Giữa tháng 7, hai viện Quốc hội Nhật Bản lần lượt thông qua dự luật cho phép chính phủ thiết lập thủ đô thứ hai bên ngoài Tokyo trong tình huống khẩn cấp.

Theo các điều kiện để trở thành thủ đô dự phòng được nguồn tin trong chính phủ Nhật Bản tiết lộ hồi đầu tháng 10, danh sách ứng viên đủ điều kiện bao gồm bốn cái tên: tỉnh cực bắc Hokkaido, Osaka, Fukuoka và Aichi - nơi có thành phố Nagoya, báo chí Nhật Bản cho biết.

Cả 4 địa phương này đều bày tỏ mong muốn tham gia cuộc đua. Nếu nguyện vọng này không thay đổi, họ sẽ chính thức nộp hồ sơ trong thời gian tới. Ông Kawai Masashi, chuyên gia chính sách tại tổ chức nghiên cứu Tokyo Foundation, nhận định cuộc đua giống như một lễ hội lớn.

“Tâm lý ‘không được bỏ lỡ cơn số’ đã lan rộng”, ông nói với New York Times.

Cuộc đua tứ mã giữa các thành phố

Để trở thành thủ đô thứ hai của Nhật Bản, các tỉnh có nguyện vọng ứng tuyển phải sở hữu một thành phố có dân số ít nhất 1,2% tổng dân số Nhật Bản, có GRDP toàn tỉnh ít nhất 2,1% GDP Nhật Bản, và là trụ sở cơ quan đại diện khu vực của ít nhất một nửa số cơ quan trung ương, NHK cho biết.

Các ứng viên phải bảo đảm không bị ảnh hưởng bởi những thảm họa có thể xảy ra tại Tokyo - như động đất hay núi Phú Sĩ phun trào.

Theo Thị trưởng Fukuoka Takashima Soichiro, thành phố của ông sở hữu lợi thế từ vị trí địa lý - vốn nằm ở phía Tây Nam đất nước và cách xa Tokyo.

“Fukuoka có những lợi thế sẵn có: Vị trí ở phía Tây đất nước, nằm ven biển Nhật Bản thay vì bờ biển Thái Bình Dương”, ông Takashima nói.

Trong khi đó, Thống đốc tỉnh Hokkaido Suzuki Naomichi cho rằng tỉnh mình có lợi thế khi đã quen với các cơ quan hành chính của trung ương.

“Tỉnh Hokkaido, với Sapporo là trung tâm, là địa chỉ nhiều văn phòng đại diện cả chính quyền trung ương. Vị trí địa lý của tỉnh cách xa Tokyo, do đó khó bị ảnh hưởng bởi cùng một thảm họa (như động đất và sóng thần) hơn”, ông Suzuki nói hôm 24/7.

Về phần mình, Thống đốc tỉnh Aichi Omura Hideaki nhấn mạnh đến khía cạnh kinh tế. GRDP của Aichi là hơn 46 nghìn tỷ yen (khoảng 281 triệu USD), vượt qua Osaka. Giá trị ngành chế biến, chế tạo của tỉnh cũng đứng đầu đất nước, tăng 60% so với năm 2011.

Ứng viên hàng đầu Osaka thậm chí giới thiệu linh vật cho kế hoạch chạy đua của mình - một chú mèo mang tên Nyaniwa Fukumaru. Ông Fujita Fumitake, đồng lãnh đạo đảng Duy tân Nhật Bản có trụ sở tại Osaka, bày tỏ mong muốn ý tưởng về thủ đô dự phòng sẽ giúp nền kinh tế bớt tập trung quá mức hơn. Ông cũng hoan nghênh sự cạnh tranh từ các thành phố khác.

“Sapporo, Nagoya và Fukuoka đều có năng lực đáng kể về dân số và quy mô kinh tế”, ông Fujita nói, theo Japan Times.

Các thành phố cần chuẩn bị gì?

Chính phủ Nhật Bản có kế hoạch chính thức công bố các điều kiện trong tháng 10 sau khi tiếp nhận ý kiến của công chúng. Định hướng chi tiết hơn về vai trò của thủ đô thứ hai sẽ được công bố vào tháng 11, còn chính sách tổng thể sẽ được hoàn thiện vào khoảng tháng 10/2027.

Tuy nhiên, người dân Nhật Bản vẫn có quan điểm khác biệt. Những người ủng hộ cho rằng Nhật Bản phải chuẩn bị cho tình huống các cơ quan chính phủ tại Tokyo bị thiên tai vô hiệu hóa.

Trong khi đó, một số ý kiến chỉ trích kế hoạch phát triển thủ đô thứ hai là cách thức chính phủ Nhật Bản duy trì sự ủng hộ của Đảng Duy tân Nhật Bản, vốn đặt trụ sở tại Osaka và mong muốn tăng quyền cho địa phương. Ý tưởng trên là một phần trong thỏa thuận cầm quyền giữa đảng này và đảng Dân chủ Tự do (LDP), theo Mainichi Shinbun.

Trên thực tế, không văn bản chính thức nào tại Nhật Bản quy định rõ Tokyo là thủ đô - chỉ có một số luật định nghĩa “khu vực thủ đô” xung quanh Tokyo. Tầm quan trọng của Tokyo chủ yếu đến từ thực tiễn.

Giới chuyên gia lo ngại một thủ đô dự phòng sẽ thiếu đi các yếu tố này. Do đó, nếu không nhận được các khoản đầu tư cơ sở hạ tầng hoặc cơ chế, chính sách đủ mạnh, danh hiệu mới sẽ chỉ mang tính biểu tượng.

Thống đốc Tokyo Koike Yuriko cũng tỏ ra dè dặt trước sáng kiến mới.

“Việc chỉ hô hào khẩu hiệu ‘khắc phục tình trạng tập trung quá mức vào Tokyo’ một cách sáo rỗng sẽ không mang lại thay đổi nào. Thay vào đó, các chính quyền ngoài Tokyo nên ưu tiên thúc đẩy các công ty khởi nghiệp, khuyến khích vươn ra thị trường quốc tế và bồi dưỡng nhân tài”, bà Yuriko nói.

Ông Kawai, chuyên gia tại Tokyo Foundation, có quan điểm tương đồng. Theo ông, các địa phương cần tìm ra các cách thức sáng tạo mới để thúc đẩy tăng trưởng và ngăn sự sụt giảm dân số.

“Nếu không có cách tiếp cận này, sáng kiến về thủ đô thứ hai sẽ chỉ mang lại trăm điều hại thay vì lợi ích”, ông phân tích.