Nhiều người bắt đầu năm mới với mục tiêu đọc nhiều sách hơn. Một cuốn tiểu thuyết mới được đặt trên bàn ngủ, một cuốn sách nói được tải về điện thoại hay tấm thẻ thư viện lâu ngày lại được mang ra sử dụng. Đọc sách từ lâu được xem là thói quen giúp con người thư giãn, nuôi dưỡng sự tò mò và tạm thời thoát khỏi những áp lực của cuộc sống.
Tuy nhiên, ngày càng nhiều nghiên cứu cho thấy việc đọc sách mang lại nhiều lợi ích hơn chúng ta tưởng. Không chỉ giúp giảm căng thẳng, cải thiện trí nhớ hay bảo vệ não bộ trước nguy cơ suy giảm nhận thức, thói quen này còn có thể góp phần kéo dài tuổi thọ.
Các chuyên gia cho rằng khi đắm chìm vào một cuốn sách, con người thường rơi vào trạng thái tập trung sâu tương tự thiền định. Trạng thái này giúp hệ thần kinh được điều hòa, trong khi não bộ vẫn tiếp tục hoạt động tích cực.
Người đọc sách có thể sống lâu hơn
Một nghiên cứu nổi tiếng của các nhà khoa học tại Trường Y tế Công cộng Yale (Mỹ) đã theo dõi 3.635 người từ 50 tuổi trở lên trong suốt 12 năm để tìm hiểu mối liên hệ giữa thói quen đọc sách và tuổi thọ.
Kết quả cho thấy những người thường xuyên đọc sách sống lâu hơn trung bình 23 tháng so với những người không đọc. Đáng chú ý, mối liên hệ này vẫn được ghi nhận ngay cả khi các nhà nghiên cứu đã loại bỏ những yếu tố như trình độ học vấn, thu nhập, sức khỏe, tình trạng trầm cảm hay khả năng nhận thức.
Theo các chuyên gia, một trong những lý do khiến việc đọc sách giúp kéo dài tuổi thọ là tác động tích cực của nó đối với đời sống tinh thần và các mối quan hệ xã hội.
Nhà tâm lý học Raymond Mar thuộc Đại học York (Canada) cho rằng tiểu thuyết có thể tạo ra một dạng trải nghiệm xã hội thay thế. "Khi đọc sách, chúng ta liên tục thực hành các mối quan hệ, cảm xúc và khả năng đặt mình vào vị trí của người khác, ngay cả khi đang ở một mình", ông nói.
 |
| Đọc sách mỗi ngày được cho là giúp cải thiện trí nhớ, tăng khả năng tập trung và làm chậm quá trình suy giảm nhận thức. |
Trong khi đó, sự cô đơn hiện được xem là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ tử vong sớm, với mức độ ảnh hưởng tương đương hút thuốc lá hoặc béo phì. Sách giúp con người tìm thấy cảm giác đồng hành, kết nối và chia sẻ mà không phải đối mặt với áp lực trong các mối quan hệ ngoài đời thực.
Bên cạnh đó, đọc sách còn được xem là một phương pháp giảm căng thẳng hiệu quả. Khi tập trung vào một câu chuyện, não bộ bước vào trạng thái thư giãn nhưng vẫn duy trì sự tỉnh táo. Điều này tương tự tác động mà thiền mang lại.
Căng thẳng kéo dài được chứng minh là yếu tố thúc đẩy quá trình lão hóa do làm tăng tình trạng viêm, gây rối loạn giấc ngủ, suy giảm miễn dịch và ảnh hưởng đến hệ tim mạch.
Lá chắn bảo vệ não bộ trước sự lão hóa
Kéo dài tuổi thọ chỉ là một phần trong những lợi ích mà việc đọc sách mang lại. Điều quan trọng hơn là nó có thể giúp duy trì sức khỏe não bộ khi con người già đi.
Một nghiên cứu kéo dài 14 năm, được công bố vào năm 2020, cho thấy những người thường xuyên tham gia các hoạt động kích thích trí não như đọc sách có tốc độ suy giảm nhận thức chậm hơn đáng kể.
Một nghiên cứu khác cũng được công bố trong năm 2020 phát hiện rằng việc duy trì thói quen đọc và viết trong suốt cuộc đời có liên quan đến tốc độ suy giảm trí nhớ chậm hơn, ngay cả ở những người xuất hiện các dấu hiệu của bệnh Alzheimer.
