Mãi nợ một lời tạm biệt mở ra bằng hình ảnh căn nhà tranh bị ngọn lửa đỏ rực nuốt chửng trong đêm tối. Mọi thứ nhập nhòe như một ảo giác bất chợt lướt qua trong tâm trí, trước khi tiếng hét lạc giọng của một cậu bé bị kéo ra khỏi vùng ký ức về quê hương, về tổ ấm bên bà nội, đưa người xem trở về thực tại.
Lấy cảm hứng từ cuộc đời họa sĩ, nhà điêu khắc gốc Việt Daniel K. Winn, Mãi nợ một lời tạm biệt kể về “Cu Đen”, một cậu bé sống cùng bà ở Sài Gòn trong những năm tháng đầy biến động. Không lâu sau ngày đoàn tụ, Cu Đen phải theo cha rời khỏi Việt Nam. Những mẩu ký ức tuổi thơ ở bên bà cùng lời căn dặn trong khoảnh khắc tạm biệt đi theo cậu qua từng năm tháng. Để rồi khi đã trưởng thành, người cháu vẫn khao khát tìm về cội nguồn sau bao biến động, chia cách.
Miền ký ức
Được cầm trịch bởi đạo diễn J. Robert Schulz, tác phẩm từng có nhan đề đầy tính gợi mở là Chiếc kén. Dự án đã chu du qua nhiều liên hoan phim, trước khi gói ghém hành trình và trở lại rạp Việt với tên gọi mới, Mãi nợ một lời tạm biệt. Câu chuyện có thời lượng khoảng 120 phút, được kể chậm rãi, từ tốn, tựa như lời tự tình của một người con xa quê khi nhớ về miền ký ức đẹp.
Daniel K. Winn trực tiếp hóa thân thành nhân vật ở tuổi trung niên, khi đã có sự nghiệp ổn định tại Mỹ nhưng vẫn day dứt trong những hoài niệm về thời thơ ấu. Tuổi thơ của anh không trọn vẹn, khi sống xa cha mẹ và phải nương nhờ bà nội.
Ở cái tuổi phía bên kia dốc sườn cuộc đời, nội dùng tình yêu và sự bao dung của mình để xoa dịu những tổn thương, thiếu thốn bên trong đứa trẻ. Thế nên ký ức của Cu Đen về những tháng năm đó tràn ngập hạnh phúc, nơi gieo mầm cho ước mơ nghệ thuật bên trong cậu ngày một lớn lên.
 |
| Phim có thời lượng khoảng 120 phút. |
J. Robert Schulz không tái dựng bộ phim theo hướng tư liệu lịch sử. Không phải khói lửa chiến tranh, ống kính đạo diễn lại hướng tới số phận con người. Giữa biến động thời cuộc, từng lựa chọn của người đi kẻ ở được quan sát bằng đôi mắt hồn nhiên vô tư lự của trẻ thơ. Thế giới với Cu Đen thu nhỏ trong căn nhà tranh lụp xụp, nơi hai bà cháu nương tựa nhau mà sống, nơi tiếng ru à ơi xua đi cái nắng oi ả, nơi ao nước bà giặt giũ, giúp đứa cháu kỳ cọ tắm rửa, nơi những buổi chiều ngập tràn niềm vui khi nô đùa trên cánh đồng lúa chín vàng…
Mãi nợ một lời tạm biệt lựa chọn ngôn ngữ tái hiện ký ức bằng chuỗi cảnh hồi tưởng và montage điện ảnh, điểm thêm lời dẫn chuyện của chính Daniel K. Winn. Loạt cảnh sinh hoạt và cuộc sống thời thơ ấu được ghép lại với nhau một cách từ tốn, phản ánh từng chuyển dịch mong manh trong tâm lý từ những lần thay đổi môi trường sống, khi nhân vật rời Việt Nam, cho tới lúc trưởng thành và lên đường trở về, tìm lại chốn xưa. Tất nhiên, nổi bật trong bức tranh ấy vẫn là mối quan hệ chất chứa yêu thương của bà nội và đứa cháu nhỏ, bị thử thách bởi hoàn cảnh sống và biến động khiến họ chia lìa.
Trải nghiệm phim vì thế không thực sự phù hợp với số đông. Tiết tấu khoan thai, mọi thứ diễn ra đôi khi chỉ là mảng khối ký ức lơ lửng, thiếu những biến cố đủ mạnh mẽ đẩy câu chuyện tiến về phía trước. Có lúc quá say sưa với những ký ức hoài niệm, chuyện phim trôi đi trong khoảng lặng dài.
Nhưng nói vậy không có nghĩa là phim thiếu vắng cao trào cảm xúc. Đó là khoảnh khắc chia tay, số phận đẩy hai bà cháu vào cảnh không biết liệu có ngày gặp lại. Tiếng ru à ơi đi theo những năm tháng tuổi thơ là món quà cuối cùng bà tặng Cu Đen trước khi lên máy bay đến một chân trời mới.
