Hồng Đào 'lên hương'?

Khi nói về một diễn viên Việt Nam thường gắn với những dạng vai người mẹ, bà hay phụ nữ trung niên nhiều nỗi niềm, có lẽ không khó để khán giả gọi tên Hồng Đào. Không chỉ bởi mỗi lần xuất hiện, nữ diễn viên đều tìm được cách khiến nhân vật trở nên sống động, mang nhiều vẻ từng trải; mà ba năm trở lại đây, dường như hiếm ai ở điện ảnh Việt năng suất hơn cô, với 9 dự án và hầu hết đều thuộc tuyến chính.

Sự ổn định, nhạy cảm, như thể thấu hiểu hết những nỗi niềm của nhân vật là thứ khiến Hồng Đào trở thành lựa chọn hàng đầu của các nhà sản xuất, đặc biệt là ở dạng vai phụ nữ trung niên nhiều tâm sự. Và với Lên hương, nữ diễn viên một lần nữa tìm ra sắc thái mới cho dạng vai vốn đã thành sở trường, lần này với vẻ gai góc, xù xì, khác hẳn sự dí dỏm hay khắc khổ trước đó.

Thậm chí, diễn xuất của Hồng Đào còn kéo lại không ít cảm xúc cho bộ phim, khi tác phẩm của Khương Ngọc bộc lộ nhiều hạn chế trong kịch bản.

Hồng Đào có cứu được 'Lên hương'?

Trong ba tác phẩm đánh dấu Khương Ngọc trở lại như một trong những đạo diễn thú vị của điện ảnh Việt, Hồng Đào đều giữ vai trò quan trọng. Với Lên hương, trong câu chuyện về nghề mai táng và những mối quan hệ gia đình, cô vào vai bà Mũi, chủ một trại hòm ế ẩm, sống cô độc. Bà uống rượu, hút thuốc, nói năng chẳng mấy kiêng dè, mang vẻ bất cần, cộc cằn và làm một nghề vốn thường xuyên hứng chịu ánh nhìn thiếu thiện cảm. Nhưng càng đi sâu, vẻ xù xì ấy càng giống một lớp vỏ che đi những tổn thương mà bà gần như không buồn giãi bày.

Mọi chuyện mở ra khi Tâm (Võ Tấn Phát), chàng trai giao vịt quay đang túng tiền vì mẹ bệnh, tìm đến trại hòm. Bà Mũi đưa ra một giao kèo kỳ quặc: trả anh 8 triệu đồng chỉ để ngủ lại một đêm. Tâm tưởng mình gặp món hời, nhưng rồi giật mình nhận ra thứ bà cần là một người nằm trong quan tài để làm lễ cúng hòm, thứ có phần rùng rợn và mang lại xui xẻo cho người thực hiện.

Hồng Đào tiếp tục làm mới mình với hình ảnh gai góc, cộc cằn trong vai bà Mũi - chủ một trại hòm sống cô độc trong bộ phim Lên hương.

Ban đầu, Hồng Đào tạo được niềm tin khá nhanh với vẻ ngoài rất khớp nhân vật. Bà Mũi hiện lên bệ rạc, bất cần, có chút chán đời, từ dáng ngồi, ánh mắt cho tới cách phản ứng với người đối diện. Tất thảy đều gợi cảm giác một người đã đi qua quá nhiều chuyện nên chẳng còn thiết phải giải thích với ai. Phía sau vẻ dữ dội ấy lại thấp thoáng một sự cam chịu khó gọi tên, khiến người xem tò mò về những gì từng xảy ra và lý do một người đàn bà lại trở nên xù xì, khép mình đến vậy.

Đài từ vốn là điểm mạnh của Hồng Đào, và Lên hương tiếp tục cho cô nhiều đất để phát huy sở trường này. Khương Ngọc viết thoại đậm màu Nam Bộ, gần với cách ăn nói của tầng lớp lao động, nhiều câu nghe vừa bỗ bã vừa có duyên. Hồng Đào xử lý rất tự nhiên, từ nhịp nói, cách nhấn chữ tới những đoạn đối đáp có phần tưng tửng.

Một điểm đáng chú ý khác là khả năng chuyển qua nhiều sắc thái mà vẫn giữ được mạch diễn liền lạc của Hồng Đào. Bà Mũi có lúc tưng tửng, chua ngoa, có khi lại thu mình, chìm xuống trong những khoảng lặng khó đoán, song các trạng thái nối tiếp nhau khá tự nhiên. Hồng Đào giữ được khí chất của nhân vật xuyên suốt, để nét hài hước, sự cộc cằn hay nỗi buồn đều hiện ra như những mặt khác nhau của cùng một người đàn bà.

Bên cạnh đó, Hồng Đào vẫn có những phân đoạn bùng nổ cảm xúc vốn là sở trường, nhất là ở các cảnh đối chất khi sự tức giận, tủi hờn cùng lúc trào ra. Chỉ tiếc Khương Ngọc chưa thật khéo trong cách tích lũy mâu thuẫn. Nhiều khúc mắc chủ yếu nằm ở chuyện cũ - vốn không được lý giải rõ ràng, trong khi các nhân vật thiếu những va chạm trực tiếp để sự bất hòa được phơi bày.

