Cụ bà 72 tuổi nhận ra mình trong bức ảnh chôn cùng hài cốt liệt sĩ

Bức ảnh tìm thấy trong mộ liệt sĩ được Ban Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng phục dựng. Ảnh: BCHQS TP Đà Nẵng.

"Sao ảnh cô lại ở đây?", bà Nguyễn Thị Hanh (72 tuổi, ở phường Nam Sơn, tỉnh Bắc Ninh) ngơ ngác hỏi cháu gái tên Huyền khi nhìn vào màn hình điện thoại đang hiển thị một bức ảnh chân dung đã ố màu. Bà cho biết đó là ảnh chụp mình năm 14 tuổi, được gửi tặng cho chú ruột là liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu trước khi ông lên đường đi bộ đội 60 năm trước.

Tấm hình vừa được Bộ Chỉ huy Quân sự TP. Đà Nẵng phát hiện tại ngôi mộ số 104 (hàng thứ 3) thuộc Nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái ngày 20/8.

"Tôi mừng và xúc động lắm. Chính tôi cũng không còn giữ bức ảnh này", bà Hanh nói với Tri Thức - Znews.

Từ thông tin do bà Hanh cung cấp, cơ quan chức năng rà soát, đối chiếu danh sách quản lý tại Nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái (xã Chiên Đàn, TP. Đà Nẵng). Kết quả bước đầu ghi nhận hồ sơ liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu, sinh năm 1930, quê quán Nam Sơn (Quế Võ, Hà Bắc cũ, nay là tỉnh Bắc Ninh).

Người chú hiền từ, chất phác

Sau phát hiện bất ngờ, bà Hanh xúc động nhớ về những năm tháng trước khi cuộc chiến tranh chống Mỹ bước vào giai đoạn khốc liệt nhất. Ngày đó, việc chụp ảnh là một điều xa xỉ và lạ lẫm đối với những người nông dân quanh năm gắn bó với ruộng đồng. Trong làng của bà không có lấy một tiệm chụp ảnh.

Vì tò mò, bà Hanh rủ em họ là bà Nguyễn Thị Nụ (70 tuổi) - con gái cả của liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu - cuốc bộ gần 10 km lên tận Gò Sơn để chụp ảnh kỷ niệm. Chụp xong, mỗi người in ra 3 tấm mang về. Mấy em nhỏ trong xóm thấy lạ nên xin về chơi, bà Hanh giữ lại 2 tấm, rồi tặng cho chú ruột là ông Hậu một bức vào ngày ông lên đường đi bộ đội.

Thời gian trôi qua, bà Hanh bị thất lạc tấm ảnh đó. Còn ông Hậu cất giữ cẩn thận trong túi ví cá nhân, mang theo suốt những năm tháng chinh chiến ở miền Trung.

Bà Hanh xúc động khi tìm được manh mối giúp xác định hài cốt thuộc về chú ruột là liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu. Ảnh: Gia đình cung cấp.

Trong ký ức của bà Hanh, chú ruột Nguyễn Văn Hậu là người nông dân hiền từ, chất phác. Dù bận rộn việc nhà, chăm lo 4 con và người vợ sức khỏe yếu, ông không bao giờ to tiếng hay nặng lời với ai.

Thời đó, nhà ông Hậu và anh trai Nguyễn Văn Tín (bố bà Hanh) chỉ cách vài bước chân. Bà Hanh chỉ học hết lớp 5 rồi nghỉ ở nhà trông các em, chăn trâu và phụ gia đình làm ruộng.

Ông Hậu thường xuyên qua lại, thấy nhà anh trai có việc là sang giúp, khi thì việc đồng áng, khi là những công việc lặt vặt trong nhà.

"Một hôm vào mùa gặt, khi gà gáy báo hiệu canh tư, chú Hậu gặt xong phần ruộng của gia đình. Thay vì trở về nghỉ, nhìn sang thấy hai chị em tôi vẫn còn loay hoay với phần việc dang dở, chú lại xắn tay áo, sang giúp các cháu gặt cho xong", bà Hanh bồi hồi nhớ lại. Với bà, đó chỉ là một trong rất nhiều lần người chú đỡ đần gia đình mình.

