Kẻ trộm không thể 'tẩu tán' 2 bức tranh 9 triệu euro của Renoir

Lối vào Bảo tàng Renoir sau vụ trộm 4 bức tranh, trong đó 2 tác phẩm được tìm thấy gần bảo tàng. Ảnh: Manon Cruz/Reuters.

Hai bức tranh của Pierre-Auguste Renoir vẫn mất tích sau vụ đột nhập Bảo tàng Renoir ở Cagnes-sur-Mer (Pháp) vào rạng sáng 8/9. Dù tổng giá trị được ước tính khoảng 9 triệu euro, các chuyên gia cho rằng những kẻ trộm gần như không có đường bán công khai hai tác phẩm nổi tiếng này, theo Reuters.

Vụ trộm xảy ra tại ngôi nhà cuối đời của Renoir trên French Riviera, nơi được chuyển thành bảo tàng từ năm 1960. Hai kẻ trộm cắt hàng rào khu vườn, đột nhập vào tầng trệt và lấy đi 4 bức tranh. Khi chuông báo động vang lên lúc 5h48, cảnh sát có mặt khoảng 5 phút sau đó.

Hai bức tranh Portrait of Madame Pichon (Chân dung bà Pichon) và Coco Reading (Coco đọc sách) bị bỏ lại trong khu vườn khi nhóm này tháo chạy. Hai tác phẩm còn lại là Portrait of Madame Colonna Romano (Chân dung bà Colonna Romano) và Young Woman at the Well (Thiếu nữ bên giếng) vẫn chưa được tìm thấy.

Lịch sử đặc biệt

Theo Artnet, Portrait of Madame Colonna Romano được Renoir thực hiện khoảng năm 1913, khi ông đã bước vào giai đoạn cuối sự nghiệp. Tác phẩm là tranh sơn dầu trên vải, cao 94 cm, rộng 74 cm và mang số kiểm kê MNR 204.

Tác phẩm Portrait of Madame Colonna Romano (Chân dung bà Colonna Romano) hiện vẫn đang mất tích. Ảnh: Renoir Museum.

Nhân vật trong tranh là Gabrielle Colonna-Romano, tên khai sinh Gabrielle Dreyfus, một nữ diễn viên Pháp sinh năm 1888. Bà được Renoir khắc họa trong tư thế ngồi nghiêng, mặc váy, quấn khăn quanh cổ và có một chiếc khăn khác trên mái tóc. Tác phẩm được ký tên “Renoir” ở góc dưới bên trái.

Bức tranh từng thuộc bộ sưu tập của gia đình Renoir. Năm 1939, sau khi gia đình họa sĩ xử lý di sản, tác phẩm được nhà buôn nghệ thuật người Pháp Raphaël Gérard mua lại. Sau đó, tranh được bán cho phòng tranh Abels ở Cologne (Đức), một trong những đơn vị hoạt động tích cực trên thị trường nghệ thuật Pháp dưới thời Đức Quốc xã chiếm đóng. Tác phẩm cuối cùng rơi vào tay một chủ sở hữu tư nhân tại Đức.

Sau Thế chiến II, Portrait of Madame Colonna Romano được tìm thấy tại Đức và đưa trở lại Pháp. Năm 1950, tác phẩm được giao cho các bảo tàng quốc gia Pháp quản lý. Tranh từng được lưu giữ tại Louvre, Bảo tàng Masséna và Bảo tàng Mỹ thuật Jules Chéret ở Nice (Pháp) trước khi được chuyển về Musée d'Orsay.

Từ năm 1995, Musée d'Orsay gửi tác phẩm về Domaine des Collettes, nơi từng là nhà của Renoir ở Cagnes-sur-Mer. Bức tranh vì thế trở lại một địa điểm gắn trực tiếp với cuộc đời họa sĩ, trước khi biến mất trong vụ trộm hôm 8/9.

Portrait of Madame Colonna Romano thuộc nhóm MNR, viết tắt của Musées Nationaux Récupération, gồm những tác phẩm được Pháp thu hồi sau Thế chiến II nhưng chưa xác định được chủ sở hữu hoặc người thừa kế hợp pháp. Việc xếp vào nhóm này phản ánh lịch sử sở hữu chưa hoàn toàn sáng tỏ của tác phẩm.

Bức tranh Young Woman at the Well (Thiếu nữ bên giếng) của Renoir cũng bị đánh cắp. Ảnh: Renoir Museum.

Trong khi đó, Young Woman at the Well có kích thước nhỏ hơn nhiều. Renoir được cho là đã hoàn thành tác phẩm vào khoảng năm 1886, bằng sơn dầu trên gỗ. Bức tranh cao khoảng 35 cm, rộng 27 cm và mang số kiểm kê MNR 579. Musée Renoir từng đặt tác phẩm trong phòng của ông Gangnat tại Domaine des Collettes.

