 |
Các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) do Trung Quốc phát triển đang thu hút sự quan tâm của nhiều doanh nghiệp Mỹ nhờ chi phí thấp và khả năng đáp ứng các nhu cầu thực tế.
Một trong những cái tên đáng chú ý là Moonshot AI, công ty công nghệ có trụ sở tại khu công nghệ cao Trung Quan Thôn ở Bắc Kinh. Tại đây, các phòng họp được đặt theo tên những ban nhạc rock Mỹ như Metallica và Led Zeppelin, còn tên công ty lấy cảm hứng từ album The Dark Side of the Moon của Pink Floyd.
Theo Washington Post, nhiều doanh nghiệp Mỹ đang lựa chọn các mô hình AI Trung Quốc như một giải pháp thay thế có chi phí cạnh tranh so với sản phẩm của các công ty công nghệ tại Thung lũng Silicon. Xu hướng này cho thấy mối liên kết giữa doanh nghiệp hai nước vẫn được duy trì trong quá trình phát triển và ứng dụng AI.
 |
| Ông Trump cùng các tỷ phú AI trong Bữa trưa siêu trí tuệ ngày 29/9 tại Nhà Trắng. Ảnh: Reuters. |
Các mô hình AI có trọng số mở (open-weight) của Moonshot, DeepSeek và Alibaba cho phép người dùng tùy chỉnh, với chi phí thấp hơn nhiều so với mô hình đóng của Anthropic và OpenAI. Dù chưa vượt trội về năng lực, chúng vẫn đáp ứng được nhiều tác vụ thường ngày của các doanh nghiệp như DoorDash và Airbnb.
Theo Kyle Chan, chuyên gia AI tại Viện Brookings, các doanh nghiệp Mỹ và Trung Quốc vẫn duy trì mối liên kết đáng kể trong lĩnh vực công nghệ. Hồi tháng 7, gần 300 doanh nghiệp Mỹ đã lên tiếng phản đối đề xuất hạn chế sử dụng AI Trung Quốc do lo ngại ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh.
Wei Sun, chuyên gia phân tích tại Counterpoint Research, nhận định sức hút của Kimi K3 cho thấy AI có trọng số mở đang ngày càng phổ biến, đồng thời tạo ra những mối liên kết công nghệ khó tách rời giữa các quốc gia.
 |
| Gian hàng của Moonshot quảng bá mô hình AI Kimi K3 của mình, trong Hội nghị Trí tuệ Nhân tạo Thế giới (WAIC) tại Thượng Hải (Trung Quốc) ngày 17/7. Ảnh: Reuters. |
Trung Quốc đưa AI vào sản xuất và đời sống
Khác với Mỹ, nơi các phòng nghiên cứu hàng đầu theo đuổi trí tuệ nhân tạo tổng quát (AGI) có năng lực vượt con người, nhiều doanh nghiệp Trung Quốc tập trung đưa AI vào các ứng dụng cụ thể. Từ robot phục vụ tại khách sạn, trợ lý gia đình đến video ngắn do AI tạo ra, công nghệ này đang được tích hợp ngày càng rộng vào đời sống và hoạt động kinh tế.
Hao Chen, nghiên cứu viên tại Trường Quản lý Nhà nước Harvard Kennedy, cho rằng Mỹ đặt trọng tâm vào mô hình AI, trong khi Trung Quốc coi phần cứng và mô hình có tầm quan trọng ngang nhau. Lợi thế của Trung Quốc nằm ở năng lực sản xuất và mạng lưới cung ứng rộng lớn.
Tại Bắc Kinh, Tashan Technology phát triển chip xúc giác giúp robot điều chỉnh lực cầm nắm, đủ nhẹ để nhấc một quả trứng mà không làm vỡ hoặc đủ chính xác để lắp linh kiện điện tử. Công ty đang thử nghiệm các ứng dụng như robot lau dọn và robot khách sạn có thể trao tận tay khách đồ ăn được gọi lên phòng.
Theo Chen Jinlin, lãnh đạo bộ phận kinh doanh quốc tế của Tashan, khách hàng Trung Quốc sẵn sàng trả tiền cho sản phẩm có khả năng thực hiện một nhiệm vụ cụ thể, thay vì chờ đợi những hệ thống đa năng với tham vọng lớn.
