Một tuần sau khi tự mua thuốc nam không rõ nguồn gốc về sử dụng, ông B.M.Đ. (45 tuổi, Sông Lô, Phú Thọ) bắt đầu vàng da rõ rệt, mệt mỏi, ăn kém, nước tiểu sẫm màu.

Người đàn ông vốn đã mắc đái tháo đường và xơ gan. Khi đến Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, xét nghiệm cho thấy bilirubin toàn phần lên tới 712,4 µmol/L, cao khoảng 42 lần giới hạn bình thường. Men gan tăng hơn 6 lần, chức năng đông máu suy giảm.

Uống thuốc gia truyền, gan, thận "kêu cứu"

Các bác sĩ chẩn đoán ông bị đợt cấp suy gan mạn, nghi do tổn thương gan liên quan thuốc nam, trên nền xơ gan Child-Pugh C và đái tháo đường type II. Do tổn thương gan xảy ra khi chức năng gan vốn đã suy giảm, người bệnh có nguy cơ diễn biến nặng.

Sau 9 ngày điều trị và theo dõi sát tình trạng vàng da, ăn uống, nước tiểu, chức năng gan cùng các chỉ số liên quan, sức khỏe người bệnh cải thiện. Ông ăn uống tốt hơn, vàng da và mệt mỏi giảm, nước tiểu chỉ còn vàng nhẹ và được xuất viện.

Không chỉ thuốc nam, những sản phẩm được quảng cáo là thuốc Đông y, thuốc tễ hay thuốc "gia truyền" cũng có thể tiềm ẩn rủi ro nếu không rõ nguồn gốc.

Anh N.M.K. (37 tuổi, ở Hà Nội) từng phải cấp cứu vì suy thận cấp, suy gan sau nhiều ngày tự điều trị cơn gout bằng các loại thuốc được quảng cáo là "gia truyền". Mỗi khi đau, thay vì đi khám hoặc dùng thuốc theo chỉ định, anh lại tìm mua thuốc với lời quảng cáo có thể giảm đau nhanh.

Theo bác sĩ Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, tình trạng này có thể liên quan việc sản phẩm bị pha trộn tân dược, trong đó có corticoid. Sử dụng corticoid kéo dài, không được kiểm soát có thể gây ức chế tuyến thượng thận và nhiều biến chứng nghiêm trọng.

Gói thuốc người đàn ông đã sử dụng. Ảnh: BSCC.

PGS.TS.BS Nguyễn Thị Bay, Bệnh viện Đại học Y Dược TPHCM - cơ sở 3, cảnh báo không nên mặc định thuốc có nguồn gốc từ cây cỏ, thảo dược là an toàn. Dược liệu dùng làm thuốc phải được kiểm soát từ nguồn gốc, thời điểm thu hái, bộ phận sử dụng đến quá trình chế biến, bảo quản và kiểm nghiệm. Dược liệu trôi nổi có thể không đúng chủng loại, nhiễm nấm mốc, vi sinh vật, kim loại nặng, tồn dư thuốc bảo vệ thực vật hoặc lẫn tạp chất.

Đáng lo hơn, một số thuốc hoàn, thuốc tán, thuốc viên không rõ nguồn gốc có thể bị trộn thêm tân dược. Người sử dụng có nguy cơ gặp tổn thương thận, xuất huyết tiêu hóa, giữ nước, tăng huyết áp, rối loạn đường huyết và tổn thương nhiều cơ quan.

Thuốc cũng có thể chỉ làm giảm triệu chứng mà không giải quyết nguyên nhân. Với bệnh gout, cơn đau được kiểm soát tạm thời dễ khiến người bệnh tưởng bệnh đã khỏi, tiếp tục tự dùng thuốc trong khi không điều trị nguyên nhân là tình trạng tăng acid uric kéo dài.

Đột quỵ nhưng ở nhà cho uống An cung

Một trường hợp khác được ThS.BS Đoàn Dư Mạnh, thành viên Hội Bệnh mạch máu Việt Nam, chia sẻ là cụ ông 75 tuổi bất ngờ rơi đũa khi đang ăn cơm, lú lẫn và yếu tay trái.

"Thay vì đưa người bệnh đến viện ngay, gia đình cho cụ ông uống An cung. Một ngày sau, tình trạng không cải thiện mà nặng hơn, cụ yếu nửa người trái, lú lẫn và phải ngồi xe lăn. Lúc này, gia đình mới đưa bệnh nhân đến bệnh viện", bác sĩ Mạnh chia sẻ với Tri Thức - Znews.