Tác phẩm thuộc giai đoạn giữa sự nghiệp Renoir, nhiều năm trước khi ông chuyển đến Cagnes-sur-Mer. Bức tranh cũng có một lịch sử thất lạc kéo dài từ thời chiến. Theo hồ sơ về các tác phẩm MNR của Pháp, Young Woman at the Well được tìm thấy tại Bavaria năm 1949 và đưa trở lại Pháp cùng năm. Nguồn gốc của tác phẩm trong thời kỳ Đức chiếm đóng vẫn còn những điểm chưa được làm rõ.

Giống Portrait of Madame Colonna Romano, bức tranh được đưa vào hệ thống MNR sau chiến tranh và thuộc quyền quản lý của Musée d'Orsay. Năm 1995, tác phẩm được gửi về Domaine des Collettes, nơi nó được trưng bày cùng những vật dụng, tác phẩm và tư liệu gắn với cuộc sống của Renoir.

Việc hai tác phẩm được lưu giữ tại đây có ý nghĩa riêng. Domaine des Collettes là ngôi nhà Renoir mua vào năm 1907 và sinh sống cho đến khi qua đời năm 1919. Thành phố Cagnes-sur-Mer mua lại khu nhà vào năm 1960 và sau đó mở cửa nơi này như một bảo tàng về cuộc đời, gia đình và những năm cuối sự nghiệp của họa sĩ.

Trộm được tranh nhưng khó tìm người mua

Giá trị khoảng 9 triệu euro khiến hai bức tranh trở thành mục tiêu đáng chú ý, nhưng cũng chính danh tiếng của Renoir khiến việc bán chúng trở nên khó khăn. Các chuyên gia về tội phạm nghệ thuật cho rằng một tác phẩm nổi tiếng bị đánh cắp gần như không thể được đưa lên sàn đấu giá hoặc bán qua các kênh hợp pháp mà không bị phát hiện.

Arthur Brand, chuyên gia điều tra các vụ mất cắp nghệ thuật tại Hà Lan, chia sẻ với Fortune những người mua tranh thường không muốn gánh rủi ro pháp lý liên quan đến tác phẩm bị đánh cắp. Với những bức tranh nổi tiếng, nguy cơ bị nhận diện và truy tìm càng cao.

Erin Thompson, giáo sư nghiên cứu tội phạm nghệ thuật tại John Jay College of Criminal Justice ở New York (Mỹ), nhận định với Fortune khả năng những kẻ trộm thu lợi từ vụ việc là “cực kỳ thấp”. Một khi ra khỏi bảo tàng, những tác phẩm trị giá hàng triệu USD có thể chỉ còn một phần rất nhỏ giá trị trên thị trường ngầm.

Phòng làm việc của Renoir tại bảo tàng ở Cagnes-sur-Mer (Pháp). Ảnh: G Nimatallah/De Agostini.

Tranh cũng khó xử lý theo cách thường thấy với vàng, đá quý hoặc trang sức. Những món đồ này có thể được tháo rời, nấu chảy hoặc kết hợp thành sản phẩm mới để che giấu nguồn gốc. Với một bức tranh, việc cắt nhỏ hoặc thay đổi tác phẩm gần như đồng nghĩa với phá hủy giá trị của nó.

Một bức tranh phải được bán dưới chính hình dạng và danh tính ban đầu. Người mua cũng có thể kiểm tra nguồn gốc tác phẩm thông qua các cơ sở dữ liệu về nghệ thuật thất lạc. Vì vậy, hai bức Renoir có thể trở thành gánh nặng đối với chính những người đánh cắp chúng. The Art Newspaper dẫn lời một số chuyên gia cho rằng tác phẩm bị lấy trộm có thể được sử dụng làm công cụ mặc cả trong các vụ án khác, chẳng hạn đổi thông tin về nơi cất giấu tranh để nhận mức án nhẹ hơn.

Trong một số trường hợp hiếm hoi, tranh bị đánh cắp cũng có thể được lưu hành trong thế giới tội phạm như một dạng tài sản trao đổi. Nếu không được thu hồi hoặc trả lại, tác phẩm có thể bị giấu trong thời gian dài. Các chuyên gia cũng cảnh báo tranh có nguy cơ bị tiêu hủy nếu kẻ trộm muốn xóa dấu vết.

Với Portrait of Madame Colonna Romano và Young Woman at the Well, vụ mất tích lần này trở thành một chương mới trong lịch sử vốn đã nhiều biến động của hai tác phẩm. Cả hai từng biến mất trong những năm chiến tranh, được tìm thấy và đưa trở lại hệ thống bảo tàng Pháp, trước khi một lần nữa bị lấy khỏi nơi từng là nhà của chính Renoir.