Rồi khi người cháu trở lại, bà nội nay đã mắc bệnh nặng ở cái tuổi gần đất xa trời. Khoảnh khắc đối diện sự chia lìa vĩnh viễn, Cu Đen mượn khúc hát ru năm xưa để xoa dịu, để tiễn biệt. Chi tiết ấy tạo một vòng lặp đầy ý nghĩa về gắn kết cảm xúc qua sợi dây ký ức, thứ sẽ không thể bị thời gian làm cho phai mờ.
Còn hạn chế nhưng vẫn tạo thiện cảm
Tình huống phim đôi lúc xây dựng có chút gì đó xa rời đời sống Việt một cách đáng tiếc. Một số góc nhìn lẫn việc diễn giải mâu thuẫn, xung đột mang màu sắc văn hóa Mỹ, chứ không phải gia đình nhỏ ở thôn quê Việt Nam.
 |
| Một bối cảnh trong phim. |
Cách giao tiếp đôi lúc cũng chưa tự nhiên, thể hiện rõ nhất qua lời thoại nhân vật. "Cháu yêu của bà, cháu không làm điều gì sai hết", "Đẹp quá, hoạ sĩ tí hon của bà", hay như "Ở đâu cũng luôn luôn phải nhớ mình là người Việt Nam" mang lại cảm giác câu chữ đã được đẽo gọt trên kịch bản, hơn là cuộc trò chuyện đời thường của người thân trong gia đình. Một số câu thoại khác cũng trau chuốt văn chương bay bổng, chưa thực sự vừa vặn với bối cảnh mộc mạc ở làng quê Việt.
Dù vậy, diễn xuất đã gỡ lại thiện cảm dành cho tác phẩm của J. Robert Schulz. Ở trung tâm câu chuyện, Cu Đen dưới màn hóa thân của Uy Nhân hiện lên sinh động bất ngờ. Diễn viên nhí lột tả được sự bướng bỉnh, láu cá nhưng cũng rất tình cảm của một cậu bé xao động liên tục trước những lựa chọn của người lớn.
Cu Đen suy cho cùng cũng là một đứa trẻ, có mắc sai lầm, có những nghịch ngợm, có vui buồn, tổn thương. Ở cậu bé ấy còn những băn khoăn, thắc mắc không ai giải đáp trước mỗi biến cố, chia lìa. Màn thể hiện tự nhiên của Uy Nhân vì thế giúp người xem cảm nhận được phản ứng chân thật ở một đứa trẻ giữa biến động thời cuộc.
Nếu Cu Đen là trung tâm câu chuyện, thì bà nội dưới màn hóa thân của Kiều Chinh lại là linh hồn cảm xúc phim. Ở tuổi 89, nữ diễn viên gạo cội đem đến một màn trình diễn giản dị mà giàu cảm xúc. Chẳng cần vật vã khóc lóc, từng ánh mắt và cử chỉ đong đầy sự yêu thương cũng đã lột tả được tâm tình sâu kín của người bà gửi trọn tình thương cho con cháu.
Trong một vai diễn gần như được viết ra cho mình, Kiều Chinh để lại ấn tượng bằng ánh mắt chan chứa nỗi niềm, bằng lối đài từ mộc mạc. Lời thoại đôi khi khiên cưỡng, nhưng cảm xúc mà diễn viên gạo cội đặt vào đó khiến người ta cảm nhận được sự chân thành, gần gũi, qua từng lời dạy bảo, hỏi han, từng khúc hát ru hay dỗ dành mà đứa cháu xa quê bao năm vẫn không thôi nhớ nhung khao khát.
 |
| Phim có nhiều khung hình đẹp, mang tính tự sự. |
Trước khi phát hành chính thức, số phận vai diễn của Trương Ngọc Ánh cũng là chi tiết từng được nhiều khán giả đặt câu hỏi. Trong Mãi nợ một lời tạm biệt, cô thủ vai mẹ ruột của Cu Đen, giữ vị trí quan trọng trong việc tạo nên bi kịch tuổi thơ và những tổn thương tâm lý bên trong cậu bé.
Đoàn phim tìm ra lời giải bằng cách giữ nguyên nhân vật, nhưng can thiệp hậu kỳ và sử dụng CGI, AI để thay đổi hình ảnh, còn lời thoại được xử lý bằng ADR (lồng tiếng thay thế). Những điều chỉnh chưa thực sự mượt mà, còn những điểm lợn cợn nhưng vì nhân vật không chiếm khoảng lớn thời lượng, nên nhìn chung trải nghiệm thưởng thức ít bị gián đoạn, ảnh hưởng.
Tri Thức - Znews giới thiệu 12 Years a Slave, cuốn hồi ký kể về hành trình 12 năm của người đàn ông da màu Solomon Northup, từ một người tự do, có gia đình và có nhà cửa bỗng chốc bị bắt cóc và rơi vào cảnh lao động khổ cực suốt 12 năm trời. Thông qua câu chuyện của Northup, 12 years a slave đã vẽ lại bức tranh chân thực về một nước Mỹ trong quá khứ với một giai cấp nô lệ phải sống trong cơ cực, nhọc nhằn.
