
Tháng trước, Dartmouth College, đại học nghiên cứu tư thục tại bang New Hampshire (Mỹ), tổ chức hội nghị kỷ niệm 70 năm hội thảo Dartmouth năm 1956, sự kiện được xem là một trong những dấu mốc khai sinh lĩnh vực trí tuệ nhân tạo.
Tại hội thảo cách đây 70 năm, một nhóm nhà khoa học và toán học đã sử dụng thuật ngữ “artificial intelligence” (trí tuệ nhân tạo) khi nghiên cứu khả năng máy móc có thể mô phỏng nhận thức và trí tuệ của con người.
7 thập kỷ sau, câu hỏi về mối quan hệ giữa con người và máy móc tiếp tục trở thành chủ đề trung tâm. Hội nghị năm nay mang tên AI at 70: What Must Remain Human? (tạm dịch: AI ở tuổi 70: Điều gì phải tiếp tục thuộc về con người?), tập trung thảo luận những giá trị cần được bảo vệ khi AI phát triển nhanh chóng. Các học giả tham dự nhấn mạnh ba yếu tố gồm sự phát triển toàn diện của con người, khả năng phán đoán và ý chí con người.
Trong bối cảnh đó, Cambridge Dictionary công bố “human” là từ của năm 2026 vào ngày 17/11. Cambridge Dictionary, bộ từ điển do Cambridge University Press & Assessment, đơn vị xuất bản và khảo thí thuộc Đại học Cambridge (Anh), phát hành, đã có phiên bản trực tuyến kể từ năm 1999, New York Times đưa tin.
Theo Jessica Rundell, biên tập viên phụ trách từ điển, lựa chọn hàng năm dựa trên dữ liệu tìm kiếm trực tuyến và cách một từ xuất hiện cùng những từ khác trong ngôn ngữ thực tế.
Trong năm nay, đội ngũ biên tập ghi nhận nhiều cụm từ liên quan “human” (con người), như “human governance” (quản trị của con người), “human written” (do con người viết), “human offered” và “human need” (nhu cầu của con người).
Điều này cho thấy người dùng ngày càng quan tâm đến việc xác định đâu là nội dung do con người tạo ra và đâu là sản phẩm của AI.
|
| Khi AI có thể thực hiện nhiều công việc phức tạp, thế giới bắt đầu quan tâm hơn đến những điều khiến con người khác biệt với máy móc. Ảnh minh họa: Jose Sarmento Matos/Bloomberg. |
“Agent” (tác nhân), thuật ngữ thường dùng để chỉ các hệ thống AI có khả năng tự thực hiện nhiệm vụ thay người dùng, nằm trong nhóm ứng viên đáng chú ý nhưng không được chọn làm từ của năm.
Sự gia tăng của các cụm từ gắn với “con người” diễn ra trong thời điểm nhiều lao động lo ngại AI có thể ảnh hưởng đến công việc, trong khi giới công nghệ tiếp tục tranh luận về những tác động dài hạn của công nghệ này.
AI hiện có thể hỗ trợ nghiên cứu khoa học, giải quyết một số bài toán phức tạp và tự động hóa nhiều công việc. Tuy nhiên, các cuộc thảo luận trong năm 2026 cũng tập trung vào những yếu tố khó được mô phỏng hoàn toàn bằng dữ liệu, như trải nghiệm sống, cảm xúc, trách nhiệm hay các mối quan hệ xã hội.
Chủ đề này cũng xuất hiện trong thông điệp của Giáo hoàng Leo XIV. Trong thông điệp mang tên Magnifica Humanitas (tạm dịch: Phẩm giá cao quý của con người), công bố vào tháng 5, Giáo hoàng Leo XIV cảnh báo những nguy cơ của trí tuệ nhân tạo. Ông nhấn mạnh AI có khả năng xử lý dữ liệu nhưng không thể thực sự trải nghiệm cảm xúc, xây dựng các mối quan hệ hay hiểu tình yêu và trách nhiệm như con người.
Theo ông, AI không có cơ thể, không trải nghiệm niềm vui hay nỗi đau, cũng không trưởng thành qua các mối quan hệ hoặc hiểu tình yêu, công việc, tình bạn và trách nhiệm theo cách con người trải nghiệm. Từ “human” xuất hiện hơn 370 lần trong văn bản này.
Trong khi đó, AI ngày càng chứng minh khả năng giải quyết những vấn đề phức tạp, bao gồm các bài toán từng khiến giới học thuật mất nhiều năm tìm lời giải. Tuy nhiên, công nghệ này vẫn khó tái hiện đầy đủ cảm xúc và những hành vi thiếu lý trí của con người.
Theo cây viết Ginia Bellafante của New York Times, con người không phải lúc nào cũng đưa ra quyết định đúng đắn. Ham muốn, sự bốc đồng hay áp lực tâm lý đôi khi khiến họ mắc sai lầm. Chính những điều không hoàn hảo ấy cũng góp phần tạo nên bản chất con người.
Trong khi đó, từ điển Collins lựa chọn "mogging", còn Dictionary.com vinh danh "maxxing" là từ của năm 2026, đều phản ánh trào lưu của giới trẻ trong năm qua.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.