Đề xuất cấm xuất cảnh người từng vi phạm khi lao động ở nước ngoài

Cần có chế tài đủ nghiêm để người lao động nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và tránh ảnh hưởng đến cơ hội của những người khác.

Sáng 10/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng.

Tình trạng người lao động vi phạm hợp đồng và cư trú bất hợp pháp

Góp ý dự án luật, đại biểu Trần Đình Gia (Hà Tĩnh) nêu thực tế, một số thị trường lao động không thu phí hoặc có mức phí thấp theo quy định. Tuy nhiên, người lao động vẫn phải chi những khoản tiền rất lớn, thậm chí tới hàng trăm triệu đồng để được xuất cảnh.

ĐBQH Trần Đình Gia. Ảnh: Như Ý.

Ông Trần Đình Gia cho rằng, đó là gánh nặng tài chính rất lớn đối với người lao động nghèo, đồng thời cho thấy kẽ hở cần được kiểm soát chặt chẽ bằng pháp luật.

Đại biểu cũng nêu một bất cập khác là tình trạng người lao động vi phạm hợp đồng và cư trú bất hợp pháp. Nhiều người chỉ làm việc đúng hợp đồng vài tháng, sau đó tự ý ra ngoài làm để tìm thu nhập cao hơn.

Tình trạng này khiến một số thị trường thông báo dừng tiếp nhận lao động từ một số địa phương tại Việt Nam. Theo ông, hậu quả không chỉ ảnh hưởng uy tín lao động Việt Nam mà còn làm mất cơ hội của những người có nhu cầu đi làm việc hợp pháp.

Ông Trần Đình Gia đề nghị xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về người lao động đi làm việc ở nước ngoài, đồng thời thiết lập cơ chế chia sẻ, liên thông thông tin giữa các ngành lao động, du lịch, y tế, công an, ngoại giao và địa phương. Việc quản lý xuyên suốt sẽ giúp cơ quan chức năng theo dõi quá trình người lao động xuất cảnh, cư trú và làm việc ở nước ngoài.

Đại biểu cũng đề xuất nghiên cứu biện pháp cấm xuất cảnh có thời hạn hoặc vĩnh viễn đối với người từng vi phạm hợp đồng, cư trú bất hợp pháp ở nước sở tại. Theo ông, cần có chế tài đủ nghiêm để người lao động nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật và tránh ảnh hưởng đến cơ hội của những người khác.

ĐBQH Chu Lương Trí. Ảnh: Như Ý.

Cùng quan tâm đến vấn đề này, đại biểu Chu Lương Trí (đoàn Quảng Ninh) đánh giá cao việc dự thảo luật quy định mức trần tiền dịch vụ và không cho phép thu tiền môi giới với người lao động. Tuy nhiên, theo ông, cơ quan soạn thảo cần xem xét tổng thể số tiền người lao động phải bỏ ra, thay vì chỉ quản lý từng khoản riêng lẻ.

Ngoài tiền dịch vụ, người lao động có thể phải trả các khoản liên quan đến đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề, hồ sơ, thủ tục và những nội dung cần thiết khác. Các khoản thu nhỏ lẻ khi cộng lại có thể trở thành gánh nặng lớn.

Đối với trường hợp người Việt Nam vi phạm nghiêm trọng pháp luật nước sở tại, đại biểu Chu Lương Trí đề nghị bổ sung cơ chế phối hợp giữa cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam và nước tiếp nhận để phát hiện, xác minh, xử lý. Theo ông, hành vi vi phạm trước hết phải được xử lý theo pháp luật và thẩm quyền của nước sở tại. Những vụ việc thuộc phạm vi hợp tác tư pháp cần thực hiện theo quy định, thỏa thuận giữa hai nước...

Cơ sở dữ liệu phục vụ công tác quản lý, theo dõi, hỗ trợ xử lý các vấn đề phát sinh

Giải trình làm rõ thêm một số vấn đề sau đó, Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải khẳng định việc đưa lao động ra nước ngoài không chỉ nhằm giải quyết việc làm hay nâng cao thu nhập đơn thuần. Bộ trưởng nhấn mạnh đây là một "chính sách kép" mang tính chiến lược, vừa đưa lao động có trình độ đi học hỏi công nghệ tiên tiến, vừa có cơ chế thu hút và phát huy năng lực khi họ trở về.

Trong thời gian làm việc ở nước ngoài, người lao động có điều kiện tiếp cận môi trường kỷ luật và công nghệ hiện đại tại các nước phát triển. Trình độ, kỹ năng và kinh nghiệm tích lũy được chính là "tài sản quý báu" của mỗi cá nhân và đất nước.

Về lo ngại thiếu hụt nhân lực chất lượng cao trong nước, bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo đã ghi nhận và điều chỉnh dự thảo theo hướng, đưa người lao động đi làm việc ở nước ngoài phải thực hiện đồng thời với việc xây dựng cơ chế thu hút, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực này khi trở về.

"Cần xác định rõ lao động trình độ nào, thuộc lĩnh vực nào và thị trường nào là phù hợp. Đây là tiền đề để chúng ta kiến tạo một vòng tuần hoàn lao động bền vững", Bộ trưởng nói. Tư duy mới của dự luật là quan tâm đặc biệt đến việc kết nối việc làm để người lao động phát huy ngay những kinh nghiệm đã tích lũy sau khi về nước.

Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải cho biết cơ sở dữ liệu về người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng đã được xây dựng, đưa vào khai thác và tiếp tục cần được nâng cấp.

Cơ sở dữ liệu phải được cập nhật đầy đủ, chính xác, thống nhất; đồng thời tăng khả năng tổng hợp, phân tích và kết nối với những hệ thống có liên quan. Việc này nhằm phục vụ công tác quản lý, theo dõi người lao động và hỗ trợ xử lý các vấn đề phát sinh.

Dự luật cũng tăng trách nhiệm của chính quyền địa phương. UBND cấp xã dự kiến được giao một số nhiệm vụ liên quan đến tiếp nhận thông tin, theo dõi và giám sát hoạt động tuyển chọn lao động trên địa bàn. Dự luật cũng đã bổ sung trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc bố trí đầu mối để kịp thời hỗ trợ, giải quyết những vấn đề phát sinh liên quan đến người lao động. Các quy định về cơ chế phối hợp và xử lý vi phạm cũng sẽ được tiếp tục rà soát để bảo đảm đồng bộ.