Cách tiếp cận này phù hợp với điều kiện nguồn lực hạn chế của doanh nghiệp AI Trung Quốc. Theo Epoch AI, tổng doanh thu hằng năm của sáu công ty AI hàng đầu nước này chỉ bằng khoảng 10% doanh thu cộng lại của Anthropic và OpenAI.
    |
Các kỹ sư Tashan đang huấn luyện robot cách cầm nắm để ứng dụng vào đời sống thực tế. Ảnh: Washington Post. |
Các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chip tiên tiến của Mỹ cũng khiến doanh nghiệp Trung Quốc gặp bất lợi về năng lực tính toán. Báo cáo tháng 8 của Viện Progress ước tính Mỹ có lợi thế gấp 10 lần Trung Quốc về sức mạnh xử lý phục vụ phát triển và vận hành AI.
Tuy nhiên, Trung Quốc có thể bù đắp một phần khoảng cách bằng hệ sinh thái sản xuất. Theo Morgan Stanley, chi phí vật liệu để sản xuất robot hình người Optimus 2 của Tesla với nhà cung ứng Trung Quốc vào khoảng 46.000 USD. Nếu sử dụng chuỗi cung ứng không có doanh nghiệp Trung Quốc, chi phí có thể tăng lên 132.000 USD.
Tashan là ví dụ về sự giao thoa giữa ngành điện tử ôtô và robot. Thành lập năm 2017, công ty ban đầu sản xuất linh kiện cho các hãng xe, trong đó có BYD. Hiện Tashan tuyên bố chiếm 80% thị trường cảm biến xúc giác Trung Quốc, có hơn 200 khách hàng và hợp tác với Nvidia trong lĩnh vực mô phỏng robot.
Kai-Fu Lee, Giám đốc điều hành 01.AI tại Bắc Kinh và cựu lãnh đạo Google China, nhận định lợi thế sản xuất, chuỗi cung ứng, chi phí thấp và tốc độ cải tiến giúp doanh nghiệp Trung Quốc phát triển sản phẩm nhanh hơn đáng kể so với đối thủ Mỹ.
Chuỗi cung ứng Trung Quốc vẫn hiện diện tại Mỹ
Trong gần một thập kỷ, Mỹ tìm cách giảm phụ thuộc vào Trung Quốc đối với các mặt hàng thiết yếu. Dù vậy, nhiều sản phẩm tích hợp AI, trong đó có kính thông minh của Meta và nhẫn thông minh Pebble Index, vẫn được sản xuất tại các nhà máy Trung Quốc.
Các nhà cung ứng Trung Quốc cũng đóng vai trò quan trọng trong làn sóng xây dựng trung tâm dữ liệu tại Mỹ. Theo nghiên cứu của nhà kinh tế Michael Waugh thuộc Ngân hàng Dự trữ Liên bang Minneapolis, các doanh nghiệp vận hành trung tâm dữ liệu quy mô lớn của Mỹ nhập khẩu khoảng 45 tỷ USD hàng hóa liên quan đến AI từ Trung Quốc trong năm 2025, gồm phần cứng máy tính, thiết bị điện, hệ thống làm mát và thiết bị phòng cháy chữa cháy.
Con số này giảm so với khoảng 55 tỷ USD hai năm trước đó. Tỷ trọng hàng hóa AI nhập khẩu từ Trung Quốc cũng giảm xuống 7% trong năm 2025 và 3% trong nửa đầu năm 2026.
 |
| Kính Meta vẫn được sản xuất tại các nhà máy Trung Quốc. Ảnh: Reuters. |
Dù vậy, các doanh nghiệp Trung Quốc vẫn hưởng lợi từ nhu cầu của Mỹ. Nhà sản xuất bộ thu phát quang học Zhongji InnoLight có gần 60% hoạt động kinh doanh đến từ khách hàng Mỹ như Alphabet, Amazon và Nvidia.
Theo Kyle Chan, các linh kiện và mối liên kết với Trung Quốc hiện diện sâu trong chuỗi cung ứng AI của Mỹ, từ thiết bị trung tâm dữ liệu đến quá trình huấn luyện mô hình.
Mỹ vẫn dẫn trước Trung Quốc về một số mô hình tiên tiến và năng lực tính toán. Nhưng khi AI ngày càng phụ thuộc vào phần cứng, sản xuất và khả năng đưa công nghệ vào ứng dụng thực tế, việc tách rời hai nền kinh tế trở nên khó khăn hơn.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.