Người bệnh có tiền sử rung nhĩ nhưng dùng thuốc chống đông không đều. Kết quả chụp cộng hưởng từ sọ não và mạch não cho thấy ổ nhồi máu bán cấp vùng đỉnh - chẩm - thái dương bên phải, kích thước khoảng 54 x 39 mm, đã chuyển dạng xuất huyết, kèm phù não xung quanh.

Bác sĩ Mạnh nhấn mạnh thời gian có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong điều trị đột quỵ. Người nhà không thể xác định bệnh nhân đang bị nhồi máu não hay xuất huyết não nếu chưa được thăm khám và chụp chiếu.

Các địa phương được yêu cầu tăng cường kiểm tra việc bán buôn, bán lẻ thuốc cổ truyền, đặc biệt là An cung ngưu hoàng hoàn. Ảnh: Sở Y tế Hưng Yên.

Trong khi đó, cách xử trí hai tình trạng này hoàn toàn khác nhau. Việc tự cho người bệnh sử dụng các sản phẩm được quảng cáo hỗ trợ phòng ngừa hoặc điều trị đột quỵ không thể thay thế cấp cứu, chẩn đoán hình ảnh và điều trị chuyên khoa.

Siết quản lý An cung

Ngày 5/10, Sở Y tế Hà Nội yêu cầu UBND các xã, phường và các đơn vị trực thuộc tăng cường kiểm tra, giám sát việc lưu hành, kinh doanh, thông tin và quảng cáo thuốc cổ truyền trên địa bàn.

Động thái được thực hiện theo Công văn số 2467 ngày 29/9 của Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền (Bộ Y tế), trong bối cảnh lực lượng chức năng phát hiện, triệt phá nhiều đường dây sản xuất, kinh doanh thuốc giả, trong đó có vụ sản xuất, buôn bán An cung ngưu hoàng hoàn giả mạo.

Các địa phương được yêu cầu tăng cường kiểm tra việc bán buôn, bán lẻ thuốc cổ truyền, đặc biệt là An cung ngưu hoàng hoàn; phát hiện, xử lý hoặc chuyển cơ quan có thẩm quyền xử lý thuốc không rõ nguồn gốc, xuất xứ, có dấu hiệu giả mạo.

Hoạt động quảng cáo, giới thiệu, chào bán thuốc cổ truyền trên mạng xã hội cũng được đưa vào diện giám sát, nhất là hành vi quảng cáo sai sự thật, thổi phồng công dụng hoặc giới thiệu An cung ngưu hoàng hoàn như một “thần dược phòng ngừa đột quỵ”.

Sở Y tế Hà Nội khuyến cáo người dân chỉ sử dụng An cung ngưu hoàng hoàn khi có đơn của bác sĩ, mua tại cơ sở đủ điều kiện kinh doanh dược và yêu cầu hóa đơn, chứng từ chứng minh nguồn gốc. Đây là thuốc kê đơn, không được bán khi không có đơn theo quy định.

Trung tâm Đột quỵ, Bệnh viện Bạch Mai. Ảnh: Đinh Hà.

Phòng Kiểm tra lĩnh vực y tế được giao tăng cường kiểm tra, trong khi Trung tâm Kiểm nghiệm thuốc, mỹ phẩm, thực phẩm Hà Nội tăng lấy mẫu, kiểm nghiệm thuốc cổ truyền đang lưu hành, tập trung vào An cung ngưu hoàng hoàn và những sản phẩm có dấu hiệu giả mạo, không rõ nguồn gốc.

Bác sĩ nội trú Trần Văn Sơn, khoa Nội Hô hấp - Tiêu hóa, Bệnh viện Đa khoa tỉnh Phú Thọ, khuyến cáo người dân không tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc Đông y hoặc sản phẩm không rõ nguồn gốc, đặc biệt khi đang mắc bệnh mạn tính.

Các biểu hiện như vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, mệt mỏi kéo dài, chán ăn, buồn nôn hoặc đau tức vùng hạ sườn phải cần được thăm khám để tìm nguyên nhân, thay vì tự mua thuốc điều trị.

Trong điều trị bệnh, mong muốn "khỏi nhanh" đôi khi lại khiến người bệnh phải trả giá bằng những biến chứng nặng nề hơn. Với thuốc cổ truyền cũng như mọi loại thuốc khác, nguồn gốc rõ ràng và chỉ định đúng vẫn là nguyên tắc không thể bỏ qua.