB Pritzker, Thống đốc Kentucky Andy Beshear và Thượng nghị sĩ Arizona Mark Kelly.

Một người ủng hộ theo dõi kết quả bầu cử tại sự kiện đêm bầu cử của Ashley Hinson ở Cedar Rapids, Iowa. Ảnh: WSJ.

Nhiều yếu tố đan xen, từ tình hình kinh tế, chính sách đối ngoại đến công tác vận động và lựa chọn ứng viên, đã góp phần định hình kết quả bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Diễn biến này cũng đặt ra những vấn đề mới đối với đảng Cộng hòa trong việc điều chỉnh chiến lược và các ưu tiên chính sách trong thời gian tới.