Diện mạo siêu đô thị TP.HCM qua quy hoạch tầm nhìn 100 năm

Sáng 29/10, tại kỳ họp thứ 6 (kỳ họp chuyên đề) HĐND TP.HCM khóa XI, nhiệm kỳ 2026-2031, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường trình bày báo cáo về Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, sau hợp nhất, TP.HCM trở thành siêu đô thị với không gian phát triển có quy mô lớn, liên kết chặt chẽ về kinh tế, đô thị, công nghiệp, cảng biển và hạ tầng.

Trong bối cảnh đó, việc tích hợp các quy hoạch chung và quy hoạch tỉnh hiện có của ba địa phương thành một quy hoạch tổng thể là yêu cầu cấp bách, cần thiết.

Việc này nhằm thống nhất định hướng tổ chức không gian, phân bổ nguồn lực và phát triển hệ thống hạ tầng liên vùng, đồng thời khắc phục tình trạng phân tán, chồng lấn hoặc thiếu đồng bộ giữa các quy hoạch trước đây.

Chuyển từ đô thị tập trung lõi sang mạng lưới các cực tăng trưởng

Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho biết quy hoạch xác định bốn quan điểm phát triển lớn, gồm xây dựng đô thị toàn cầu lấy con người làm trung tâm; phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từ nghiên cứu đến thương mại hóa; xây dựng cơ chế, chính sách mở, vượt trội, có khả năng cạnh tranh quốc tế; tổ chức không gian tích hợp với hạ tầng hiện đại, kết nối đất liền, biển và hàng không.

Về tầm nhìn chiến lược, thành phố xác định ba giai đoạn phát triển. Đến năm 2030, TP.HCM hướng tới trở thành đô thị văn minh, hiện đại, nổi trội ở khu vực Đông Nam Á. Đến năm 2045, thành phố đặt mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo của châu Á.

Đến năm 2075 và xa hơn, TP.HCM hướng tới trở thành đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, phát triển toàn diện, sánh ngang các đô thị hàng đầu thế giới.

Tầm nhìn 100 năm, thành phố xác định trở thành “Đô thị toàn cầu, thông minh, hiện đại, toàn diện, sánh ngang các đô thị hàng đầu thế giới”.

Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường trình bày Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm, tại kỳ họp. Ảnh: Nguyên Nguyên.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, thành phố định hướng phát triển theo mô hình siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, đa tầng. Cấu trúc không gian gồm 5 cực động lực, 5 trung tâm vệ tinh, 5 hệ liên kết chiến lược và 10 vùng quản trị phát triển.

Trong đó, 5 cực động lực gồm lõi trung tâm dịch vụ tài chính quốc tế; đổi mới sáng tạo phía Đông; công nghiệp, công nghệ cao và logistics phía Bắc; cảng biển, thương mại tự do, logistics quốc tế và năng lượng phía Nam; đô thị, giáo dục và y tế phía Tây.

Năm trung tâm vệ tinh được định hướng tại Côn Đảo, Long Hải - Hồ Tràm, Hóc Môn - Củ Chi, Bàu Bàng và Tân Uyên - Bắc Tân Uyên.

Năm hệ liên kết chiến lược: Bắc - Nam liên kết từ cửa khẩu đến không gian biển, kinh tế lục địa đến kinh tế đại dương; Đông - Tây liên kết vùng Đồng bằng sông Cửu Long với Đông Nam Bộ; liên kết công nghiệp - sản xuất - logistics đa phương thức, tối ưu chuỗi cung ứng; hạ tầng đô thị đa tầng là xương sống phát triển đô thị và tái phân bố dân cư; liên kết xanh - xanh dương .

Trong đó, hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai được xác định là trục trung tâm của không gian sinh thái, góp phần bảo đảm phát triển bền vững.

Đối với 10 vùng quản trị phát triển, thành phố sẽ xác định chức năng chủ đạo, điều kiện đất đai, hạ tầng, môi trường và yêu cầu kiểm soát phát triển của từng khu vực, làm cơ sở quản lý và tổ chức thực hiện quy hoạch phù hợp với đặc thù từng khu vực.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, việc tổ chức lại không gian đô thị sẽ chuyển từ mô hình tập trung vào khu vực lõi sang mạng lưới các cực tăng trưởng liên kết chặt chẽ.

Thành phố ưu tiên phát triển đô thị nén theo mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD) tại các đầu mối giao thông; tái thiết những khu vực sử dụng đất kém hiệu quả, đồng thời kiểm soát đô thị hóa tại vùng thấp trũng, nhạy cảm. Không gian phát triển được tổ chức theo ba chiều, gồm mặt đất, không gian ngầm và trên cao.

Gần 1.000 km đường sắt đô thị và các động lực kinh tế mới

Về phát triển hạ tầng, Phó chủ tịch UBND TP.HCM cho biết thành phố định hướng xây dựng hệ thống giao thông đồng bộ, hiện đại, thông minh, có khả năng chống chịu cao.

