Giáo viên lo học sinh mất quyền lợi khi đào tạo lớp chuyên theo khối

Thí sinh tại Hà Nội trong kỳ thi vào lớp 10 trường chuyên, năm 2026. Ảnh: Đinh Hà.

Theo dự thảo quy chế tổ chức và hoạt động của trường chuyên, Bộ GD&ĐT dự kiến thay đổi cách tổ chức lớp học theo ba khối, gồm Khoa học Tự nhiên, Khoa học Xã hội và Ngoại ngữ, thay vì chia ra chuyên Toán, Lý, Hóa, Sử, Địa... như hiện nay.

Thầy Nguyễn Thành Công, giáo viên trường THPT chuyên Đại học Sư phạm, nhận định đề xuất có nhiều điểm hợp lý, song vẫn tồn tại một số bất cập nên được điều chỉnh trước khi triển khai.

Bất cập trong phân tách khối chuyên

Cụ thể, về môn học, ngoài 8 môn bắt buộc, học sinh học 4 môn tự chọn. Bên cạnh đó, mỗi em có một môn chuyên, tương ứng với ba khối là Toán, Văn và Ngoại ngữ. Đáng chú ý, học sinh học chung chương trình nâng cao theo khối trong học kỳ I lớp 10. Đến cuối học kỳ I, các em mới chính thức đăng ký hai môn học chuyên sâu và bắt đầu học chương trình chuyên sâu từ năm lớp 11.

Theo thầy Công, cách tổ chức này có điểm hợp lý là tránh chuyên môn hóa quá sớm, khi học sinh mới 15 tuổi, có thể chưa đủ trải nghiệm để xác định rõ năng lực, sở thích. Định hướng này cũng phù hợp với tư duy giáo dục tài năng hiện đại - cho học sinh thời gian khám phá lĩnh vực trước khi cam kết chuyên sâu.

Ngoài ra, cách tổ chức này cũng giúp học sinh có nền tảng kiến thức liên môn. Ví dụ, học sinh khoa học tự nhiên hiểu cơ bản cả 5 môn trước khi chuyên sâu vào một môn.

Tuy nhiên, thầy Công nhận thấy mô hình này cũng có những bất cập trong phân tách các khối chuyên. Nếu bắt buộc hình thành khối chuyên, thầy giáo cho rằng nên tách nhóm Toán - Tin truyền thống thành khối chuyên Toán và Khoa học máy tính; chuyên Lý, Hóa, Sinh truyền thống thành khối chuyên Khoa học tự nhiên; Sử, Địa; Giáo dục kinh tế pháp luật thành khối chuyên Khoa học xã hội; Ngữ văn và các ngoại ngữ thành khối chuyên Ngôn ngữ.

Phương thức tuyển sinh cũng cần khai thác năng lực chuyên biệt của khối chuyên đó. Ở dự thảo hiện nay, thi tuyển khối Khoa học Tự nhiên lại lấy toán nâng cao hệ số 2, các môn Khoa học tự nhiên ở mức cơ bản hệ số 1.

"Có phải chúng ta đang lựa chọn học sinh giỏi Toán vào trường rồi mới phân ban cho các học sinh đó. Đó là một sự bất công lớn cho các học sinh có năng khiếu khác ngoài Toán", thầy Công nhận định.

Học sinh có thể rơi vào tâm lý bất an khi phải cạnh tranh để giành suất học môn chuyên sâu yêu thích. Ảnh minh họa: Znews.

Học sinh phải chờ đến lớp 11 mới được học chuyên sâu

Bên cạnh đó, theo thầy Công, trong học kỳ I lớp 10, học sinh có thể rơi vào tâm lý bất an khi phải cạnh tranh để giành suất học môn chuyên sâu yêu thích.

Dự thảo hiện chưa quy định số lượng học sinh tối thiểu để mở nhóm hoặc lớp chuyên sâu theo từng môn. Nếu số học sinh đăng ký giữa các môn chênh lệch lớn, thầy Công cho rằng nhà trường có thể gặp khó khăn trong tổ chức giảng dạy, thậm chí từ chối nguyện vọng của học sinh vì “không đủ số lượng tổ chức lớp”.

Điểm tuyển sinh cũng đang ưu tiên môn Toán và Văn nâng cao. Do đó, hầu hết thí sinh vào chuyên Khoa học tự nhiên và Khoa học xã hội sẽ có năng khiếu và ưu tiên ở 2 môn này, khi chọn chuyên sâu sẽ chỉ chọn 2 nội dung này.

