Gan và thận đảm nhiệm những chức năng quan trọng trong quá trình chuyển hóa, xử lý chất thải và duy trì cân bằng bên trong cơ thể. Tuy nhiên, nhiều thói quen hàng ngày như uống nhiều rượu bia, ăn mặn hay tự ý dùng thuốc có thể làm tăng nguy cơ tổn thương hai cơ quan này.
Điều đáng chú ý là bệnh gan và thận mạn tính có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài trước khi xuất hiện triệu chứng rõ rệt. Vì vậy, điều chỉnh 6 thói quen dưới đây có thể giúp bạn chủ động giảm nguy cơ.
Ăn mặn và thường xuyên dùng thực phẩm chế biến sẵn
Mì ăn liền, thịt chế biến sẵn, đồ ăn nhanh, thức ăn đóng hộp và các loại nước sốt có thể chứa nhiều natri. Tiêu thụ quá nhiều natri làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, từ đó gây áp lực lên các mạch máu nhỏ trong thận và làm tăng nguy cơ tổn thương thận.
Bên cạnh đó, chế độ ăn nhiều thực phẩm chế biến sẵn thường đi kèm lượng calo, đường bổ sung và chất béo không lành mạnh cao. Nếu kéo dài, thói quen này có thể góp phần gây thừa cân, béo phì và rối loạn chuyển hóa, những yếu tố liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ.
Theo Quỹ Thận Quốc gia Mỹ, giảm thực phẩm chế biến sẵn và ưu tiên thực phẩm tươi có thể giúp hạn chế lượng natri, đường và chất béo không cần thiết. Thay vì loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm, hãy giảm dần lượng muối khi nấu ăn, hạn chế nước chấm và tăng cường rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt trong khẩu phần.
Uống nhiều rượu bia
Theo Healthline, uống rượu bia thường xuyên hoặc với lượng lớn có thể gây tổn thương gan, dẫn đến tích tụ mỡ, viêm gan do rượu và xơ gan. Rượu cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng thận thông qua tình trạng mất nước, rối loạn điện giải và các tác động lên huyết áp.
Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Mỹ (NIDDK), sử dụng rượu quá mức là một trong những nguyên nhân gây bệnh gan. Với người đã mắc bệnh gan, việc tiếp tục uống rượu có thể khiến tổn thương nghiêm trọng hơn.
Vì vậy, nên hạn chế hoặc ngừng uống rượu bia, đặc biệt nếu đã được chẩn đoán mắc bệnh gan hoặc thận. Người mắc bệnh gan liên quan đến rượu cần ngừng uống theo hướng dẫn của bác sĩ.
 |
| Nguy cơ tổn thương gan và thận tăng cao với những người thường xuyên uống rượu bia. Ảnh: Live Science. |
Dùng nhiều thuốc giảm đau hoặc sử dụng kéo dài
Một số thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID), như ibuprofen và naproxen, có thể làm giảm lưu lượng máu đến thận. Nguy cơ tổn thương tăng lên khi dùng liều cao, kéo dài, trong lúc mất nước hoặc ở người đã mắc bệnh thận.
Trong khi đó, một số loại thuốc có thể gây tổn thương gan nếu sử dụng quá liều hoặc không đúng hướng dẫn. Chẳng hạn, paracetamol gây tổn thương gan nghiêm trọng khi dùng quá liều, kể cả do vô tình sử dụng nhiều sản phẩm cùng chứa hoạt chất này.
Quỹ Thận Quốc gia Mỹ khuyến cáo người bệnh thận cần thận trọng với NSAID và trao đổi với nhân viên y tế trước khi sử dụng thuốc giảm đau. Người có bệnh gan cũng nên hỏi bác sĩ về loại thuốc và liều dùng phù hợp. Không nên tự ý tăng liều, phối hợp nhiều loại thuốc hoặc sử dụng thuốc kéo dài mà không được tư vấn.
 |
| Lạm dụng một số thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID), như ibuprofen và naproxen, có thể gây hại đến gan và thận. Ảnh: Magnific. |
Ăn nhiều đường, ít vận động và để cân nặng tăng kéo dài
Thường xuyên uống nước ngọt, trà sữa, ăn nhiều đồ ngọt và ít vận động có thể dẫn đến tăng cân, kháng insulin và đái tháo đường type 2. Những vấn đề chuyển hóa này có liên quan chặt chẽ đến cả bệnh gan nhiễm mỡ và bệnh thận mạn tính.
Theo NIDDK, tình trạng thừa cân, béo phì và đái tháo đường type 2 làm tăng nguy cơ mắc bệnh gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chuyển hóa. Lượng đường bổ sung cao, đặc biệt từ đồ uống có đường, cũng có thể khiến việc kiểm soát cân nặng và đường huyết trở nên khó khăn hơn.
Để giảm nguy cơ, nên hạn chế đồ uống có đường, ăn đa dạng rau củ, trái cây nguyên quả, ngũ cốc nguyên hạt và nguồn đạm phù hợp. Người trưởng thành nên duy trì vận động thường xuyên, hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần nếu tình trạng sức khỏe cho phép.
Nếu thừa cân, nên giảm cân từ từ bằng chế độ ăn cân bằng và vận động đều đặn, tránh các phương pháp giảm cân cấp tốc hoặc chế độ ăn kiêng cực đoan.
Bỏ qua việc kiểm tra huyết áp, đường huyết và chức năng gan thận
Không có triệu chứng bất thường không đồng nghĩa gan và thận hoàn toàn khỏe mạnh. Bệnh thận mạn tính có thể tiến triển trong nhiều năm mà người bệnh không nhận thấy dấu hiệu rõ ràng. Một số bệnh gan, bao gồm gan nhiễm mỡ, cũng thường ít biểu hiện ở giai đoạn đầu.
Tăng huyết áp và đái tháo đường là những nguyên nhân quan trọng gây bệnh thận mạn. Trong khi đó, thừa cân, rối loạn chuyển hóa, uống nhiều rượu và viêm gan virus có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh gan.
Vì vậy, người có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ nên kiểm tra sức khỏe theo hướng dẫn của bác sĩ. Tùy từng trường hợp, việc đánh giá có thể bao gồm đo huyết áp, xét nghiệm đường huyết, xét nghiệm máu để đánh giá chức năng thận, xét nghiệm nước tiểu tìm albumin hoặc kiểm tra men gan.
Không phải ai cũng cần thực hiện tất cả xét nghiệm định kỳ với cùng tần suất. Bác sĩ sẽ căn cứ vào tuổi, tiền sử bệnh, thuốc đang dùng và nguy cơ cá nhân để đưa ra khuyến nghị phù hợp.
Khoảng trống y khoa về một hội chứng quen thuộc
Căng thẳng độc hại là một hội chứng nhiều người gặp phải. Có điều, các nghiên cứu y khoa về vấn đề này chưa toàn diện. Đây là khoảng trống gây khó khăn cho việc điều trị. Mục Sức khỏe giới thiệu cuốn sách Tầng giếng sâu – cuốn sách mang tới cho người đọc một cái nhìn đầy đủ và sâu sắc hơn về những ảnh hưởng của "nghịch cảnh thời thơ ấu" (ACE) với sức khỏe tinh thần của con người.
