Khi cạnh tranh công nghệ với Mỹ ngày càng quyết liệt, Trung Quốc đang tìm cách phát huy “lợi thế kỹ sư” - nguồn nhân lực kỹ thuật khổng lồ được tích lũy qua nhiều thập kỷ - bằng cách điều hướng thêm nhân tài sang AI và các lĩnh vực công nghệ cao.
Động thái này diễn ra trong bối cảnh sinh viên mới tốt nghiệp ngày càng khó tìm việc, cho thấy thách thức của Trung Quốc trong việc điều chỉnh hệ thống giáo dục đại học đang mở rộng theo nhu cầu của nền kinh tế.
Một chuyên gia giáo dục nhận định Bắc Kinh chỉ có khoảng thời gian tương đối ngắn để hành động. Số sinh viên bước vào hệ thống giáo dục đại học dự kiến đạt đỉnh trong vài năm tới, trước khi bước vào giai đoạn suy giảm kéo dài.
“Lợi thế kỹ sư” trong cuộc đua AI
Tháng trước, Bộ Giáo dục Trung Quốc công bố kế hoạch tăng 76.000 chỉ tiêu đào tạo bậc đại học tại các trường hàng đầu trong giai đoạn 2027-2030, SCMP cho biết.
Guo Peng, người đứng đầu Vụ Kế hoạch Phát triển của Bộ Giáo dục Trung Quốc, cho biết việc mở rộng nhằm “tăng cường nghiên cứu cơ bản và nghiên cứu tiên phong, thúc đẩy đột phá trong các công nghệ then chốt”, qua đó cung cấp nguồn nhân lực cho những ưu tiên chiến lược lớn của quốc gia.
Theo ông Guo, chỉ tiêu bổ sung sẽ tập trung vào các ngành đang thiếu nhân lực nghiêm trọng như AI, chip bán dẫn, y sinh và năng lượng mới.
Chính phủ Trung Quốc dự kiến sử dụng ngân sách trung ương và trái phiếu kho bạc đặc biệt siêu dài hạn để xây dựng cơ sở mới, đồng thời nâng cấp ký túc xá, nhà ăn, cơ sở thể thao và phòng thí nghiệm tại các trường đại học hàng đầu.
 |
| Hội chợ việc làm dành cho sinh viên tốt nghiệp đại học và nhân tài cấp cao tại Nam Kinh, tỉnh Giang Tô (Trung Quốc) ngày 20/9. Ảnh: Tân Hoa Xã. |
Nhân lực công nghệ đang trở thành một yếu tố quan trọng trong cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc nhằm phát triển các công nghệ tiên tiến. Những mô hình AI Trung Quốc như DeepSeek và Kimi K3 đang thu hẹp khoảng cách với các đối thủ Mỹ, làm dấy lên những tranh luận tại Thung lũng Silicon về khả năng duy trì lợi thế của Mỹ trong AI tiên phong.
Theo Bloomberg, số kỹ sư tại Trung Quốc tăng mạnh từ khoảng 5,2 triệu người năm 2000 lên khoảng 17,7 triệu người vào năm 2020. Đây được xem là nền tảng cho cái gọi là “lợi thế kỹ sư” của nước này.
Một nghiên cứu do Carnegie China công bố tuần trước cho thấy Trung Quốc chiếm 41% số nhà nghiên cứu AI hàng đầu thế giới trong năm ngoái, vượt Mỹ với 34%.
Tuy nhiên, lực lượng nhân sự đông đảo chưa đồng nghĩa Trung Quốc đã giải quyết được tình trạng thiếu nhân lực chuyên môn. Báo cáo tuyển dụng của nền tảng 51job cho thấy trong năm nay, ngành thiết kế chip có 25 vị trí tuyển dụng cho mỗi ứng viên; kỹ thuật thuật toán là 15 vị trí và xe tự lái là 14 vị trí.
 |
| Nhân lực công nghệ đang là một trong các lợi thế lớn của Trung Quốc trong cuộc đua AI và robot với Mỹ. Ảnh: Reuters. |
Một số đại học hàng đầu đã bắt đầu tăng chỉ tiêu ở các lĩnh vực này. Đại học Đông Nam dự kiến bổ sung 600 chỉ tiêu cho các ngành AI, chip và robot, trong khi Đại học Điện tử và Công nghệ Tây An tăng 400 chỉ tiêu, tập trung vào truyền thông, chip và AI.
Kế hoạch mới nằm trong mục tiêu rộng hơn của Trung Quốc nhằm bổ sung hơn 100.000 chỉ tiêu đại học tại các trường thuộc chương trình “Double First-Class” vào năm 2030. Các trường này đã tăng thêm 62.000 chỉ tiêu kể từ năm 2024.
Bài toán nhân khẩu học phía trước
Chương trình “Double First-Class” là cơ chế phân bổ nguồn lực dựa trên thành tích, nhằm đưa hơn 100 trường đại học và các ngành mũi nhọn của Trung Quốc trở thành những trung tâm đào tạo, nghiên cứu có vị thế quốc tế.
Theo Xiong Bingqi, Giám đốc Viện Nghiên cứu Giáo dục thế kỷ 21 tại Bắc Kinh, việc tăng chỉ tiêu vừa nhằm đáp ứng số lượng thí sinh đại học dự kiến tăng trong những năm tới, vừa chuẩn bị cho giai đoạn dân số trong độ tuổi đại học suy giảm về dài hạn.
“Trong những năm tới, số thí sinh tham gia kỳ thi tuyển sinh đại học quốc gia dự kiến tăng tại nhiều địa phương. Vì vậy, nếu tỷ lệ tuyển sinh tổng thể được giữ nguyên, các trường cũng cần tăng chỉ tiêu”, ông Xiong nói.
Theo ông, học sinh và phụ huynh cũng ngày càng coi trọng cơ hội tiếp cận giáo dục đại học chất lượng cao, tạo thêm sức ép lên các trường hàng đầu.
 |
| Sinh viên và phụ huynh ngày càng chú trọng hơn đến việc tiếp cận nền giáo dục đại học chất lượng cao. Ảnh: Tân Hoa Xã. |
Tuy nhiên, mở rộng quy mô giáo dục cũng đặt ra câu hỏi khi số sinh viên bắt đầu giảm. “Sau khi dân số đạt đỉnh trong khoảng một thập kỷ nữa, điều gì sẽ xảy ra với những cơ sở này?”, ông Xiong đặt vấn đề.
Chủ tịch Ủy ban Cải cách và Phát triển Quốc gia Trung Quốc Zheng Shanjie cho biết hồi tháng 3 rằng số học sinh trung học cơ sở, trung học phổ thông và sinh viên đại học tại nước này sẽ lần lượt đạt đỉnh vào các năm 2026, 2029 và 2032.
Để ứng phó với làn sóng nhu cầu thay đổi theo từng giai đoạn, ông Zheng cho biết ưu tiên của Trung Quốc trong 5 năm tới sẽ bao gồm mở rộng năng lực đào tạo bậc phổ thông và tăng quy mô đào tạo đại học tại các trường hàng đầu.
Những cuốn sách để hiểu về Trung Quốc
Mục Thế giới giới thiệu tới độc giả các cuốn sách nên đọc để hiểu thêm về Trung Quốc - một trong những cường quốc châu Á và đối tác hàng đầu của Việt Nam trên nhiều lĩnh vực.
Độc giả có thể xem thêm tại đây.