"Vậy có thể hình thành lớp chuyên sâu Lý, Hóa, Sinh; Sử, Địa… hay không? Hay chỉ những học sinh 'rớt hạng' Toán, Văn mới vào các môn chuyên sâu khác? Toán, Văn là nền tảng nhưng không phải là một chỉ báo hoàn toàn chính xác cho các năng khiếu còn lại", thầy Công nêu vấn đề.

Ngoài ra, nhiều học sinh đã xác định rõ đam mê từ lớp 8-9 nhưng vẫn phải trải qua 5 tháng “học thăm dò”, dẫn đến kéo dài thời gian không cần thiết và mất đi khoảng thời gian vàng để phát triển kiến thức.

Từ đó, thầy đề xuất bổ sung quy định số lượng học sinh tối thiểu để thành lập nhóm chuyên sâu theo môn, có thể từ 10 em. Trường hợp không đủ số lượng, nhà trường cần có phương án ghép nhóm liên lớp hoặc liên trường, thay vì từ chối nguyện vọng của học sinh mà không có lựa chọn thay thế.

“Quyền chọn môn là quyền của học sinh phải được đảm bảo đủ để phát triển nhân tài theo năng lực”, thầy Công nói.

Đáng chú ý, theo thầy Công, “chương trình nâng cao theo khối chuyên” do Bộ GD&ĐT ban hành hiện chưa có. Thầy giáo cho rằng văn bản này cần được xây dựng và công bố cùng dự thảo để các trường, giáo viên và học sinh hình dung đầy đủ hơn về mô hình mới.

Theo thầy Công, học sinh cần ít nhất một năm để tìm hiểu mô hình lớp chuyên mới, có thời gian học tập và định hướng phù hợp. Ảnh minh họa: Đinh Hà.

Mô hình 3 tầng có nguy cơ gây quá tải

Bên cạnh việc thay đổi cách tổ chức lớp học, dự thảo xác định hoạt động giáo dục của trường chuyên được tổ chức với ba tầng: Giáo dục toàn diện theo chương trình phổ thông; giáo dục nâng cao theo khối chuyên, kết hợp dự án liên môn, liên ngành; giáo dục chuyên sâu theo môn học sinh đã chọn. Trường chuyên không được cắt bỏ bất kỳ môn học nào trong chương trình phổ thông.

Theo thầy Nguyễn Thành Công, quy định này khắc phục tình trạng học sinh trường chuyên dành quá nhiều thời gian cho môn chuyên, dẫn đến thiếu hụt kiến thức phổ thông. Bên cạnh đó, học sinh được tiếp cận tư duy liên ngành ngay từ trường phổ thông.

Tuy nhiên, thầy giáo cho rằng việc triển khai mô hình ba tầng có nguy cơ khiến học sinh quá tải. Bởi ngoài chương trình phổ thông đầy đủ, các em còn phải học chương trình nâng cao theo khối, chuyên đề chuyên sâu và tham gia các dự án liên môn, liên ngành bắt buộc. Trong khi đó, chương trình nâng cao theo khối hiện chưa có, rất khó triển khai nếu chưa có căn cứ nội dung.

Để khắc phục, thầy đề xuất Bộ GD&ĐT ban hành chương trình nâng cao theo khối chuyên và nội dung giáo dục chuyên sâu theo môn ít nhất 12 tháng trước năm học đầu tiên áp dụng mô hình mới. Đồng thời, bộ cần bổ sung quy định cụ thể về giới hạn thời lượng học tập, bảo đảm tổng số tiết nâng cao theo khối và chuyên đề chuyên sâu không vượt quá mức cho phép trong tuần học chính thức.

Nhìn rộng hơn, thầy Công cho rằng mọi thay đổi chính sách cần dựa trên nghiên cứu xã hội và căn cứ khoa học rõ ràng. Với đề xuất mới, cơ quan soạn thảo cần làm rõ những đổi mới dựa trên cơ sở nào, có thực hiện nghiên cứu đối chứng hay không và kết quả ra sao. Những thông tin này cần được công bố.

Theo thầy, chính sách tác động trên diện rộng cũng cần có lộ trình để các nhóm chịu ảnh hưởng thích nghi. Trong trường hợp này, lý tưởng nhất là các học sinh phải biết mô hình từ ngay đầu cấp học, còn không thì phải biết rõ các thông tin từ trước thềm năm học mới để có thời gian học tập và định hướng phù hợp. Nhà trường và cơ quan quản lý cũng cần cung cấp đầy đủ thông tin để học sinh, phụ huynh chủ động chuẩn bị.