|
|
Một trung tâm dữ liệu của Google ở Oregon (Mỹ). Ảnh: EPA. |
Google chuẩn bị phóng một vệ tinh thử nghiệm lên quỹ đạo vào ngày 1/10, mở màn cho tham vọng xây dựng các trung tâm dữ liệu AI hoạt động trong không gian, sử dụng năng lượng mặt trời để xử lý các tác vụ trí tuệ nhân tạo, theo New York Times.
Vệ tinh mang tên MVP sẽ được phóng bằng tên lửa Falcon 9 của SpaceX từ căn cứ Vandenberg, California. Đây chưa phải một trung tâm dữ liệu hoàn chỉnh mà là bước thử nghiệm đầu tiên của dự án Suncatcher.
Trong các thử nghiệm trên mặt đất, vệ tinh có kích thước tương đương một chiếc tủ lạnh đã trải qua kiểm tra rung lắc và vận hành các bộ xử lý AI. Google đánh dấu từng con ốc trên thiết bị để theo dõi những thay đổi nhỏ sau quá trình thử nghiệm.
MVP được trang bị 4 bộ xử lý Tensor Processing Unit (TPU), tương đương khả năng tính toán của một máy chủ trong trung tâm dữ liệu, Guardian cho biết. Các tấm pin mặt trời cung cấp khoảng 1 kW điện, đủ để vệ tinh thực hiện những truy vấn AI đơn giản.
Google dự kiến vệ tinh có thể xử lý các truy vấn trong khoảng một năm và duy trì trên quỹ đạo tới 6 năm trước khi rơi trở lại khí quyển.
  |
| Vệ tinh thử nghiệm này là một phần trong nỗ lực của Google nhằm đưa các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo vào không gian. Ảnh: NYT. |
Bài toán năng lượng và chi phí
Ý tưởng đưa trung tâm dữ liệu lên không gian xuất phát từ nhu cầu năng lượng ngày càng lớn của AI. Trong khi các trung tâm dữ liệu trên mặt đất cần lượng điện khổng lồ, các vệ tinh có thể tiếp cận nguồn năng lượng mặt trời dồi dào và liên tục hơn.
Google không phải công ty duy nhất quan tâm đến ý tưởng này. Elon Musk, Jeff Bezos và Sam Altman cũng từng bày tỏ sự ủng hộ đối với việc xây dựng các trung tâm dữ liệu ngoài Trái Đất.
Tuy nhiên, dự án vẫn đối mặt với những rào cản lớn. Vệ tinh phải chịu bức xạ trong không gian, trong khi chi phí phóng thiết bị vẫn cao. Giá thành có thể giảm khi ngành công nghiệp vũ trụ phát triển, nhưng việc xây dựng một mạng lưới trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo vẫn là bài toán chưa có lời giải rõ ràng.
Google ước tính chi phí vận hành trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo có thể tiệm cận chi phí trên mặt đất vào giữa thập niên 2030, khi giá phóng giảm xuống.
Giáo sư Brandon Lucia tại Đại học Carnegie Mellon nhận định việc mở rộng từ một vệ tinh thử nghiệm thành mạng lưới khổng lồ sẽ cần nhiều năm và nguồn vốn rất lớn. Theo ông, đây vẫn là một lĩnh vực chưa có nhiều tiền lệ.
James Manyika, lãnh đạo cấp cao của Google, cũng thận trọng về tiến độ. Ông nhắc tới quá trình phát triển công nghệ xe tự lái của Google, vốn mất khoảng 15 năm từ nghiên cứu ban đầu đến khi có thể triển khai thực tế.
 |
| Các tấm pin mặt trời của vệ tinh sẽ bung ra khi nó đi vào quỹ đạo, thu thập năng lượng để cung cấp năng lượng cho các chip trí tuệ nhân tạo của Google. Ảnh: NYT. |
Thách thức lớn nhất là tản nhiệt
Một trong những vấn đề khó nhất Google phải giải quyết là làm mát chip. Trên Trái Đất, trung tâm dữ liệu sử dụng quạt và hệ thống làm mát để đưa nhiệt ra khỏi các bộ xử lý. Trong không gian, quạt không thể hoạt động theo cách tương tự. Vì vậy, Google phải phát triển một hệ thống dẫn nhiệt nhiều lớp để truyền nhiệt từ chip ra một tấm tản nhiệt bên ngoài vệ tinh.
Trong thiết kế thử nghiệm, các TPU được đặt trên bo mạch, kết nối với vật liệu truyền nhiệt rồi tới các lớp nhôm và đồng, trước khi nhiệt được đưa ra tấm tản nhiệt.
Hệ thống này hiện cho phép chip hoạt động khoảng 15 phút trước khi cần làm mát. Khoảng thời gian này đủ để xử lý những truy vấn Gemini tương đối ngắn.
Google dự kiến trong năm tới sẽ phóng một cặp vệ tinh tiếp theo. Về lâu dài, công ty muốn xây dựng các cụm vệ tinh hoạt động theo đội hình, với hơn 80 vệ tinh trong một mạng lưới.
Nếu dự án tiến triển, Google thậm chí có thể thiết kế những vệ tinh chuyên dụng lớn hơn, với kích thước tương đương một sân bóng đá.
 |
| Google đã nhiều lần thử nghiệm các chip AI để để kiểm tra xem các chip này có thể chịu được bức xạ trong không gian hay không. Ảnh: NYT. |
Một canh bạc dài hạn
Dự án Suncatcher bắt đầu từ ý tưởng của Blaise Agüera y Arcas, người cho rằng nhu cầu năng lượng của AI có thể thúc đẩy một hướng tiếp cận hoàn toàn mới đối với hạ tầng tính toán.
Tháng 2/2025, Google tiến hành thử nghiệm khả năng chống bức xạ của chip tại một phòng thí nghiệm hạt nhân. Các bộ xử lý được phơi nhiễm bức xạ tương đương khoảng 5 năm hoạt động trong không gian. Những lỗi dữ liệu nhỏ do bức xạ gây ra thường có thể được khắc phục bằng cách khởi động lại chip.
Đến tháng 5/2025, nhóm dự án trình bày ý tưởng với CEO Sundar Pichai, cùng sự có mặt của đồng sáng lập Sergey Brin. Dự án sau đó được bật đèn xanh.
Ban đầu, Google dự kiến phóng hai vệ tinh vào năm 2027. Tuy nhiên, công ty quyết định đẩy lịch lên năm nay và chấp nhận rủi ro cao hơn. Planet Labs được thuê chế tạo vệ tinh, trong khi các chip được lắp vào một nền tảng vệ tinh có sẵn.
Với MVP, Google chưa đặt mục tiêu chứng minh rằng trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo đã sẵn sàng thay thế các cơ sở trên mặt đất. Công ty đang thử nghiệm liệu những thành phần quan trọng nhất của ý tưởng có thể hoạt động trong môi trường không gian hay không.
Travis Beals, người phụ trách dự án, cho rằng ngay cả khi mọi thứ diễn ra thuận lợi trong 5 năm tới, kết quả ban đầu có thể vẫn chưa đủ lớn để tạo ra thay đổi tức thời. Nhưng về lâu dài, ông hình dung một ngày việc các truy vấn Gemini được xử lý từ không gian có thể trở thành một hoạt động bình thường.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.