Đến khi bí mật bị khui ra, phim lại nhanh chóng chuyển sang đối chất, khóc lóc rồi hóa giải. Vì thế, dù Hồng Đào diễn quyết liệt và giàu cảm xúc, những đoạn cao trào vẫn chưa đạt hiệu quả tương xứng, bởi câu chuyện chưa chuẩn bị đủ để khán giả thực sự bị cuốn vào sự bùng nổ ấy.

Đáng tiếc hơn, Lên hương nhiều lần gợi rằng bà Mũi từng trải qua những chuyện không vui trong quá khứ, nhưng rốt cuộc lại không nói rõ đó là gì. Vì sao bà mang nhiều ấm ức nhưng vẫn quyết tâm giữ lại trại hòm; những mối quan hệ năm xưa từng rạn vỡ ra sao; hay điều gì đã đẩy người đàn bà ấy tới cách sống hiện tại - đều chưa được phim đào sâu.

Những khoảng trống ấy khiến sự tò mò được gieo từ đầu cuối cùng không có lời giải thỏa đáng. Hồng Đào đã tạo ra một nhân vật nhiều gợi mở, nhưng khi phần đời quan trọng nhất của bà Mũi vẫn bị bỏ ngỏ, vai diễn cũng khó có thể xem là trọn vẹn.

Diễn xuất của Hồng Đào trở thành điểm sáng, dù kịch bản của Khương Ngọc còn nhiều lỗ hổng.

3 năm, 9 phim và…

Nếu chỉ tính riêng ở địa hạt điện ảnh, không ngoa khi nói Hồng Đào thuộc dạng “nở” khá muộn. Bắt đầu đóng phim từ những năm 1990, song thực chất, cô xuất hiện khá thưa thớt trên màn ảnh rộng, không có nhiều dự án lớn, lại liên tục trải qua những quãng gián đoạn, tập trung vào sự nghiệp ở hải ngoại. Qua Thưa mẹ con đi hay Cua lại vợ bầu, năng lực diễn xuất của Hồng Đào thực chất đã được ghi nhận, nhưng khó lòng được xếp vào nhóm những gương mặt được săn đón của màn ảnh rộng.

Phải đến sau Mai (2024) của Trấn Thành, mọi thứ mới thật sự thay đổi. Kể từ đó đến hiện tại, nữ diễn viên đã góp mặt trong 7 phim và vẫn còn 2 dự án chuẩn bị ra mắt trong năm 2026 - một con số đáng nể với bất kỳ diễn viên nào, càng hiếm hơn với một nghệ sĩ đã ngoài 60. Không những vậy, mỗi lần xuất hiện, Hồng Đào đều để lại những ấn tượng nhất định, với phong độ ổn định và sự đa diện giúp cô tránh cảm giác lặp lại dù mật độ đóng phim ngày một dày.

Trong Mang mẹ đi bỏ, cô gần như rũ bỏ hoàn toàn nét tưng tửng quen thuộc để trở thành bà Hạnh khắc khổ, lúc tỉnh lúc mê vì Alzheimer. Điểm đáng nhớ nằm nhiều ở ánh mắt, có khi dại dại, ngơ ngác như một đứa trẻ, lúc lại thoáng qua vẻ buồn bã của một người mẹ vẫn còn những mảnh ký ức chưa mất hẳn. Hồng Đào cũng biết thu nhỏ biểu cảm ở những cảnh ít thoại, để sự hoang mang, lạc lõng của nhân vật tự hiện ra qua ánh nhìn vô định.

Ở tuổi ngoài 60, Hồng Đào trải qua chặng đường "nở muộn" khi tham gia liên tiếp 9 dự án điện ảnh trong 3 năm

Nhưng sang Chốt đơn, Hồng Đào lại trở về với chất duyên dáng, hài hước theo một cách nhẹ tênh hơn. Bà Bình là người phụ nữ tân thời, đanh đá vừa đủ, nói giọng Huế, thích trêu chọc và chủ động theo đuổi tình cảm tuổi xế chiều. Đài từ nhấn nhá, biểu cảm linh hoạt và những màn tung hứng với Quyền Linh giúp cô trở thành một trong những điểm sáng của phim. Đến Cục vàng của ngoại, Hồng Đào tiếp tục đổi màu với bà Khanh hiện đại, chăm chút vẻ ngoài, có phần phô trương nhưng vẫn hóm hỉnh và giàu tình cảm.

Rất nhiều vai na ná nhau về tuổi tác, nhưng gần như không trùng nhau về sắc thái lẫn cách Hồng Đào tiếp cận nhân vật. Đáng nói hơn, sự thay đổi ấy vẫn đi cùng một phong độ khá ổn định, từ đài từ, biểu cảm cho tới cách giữ nhịp diễn. Ở tuổi ngoài 60, Hồng Đào vì thế đang có một quãng nghề nghiệp khá đặc biệt, khi tuổi tác không thu hẹp cơ hội mà trái lại, đem tới cho cô thêm sự từng trải để đảm nhận được nhiều dạng nhân vật.

Sự trở lại dày đặc ấy phần nào còn tạo nên một làn gió mới cho điện ảnh Việt, đặc biệt là ở nhóm vai nữ trung niên, đồng thời khiến cuộc “nở muộn” của Hồng Đào trở nên đáng chú ý hơn.