Khi Tổ quốc cần, người đàn ông hiền lành gác lại cày cuốc, rời quê nhà để lên đường nhập ngũ. Tin tức về ông sau đó dừng lại bằng một tấm giấy báo tử để khuyết nơi an táng.

Bằng Tổ quốc ghi công của liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu được gia đình cất giữ. Ảnh: Gia đình cung cấp.

Ngày liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu ra trận, con gái ông là bà Nguyễn Thị Nụ khi ấy chỉ khoảng 12 tuổi. Dù đã đủ lớn để cảm nhận không khí chia ly song thời gian đằng đẵng qua đi cũng khiến những hình ảnh thực tế về bố dần mờ nhạt, giờ đây bà cũng chẳng còn nhớ rõ.

Còn với người con trai út là ông Nguyễn Văn Hiền (60 tuổi), bố lên đường ông mới vừa tròn 2 tuổi. Tất cả những gì ông biết về người sinh ra mình chỉ qua lời kể ngắt quãng của mẹ và tấm ảnh chân dung mờ nhạt đặt trên bàn thờ. Bước qua tuổi xế chiều, ông vẫn đau đáu đi khắp các nghĩa trang từ Bắc vào Nam để tìm câu trả lời xem cha mình đang nằm ở đâu.

"Mong đón cha về với quê hương"

Đầu năm nay, Ban Chỉ huy Quân sự tỉnh Bắc Ninh cung cấp thông tin xác định liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu hy sinh tại Kỳ Nghĩa (Tam Kỳ, Quảng Nam cũ). Gia đình từng nhờ người đăng tải thông tin và tìm kiếm tại Nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái, nhưng các phần mộ ở đây đều khuyết danh, khiến cuộc tìm kiếm nhiều lần rơi vào bế tắc.

Hành trình tìm kiếm đầy trăn trở từng mở ra một manh mối quan trọng khi gia đình có thêm thông tin về một người đồng đội cùng chiến tuyến với ông Hậu.

Nhớ lại giai đoạn này, bà Hanh cho biết: "Gia đình biết liệt sĩ Vũ Thạch Quân, quê Thái Nguyên, là người cùng đơn vị và hy sinh cùng ngày, tháng, năm với chú Hậu. Sau đó, gia đình liệt sĩ Quân đã tìm được và đưa hài cốt của ông từ Nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái về quê nhà".

Chi tiết ấy trở thành điểm tựa hy vọng để gia đình ông Nguyễn Văn Hiền tiếp tục đăng tải thông tin lên mạng xã hội, nhờ những người sống gần Nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái rà soát từng hàng mộ.

Giữa lúc hy vọng dần mỏng manh, thông qua mạng xã hội, gia đình ông Hiền kết nối được với cựu chiến binh Nguyễn Tiến Đãi (quê Bắc Ninh, nghỉ hưu tại Đà Nẵng) để nhờ hỗ trợ rà soát trực tiếp tại địa phương.

Trong quá trình phối hợp khai quật và lấy mẫu sinh học tại Nghĩa trang liệt sĩ Tam Thái, lực lượng chức năng phát hiện tại ngôi mộ số 104 chiếc ví của liệt sĩ. Bên trong chứa tấm ảnh chụp cô gái trẻ còn khá trọn vẹn, mảnh kim loại khắc dòng chữ "thà hy sinh tất cả, quyết không làm nô lệ" cùng một số di vật cá nhân.

Những kỷ vật của liệt sĩ Nguyễn Văn Hậu được tìm thấy tại Nghĩa trang Tam Thái. Ảnh: Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng.

Khi hình ảnh di vật được gửi về Bắc Ninh sáng 21/8, khoảnh khắc bà Hanh nhận ra gương mặt tuổi thanh xuân của mình làm bùng nổ những cảm xúc nén chặt suốt nhiều thập kỷ.

Nhận tin báo, ông Hiền tóc đã điểm bạc nghẹn ngào vỡ òa vì xúc động.

"Mong đó là cha tôi để được đón ông về với quê hương", ông Hiền cho hay.

Hiện tại, phần hài cốt cùng các mẫu sinh học đang được đưa đi giám định ADN để có kết luận chính xác cuối cùng về mặt pháp lý. Nhưng đối với gia đình, sự xuất hiện của tấm ảnh đã là một lời giải đáp cho quãng thời gian đằng đẵng chờ đợi.