Đáng chú ý, đến năm 2050, TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thành mạng lưới 18 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 961 km, cùng khoảng 450 km LRT/Tramway.

Hệ thống này được định hướng kết nối các nhà ga, sân bay, cảng biển, trung tâm đô thị và các khu phát triển TOD, hình thành mạng lưới trung chuyển đa phương thức.

TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thành mạng lưới 18 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài khoảng 961 km. Ảnh: Quỳnh Danh.

Thành phố cũng đặt mục tiêu tỷ lệ vận tải hành khách công cộng đạt 55-65%. Đối với giao thông đường thủy, quy hoạch định hướng phát triển khoảng 322 km luồng hàng hải, hệ thống cảng sông và bến thủy nội địa kết nối với cảng cửa ngõ quốc tế Cái Mép - Thị Vải, đồng thời phát triển vận tải hành khách đô thị và du lịch đường sông.

Một nội dung khác được nhấn mạnh là phát triển không gian ngầm theo ba tầng: tầng nông từ 0 đến 20 m, tầng sâu từ 20 đến 40 m và tầng rất sâu trên 40 m. Việc khai thác không gian ngầm sẽ được ưu tiên tại những trung tâm đô thị, đầu mối giao thông và kiểm soát chặt chẽ tại các vùng sinh thái, khu vực có rủi ro cao.

Về chống ngập và sụt lún, thành phố định hướng kết hợp giải pháp công trình và phi công trình theo từng lưu vực; phân vùng thích ứng sụt lún thành bốn nhóm gồm an toàn, bảo vệ, thích ứng và sinh thái/ngập mặn.

Đối với phát triển kinh tế, quy hoạch xác định 10 ngành, lĩnh vực thuộc bốn nhóm cốt lõi. Trong đó, các ngành có giá trị gia tăng cao được nhấn mạnh gồm sản xuất tiên tiến, trung tâm tài chính khu vực, dịch vụ số và trí tuệ nhân tạo (AI), logistics tiên tiến.

Thành phố cũng định hướng phát triển những khu chức năng đặc thù với cơ chế, chính sách vượt trội, gồm Trung tâm Tài chính quốc tế, khu thương mại tự do gắn với logistics quốc tế, trung tâm công nghiệp năng lượng quốc gia, các khu công nghệ cao, trung tâm dữ liệu, AI và đổi mới sáng tạo. Về dài hạn, TP.HCM nghiên cứu hình thành khu kinh tế đặc biệt ven biển tại khu vực Vũng Tàu.

Trong lĩnh vực xã hội, quy hoạch xác định nhà ở giá phải chăng là một chính sách trọng yếu, ưu tiên phát triển nhà ở xã hội, nhà cho thuê và nhà công nhân, gắn với giao thông công cộng, các khu TOD và trung tâm việc làm.

Đến năm 2050, thành phố hướng tới trở thành trung tâm giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp, khoa học và công nghệ hàng đầu châu Á, với quy mô khoảng 2 triệu sinh viên.

Dự kiến phê duyệt quy hoạch cuối tháng 10

Báo cáo quá trình xây dựng quy hoạch, ông Nguyễn Mạnh Cường cho hay từ đầu năm 2026, UBND TP.HCM triển khai xây dựng đề cương, khung chiến lược, lựa chọn đơn vị tư vấn, thành lập tổ công tác, tổ chuyên gia và hội đồng thẩm định.

Thành phố đã tổ chức hội nghị, hội thảo, lấy ý kiến cơ quan Trung ương, địa phương, chuyên gia, hiệp hội, doanh nghiệp và người dân. Đến ngày 11/9, cơ quan lập quy hoạch đã tổng hợp hơn 1.526 ý kiến góp ý. Trong đó, 966 ý kiến được tiếp thu; hơn 560 ý kiến được ghi nhận, giải trình và tiếp tục nghiên cứu.

Ngày 22/10, Viện Nghiên cứu phát triển TP.HCM hoàn thiện hồ sơ theo báo cáo thẩm định của Sở Tài chính. Cùng ngày, UBND TP.HCM ban hành Tờ trình số 1449 trình HĐND thành phố xem xét, thông qua quy hoạch và gửi văn bản lấy ý kiến 5 bộ.

Theo Phó chủ tịch UBND TP.HCM, sau khi HĐND thành phố thông qua, Chủ tịch UBND TP.HCM sẽ xem xét phê duyệt Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm theo thẩm quyền. Việc phê duyệt dự kiến hoàn thành vào cuối tháng 10/2026.

Về nguồn lực thực hiện, thành phố xác định sử dụng vốn nhà nước để dẫn dắt, đồng thời huy động nguồn lực xã hội thông qua hợp tác công tư, khai thác giá trị tăng thêm từ đất gắn với hạ tầng và phát hành trái phiếu đô thị.

UBND TP.HCM cũng đặt yêu cầu xác định rõ thứ tự ưu tiên, trách nhiệm, tiến độ và cơ chế giám sát các dự án trọng điểm; ứng dụng dữ liệu và công nghệ số trong theo dõi, đánh giá quá trình thực hiện quy hoạch.