Các nhà khoa học nhấn mạnh rằng đọc sách không thể ngăn chặn hoàn toàn quá trình sinh học dẫn đến chứng mất trí. Tuy nhiên, hoạt động này giúp não bộ vận hành hiệu quả hơn dù quá trình thoái hóa vẫn diễn ra.
 |
| Các nhà khoa học cho rằng việc đắm chìm trong một cuốn sách có thể tạo ra trạng thái thư giãn tương tự thiền định, giúp giảm căng thẳng và tăng tuổi thọ. |
Một trong những nguyên nhân là việc đọc kích hoạt đồng thời nhiều vùng não liên quan đến ngôn ngữ, trí nhớ, sự tập trung và trí tưởng tượng. Theo thời gian, điều này giúp hình thành "dự trữ nhận thức" - khả năng thích nghi của não bộ trước những tổn thương hoặc thay đổi do tuổi tác.
Nói cách khác, việc đọc giống như một bài tập dành cho não. Nó buộc con người phải ghi nhớ thông tin, tưởng tượng bối cảnh, xây dựng nhân vật và liên tục xử lý dữ liệu mới.
Đọc sách giúp cải thiện trí nhớ và khả năng đồng cảm
Năm 2022, các nhà nghiên cứu đã thực hiện một thí nghiệm kéo dài 8 tuần với người cao tuổi. Một nhóm được yêu cầu đọc tiểu thuyết, trong khi nhóm còn lại giải các câu đố liên quan đến ngôn ngữ.
Kết quả cho thấy nhóm đọc sách cải thiện rõ rệt cả trí nhớ ngắn hạn lẫn trí nhớ dài hạn.
Theo các chuyên gia, việc đọc liên tục đòi hỏi não bộ phải duy trì và xử lý nhiều thông tin cùng lúc. Đây là lý do khiến khả năng ghi nhớ được rèn luyện theo thời gian.
Một số nghiên cứu về thần kinh học còn phát hiện rằng việc đọc tiểu thuyết làm tăng sự kết nối giữa các vùng não liên quan đến ngôn ngữ và cảm giác. Đáng chú ý, những thay đổi này vẫn được duy trì trong nhiều ngày sau khi người đọc khép lại cuốn sách.
 |
| Chỉ cần dành 10-30 phút đọc sách mỗi ngày, bạn có thể tạo ra những thay đổi tích cực cho não bộ và sức khỏe tinh thần. |
Không chỉ tác động đến trí nhớ, việc đọc còn giúp cải thiện khả năng tập trung và tốc độ xử lý thông tin.
Đặc biệt, tiểu thuyết được cho là có khả năng nuôi dưỡng sự đồng cảm. Khi theo dõi cuộc sống của các nhân vật, người đọc buộc phải đặt mình vào hoàn cảnh của họ để hiểu những suy nghĩ, cảm xúc và lựa chọn.
Quá trình này giúp con người nhìn nhận thế giới theo cách đa chiều hơn, giảm bớt định kiến và tăng khả năng thấu hiểu người khác.
Sách nói có mang lại lợi ích tương tự?
Nếu không có nhiều thời gian để cầm một cuốn sách trên tay, sách nói vẫn là một lựa chọn phù hợp.
Một nghiên cứu đăng trên The Journal of Neuroscience cho thấy não bộ xử lý thông tin từ sách in và sách nói theo cách gần như giống nhau.
Khi nghe sách nói, con người vẫn xây dựng hình ảnh về nhân vật, bối cảnh và các tình huống trong câu chuyện. Nói cách khác, những cơ chế quan trọng nhất của việc đọc vẫn được kích hoạt.
Sách nói thậm chí còn mang đến một số lợi ích bổ sung khi cho phép người dùng kết hợp việc tiếp nhận nội dung với các hoạt động như đi bộ hoặc tập thể dục.
Các chuyên gia cho rằng bạn không cần phải đọc hàng trăm trang mỗi ngày để nhận được những lợi ích kể trên. Chỉ cần dành từ 10 đến 30 phút mỗi ngày, việc đọc đã có thể tạo ra những thay đổi tích cực đối với não bộ và sức khỏe tinh thần.
Điều quan trọng nhất là lựa chọn những cuốn sách thực sự khiến bạn hứng thú thay vì cố ép bản thân đọc những tác phẩm mà người khác cho rằng bạn nên đọc.
Bởi xét cho cùng, đọc sách không đơn thuần là một hình thức giải trí. Đó còn là một khoản đầu tư lâu dài cho trí não, cảm xúc và sức khỏe của mỗi người.
Dopamine tạo ra động lực và cảm giác hài lòng, Endorphin mang đến cảm giác thăng hoa, trong khi Cortisol lại "sản sinh" cảm giác căng thẳng, giúp bạn có tâm trạng phấn khích để phiêu lưu ra khỏi vùng an toàn… Nếu hiểu được cơ chế hoạt động của những hormone then chốt này, bạn có thể nâng cao chất lượng cuộc sống của mình, như tác giả David JP Phillips bật mí trong cuốn sách Cho đời nhẹ lên cao.
